شاھاردىڭ ساۋلەلى شۋاعى

ەل ەكونوميكاسى قارىشتى دا­­مى­عان تۇستا حالىقتىڭ الەۋ­مەت­تىك-تۇرمىستىق جاعدايلارى دا جا­ڭا ساتىعا كوتەرىلىپ كەلەدى. ماسەلەن, قۋات كوزى تۇرمىستىڭ قاي سالاسىنا دا بەرىك ەنىپ, كۇن­كورىس جەڭىلدەدى. وسى قاجەتتىلىك­تەردى ودان ءارى جەڭىلدەتۋ, قانا­عاتتاندىرۋ ماقساتىندا الماتى – تالدىقورعان سايراعىنداعى الىپ بوگەن بۇعاۋلانىپ, قاپشاعاي گەس-ءىن تۇرعىزۋ 1963 جىلى قولعا الىنىپتى. سودان بەرى دە ونداعان جىلدار ارتتا قالدى. وسى الىپ قۇرىلىستىڭ جۇمىسىنا بەلسەنە ارالاسقان ەڭبەك ارداگەرى, شاھار­دىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, قازاق­ستاننىڭ جانە تمد ەلدەرىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ەنەرگەتيگى ۆاسيلي كازناچەەۆ سول كەزدى ەرەكشە ماقتانىشپەن ەسكە الادى. ىلە وزەنىندەگى شاتقالعا قۇ­رىش بىلەكتى قۇرىلىسشىلاردىڭ العاشقى لەگى كەلگەن ءسات ءالى ەسىمدە. جۇمىس جۇرگىزىلگەن جەتى جىل­دا 236 مىڭ تەكشە مەتر جار­تاستىق جىنىستار مەن 2,35 ملن. تەكشە مەتر توپىراق الىنىپ, 229 مىڭ تەكشە مەتر بەتون مەن تەمىر-بەتون, 11,5 مىڭ ارماتۋرا سالىن­دى. توپىراقتان جاسالعان توسە­نىشتىڭ كولەمى 2,8 ملن. تەكشە مەتر­گە جەتىپ, قۇز-جارتاس ۇڭعىلا­نىپ, بوگەت پەن جول سالىندى. گەس جوباسىن س. جۋك اتىن­داعى بۇكىلوداقتىق «گيدروپروەكت» عزي-ءدىڭ قازاق فيليالى جاسادى. گەس-ءتىڭ باس مەردىگەرى رەتىندە «يرتىشگەسستروي» ترەسى قاتىسقان ەدى. 1969 جىلدىڭ ما­مىر ايىندا قاپشاعاي سۋ قوي­ماسىن سۋمەن تولتىرۋ باستالدى. 1970 جىلى 1 قازاندا قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ نۇسقاۋى­مەن قاپشاعاي گەس-ءىن پايدالانۋ كاسىپورنى قۇرىلدى. 2007 جىلعى 14 اقپاننان باستاپ قاپشاعاي گەس-ءى «الماتى ەلەكتر ستانسا­لارى» اكتسيونەرلىك قوعامى قۇرا­مىنا ەندى. ستانسانىڭ باس كەڭ­سەسى الماتى قالاسىندا ورنالا­سىپ, جۇمىس وسىلايشا قارقىن الدى, دەيدى ارداگەر. قاپشاعاي گەس-ءىنىڭ باس ينجەنەرى سەرىك قاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, ستانسانىڭ جۇمىسى ناتيجەسىندە شامامەن 300-400 توننا كومىر ۇنەمدەلەدى ەكەن. گەس-ءتىڭ جوبا­لىق قۋاتى 434 مۆت. الايدا, 1994 جىلدان بەرى ناقتى تاعايىن­دالعان 364 مۆت. قۋات وندىرۋمەن جۇمىس ىستەپ كەلەدى. قاپشاعاي گەس-ءىنىڭ ەلەكتر ەنەر­گياسىن ءوندىرۋ تەحنولوگياسى شاھارداعى سۋ قويماسىنان سۋ اعىنىن قولدانۋ نەگىزىندە جۇزەگە اساتىنىن كوردىك. سۋ ارنالار ارقىلى سۋ قابىلداعىشقا, سوسىن تۋربينالار ارقىلى باعىتتاۋشى اپپاراتتىڭ قالقانشالارىنداعى شيىرشىقتى كامەراعا تۇسەدى. باعىتتاۋشى اپپارات اشىلعان كەزدە سۋ گيدروتۋربينالار ارقىلى وتەدى. مىنە, وسىلايشا سورعى قۇبىرى ارقىلى تومەنگى بۇرۋ ارنالارىنا سۋ ەرەكشە ەكپىنمەن  تۇسىرىلەدى. ستانسا ەكولوگيالىق تۇرعىدا بارلىق تالاپتارعا ساي قىزمەت ەتۋدە. سوڭعى جىلدارى زاماناۋي جاڭا تەحنيكالارمەن قامتۋ ماسە­لەسى قولعا الىنعان. گەس-ءتىڭ وسى جانە باسقا دا جۇمىستارىن اڭگى­مەلەگەن باس ينجەنەر وسىنداعى جۇمىسشىلاردىڭ جاعدايىنا دا توقتالدى. – بۇگىندە ۇجىمدا 174 ادام جۇمىس ىستەيدى. بارلىعى دا قاپ­شاعاي قالاسىنىڭ تۇرعىندارى. ولاردىڭ ءبىرازى ستانسانىڭ نەگىزى قۇرىلعاننان بەرى ەڭبەك ەتكەن ارداگەرلەر. ءدال بۇگىن ۇجىم تاۋەل­­سىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعىن قارسى الۋ ءۇشىن ەڭبەكتەرىن ەسەلەي ءتۇس­كەن. ويتكەنى, ستانسا جۇمىسى­نىڭ ساپاسى مىڭداعان وتباسىنداعى تىرشىلىكتىڭ شىرايىن كىرگىزەتىنى انىق. شاھاردىڭ ساۋلەلى شۋاعى دا ءبىزدىڭ ەڭبەگىمىزدىڭ جەمىسى, – دەيدى باس ينجەنەر. جۇمىسشىلاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى ءتيىستى دەڭگەيدە قورعال­عان. جالاقىلارىنىڭ ورتاشا ءمول­­شەرى قالا بويىنشا جوعارى ساناتقا جاتادى. گەس-كە قاراستى جۇمىسشىلاردىڭ بالالارىنا ارنالعان «ەدەلۆەيس» ارنايى لاگەرى بۇلدىرشىندەردىڭ الاڭسىز دەمالۋىنا ءاردايىم كوڭىل بولەدى. سونىمەن بىرگە, ماماندار بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسى دە جولعا قويىلعان. جاستاردى وسى كاسىپكە تاربيەلەۋ جايى دا ۇتىمدى شەشىلگەنى قۋانتادى. كۇمىسجان بايجان, الماتى وبلىسى.