ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مۇنايلى ءوڭىردىڭ وركەندەۋىنە وسىنداي باعا بەردى
اتىراۋدا تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىنان باستاپ قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يدەياسىمەن قولعا الىنعان حالىقارالىق جوبالاردىڭ شوعىرى كوپ. سول جوبالاردىڭ بارلىعى دەرلىك وتاندىق مۇناي-گاز ونەركاسىبىنىڭ وركەن جايۋىنا, وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ قارىشتى قارقىنمەن دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرگەنى جاسىرىن ەمەس. سولاردىڭ قاتارىندا كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق سەكتورىنان مۇناي الۋعا ءساتتى قادام جاسالعانىن ايتۋعا بولادى.
ناقتىلاي ايتقاندا, 1993 جىلدان كەيىن كاسپي تەڭىزىندە گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارى قولعا الىنسا, 1999 جىلى شىعىس قاشاعان كەن ورنىنا العاشقى بۇرعى سالىندى. سودان بەرگى كەزەڭدە كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق سەكتورىنداعى بىرنەشە كەن ورنىنان مول مۇنايدىڭ بەلگىسى تابىلدى. الايدا, مول مۇنايدى ءوندىرۋدىڭ قاشان باستالاتىنى ناقتى انىق ەمەس ەدى. وسىنداعى جۇمىستاردى اتقارۋعا وپەراتورلىققا تاڭدالعان شەتەلدىك كومپانيالار العاشقى مۇناي 2012 جىلى الىنادى دەگەنمەن, بيىل 2018 جىلعا دەيىن كەشەۋىلدەۋى مۇمكىن ەكەندىگى جونىندە اقپارات تاراعانى بەلگىلى. گازەتىمىزدىڭ سەنبى كۇنگى سانىندا جازعانىمىزداي, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتىراۋ وبلىسىنا ساپارى بارىسىندا كاسپي تەڭىزىندەگى «D» جاساندى ارالىنداعى جۇمىستارمەن تانىسا بارعاندا, تەڭىز تابانىنان مۇناي الۋدىڭ ناقتى قاشان باستالاتىندىعىن قاداپ ايتتى.
– ءبىز سوڭعى 40 جىلدىڭ ەرەكشە وقيعاسى – الىپ قاشاعان كەن ورنىندا تۇرمىز, – دەدى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن ەۋروپا, باتىس ەلدەرىندە جوعارى ءبىلىم الىپ, اتالعان جوبادا جۇمىس جاساپ جاتقان قازاقستاندىق جاس ماماندارمەن كەزدەسۋىندە. – بۇل – الياسكادان كەيىنگى ەڭ ۇلكەن كەن ورنى. شىنىن ايتۋ كەرەك, بۇل جوباعا ينۆەستورلار تارتۋ وتە قيىنعا سوقتى. جەر قويناۋى باي بولعانمەن, ينۆەستورلار تارتپاساق, بۇل ايماق ميلليونداعان جىلدار بويى سۇرانىسسىز جاتۋى مۇمكىن ەدى. سول سەبەپتەن ءبىز دە بۇل جوباعا قوماقتى ينۆەستيتسيا سالدىق. وعان 25 مىڭ قازاقستاندىق تارتىلعان. بۇل – بارلىق قىزمەتكەرلەردىڭ 80 پايىزى. ەكى مىڭ قازاقستاندىق كومپانيا مۇندا ءوز تاۋارلارىن جەتكىزەدى, قىزمەتتەرىن ۇسىنادى.
ەلباسى ءمالىم ەتكەندەي, كاسپي قايراڭىنداعى قاشاعان كەن ورنىن يگەرۋ جوباسىنا 33 ميلليارد دوللار كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالىنعان. ال ايگىلى «تەڭىز» كەنىشىن شەتەلدىك ينۆەستورمەن بىرلەسىپ يگەرۋگە سالىنعان ينۆەستيتسيانىڭ كولەمى 30 ميلليارد دوللاردى قۇرايدى. بۇل جوبالارعا وتاندىق مۇناي-گاز ونەركاسىبىنىڭ الىبى – «قازمۇنايگاز» كومپانياسى دا تەڭ دارەجەدە قاتىسۋدا. كاسپي تەڭىزىندەگى قاشاعان كەنىشىندە مۇنايدىڭ بولجامدى قورى 10 ملرد. توننانى قۇرايدى. ال گاز قورى – 1 تريلليون تەكشە مەتر. قاشاعان كەن ورنىنداعى ءبىرىنشى مۇنايدى ءوندىرۋ مەرزىمى اۋىستىرىلمايدى. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىلاي دەدى:
– 2012 جىلدىڭ اياعىندا كەنىشتەن العاشقى مۇناي الىناتىن بولادى. ءبىرىنشى ساتىدا مۇندا جىلىنا 50 ميلليون توننا مۇناي وندىرىلەدى. 2018-2019 جىلدارعا قاراي, ياعني ەكىنشى كەزەڭدە جىلىنا 75 ميلليون تونناعا دەيىن جەتەدى. قازاقستان الەمنىڭ ءىرى مۇناي ەكسپورتتاۋشىلارىنىڭ قاتارىنا كىرەدى.
قازاقستان ەكونوميكاسىنا شەت ەل ينۆەستيتسياسىن تارتۋدى ەلباسىنىڭ ساياساتكەرلىگىمەن بايلانىستىرعانىمىز وتە ورىندى بولماق. ويتكەنى, مۇنى ناقتى مىسالمەن ايتار بولساق, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ شاقىرۋىمەن ەل ەكونوميكاسىنا شەتەل ينۆەستيتسياسىن سالعان تۇڭعىشتاردىڭ ءبىرى – «شەۆرون» كومپانياسى. الەمدىك مۇناي بيزنەسىندەگى الىپتاردىڭ بىرىنەن سانالاتىن حالىقارالىق ءىرى كومپانيانىڭ قاتىسۋىمەن ەلىمىزدە 1993 جىلى «تەڭىزشەۆرويل» بىرلەسكەن كاسىپورنى قۇرىلىپ, كومىرسۋتەكتى شيكىزاتتىق قورىمەن الەمدە تەڭدەسى جوق «تەڭىز» كەنىشى يگەرىلە باستادى. «شەۆروننىڭ» قازاقستانمەن سەرىكتەستىگى تەك مۇنىمەن شەكتەلمەيدى. بۇل كومپانيا قاراشىعاناق كەنىشىن يگەرۋگە دە, قارا تەڭىز جاعالاۋىنا توتەلەي تارتىلعان مۇناي قۇبىرىنىڭ ىسكە قوسىلۋىنا دا قوماقتى ينۆەستيتسيا سالدى. سونىمەن بىرگە, ەلباسىنىڭ ارنايى تاپسىرماسىمەن اتىراۋدا پوليەتيلەن قۇبىرلارى زاۋىتىن اشقان ەدى.
ەلىمىزدە بۇرىن ءدال وسىنداي ەڭ ساپالى ءارى وسى زامانعى تەحنولوگيانىڭ وزىق ۇلگىسىمەن قۇبىرلار شىعاراتىن زاۋىت بولعان ەمەس-ءتى. اتىراۋدا 2003 جىلدان بەرى تۇراقتى شىعارىلاتىن پوليەتيلەن قۇبىرلارعا تەك وتاندىق تۇتىنۋشىلاردان عانا ەمەس, تاياۋ جانە الىستاعى شەت مەملەكەتتەردەن دە سۇرانىستار كوپتەپ تۇسەتىن بولدى. زاۋىتتىڭ باس ديرەكتورى مەڭدىعالي ساپپاەۆتىڭ ايتۋىنشا, پوليەتيلەن قۇبىرلارى قالدىقسىز ءونىم شىعارۋ تەحنولوگياسىنا نەگىزدەلگەن. ويتكەنى, زاۋىتقا الەمدەگى ەڭ جاڭا, ەڭ جوعارى تەحنولوگيالىق جابدىقتار ورناتىلعان. زاۋىتتىڭ وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا ديامەترى 25 مم.-دەن 1200 مم.-گە جەتەتىن, جۇمىس قۋاتى 25 اتموسفەراعا تەڭ 15 000 توننا گاز جانە سۋ قۇبىرلارىن شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. پوليەتيلەن قۇبىرلارىن شىعارۋدى باسقارۋ جانە تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەردى باقىلاۋ ميكروپروتسەسسورلىق تەحنولوگيامەن قاداعالانادى. زاۋىت جۇمىسىنا باتىس ەلدەرىنىڭ مۇناي جانە مۇناي-حيميا سالاسىنداعى كومپانيالارىندا مول ءتاجىريبە جيناعان بىلىكتى ماماندار تارتىلعان. ال پوليەتيلەن قۇبىرلارى مەن وعان قاجەتتى فيتينگىلەرىنىڭ اۋىز سۋ تاسىمالداۋعا جارامدىلىعى مەن توزىمدىلىگى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي. سول سەبەپتەن, زاۋىتتىڭ ءارتۇرلى ديامەترلى پوليەتيلەن قۇبىرلارى ەكسپورتقا دا شىعارىلىپ كەلەدى.
– بۇل زاۋىت – «شەۆرون» كومپانياسىنىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىن ارتاراپتاندىرۋعا باعىتتالعان ەڭ ءساتتى ينۆەستيتسيالىق جوبالارىنىڭ ءبىرى, – دەدى زاۋىتتىڭ باس ديرەكتورى مەڭدىعالي ساپپاەۆ وتكەن سەنبىدە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا اتالعان زاۋىتتىڭ جاڭا ءوندىرىسىن تانىستىرۋ بارىسىندا. – بىزدەگى بىرەگەي پوليەتيلەن قۇبىرلارى ءوندىرىسى – ەكسپورتقا شىعارىلاتىن قازاقستاندىق تاۋارلاردىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق, ەل ەكونوميكاسىنىڭ شيكىزات ءوندىرۋدەن تىس سەكتورلارىنىڭ ۇلەسىن كوبەيتۋگە جاسالعان وڭ قادام.
اتىراۋ پوليەتيلەن قۇبىرلارى زاۋىتىندا قازاقستاننان جانە كورشىلەس ەلدەردەن تۇسەتىن سۇرانىستى قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن تاعى دا ەڭ ءتوزىمدى قۇبىرلاردىڭ جاڭا ءبىر ءتۇرى شىعارىلا باستادى. ول – مەتالل-پلاستيكتى قۇبىرلار. ءسوز اراسىندا قايتالاعانداي بولساق تا, ءدال مۇنداي قۇبىرلار قازاقستاندا العاش رەت شىعارىلىپ وتىر. بۇرىن ەلىمىزگە مۇنداي قۇبىرلار شەتەلدەن تاسىمالداناتىن. بيىلعى جىل باسىندا ءتوزىمدىلىگى جاعىنان كەمى 50 جىلعا شىدايتىن مەتالل-پلاستيكتى قۇبىرلاردى شىعاراتىن جاڭا جەلى ىسكە قوسىلدى. بۇل ماقساتقا «شەۆرون» كومپانياسى شامامەن 15,5 ميلليون اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالدى.
جاڭا ءوندىرىستىڭ جوبالىق قۋاتى – جىلىنا ديامەترى 12-110 مم.-لىك 2000 توننا قۇبىر شىعارۋ. زاۋىت ماماندارىنىڭ ءتۇسىندىرۋىنشە, مەتالل-پلاستيكتى قۇبىرلار كورروزياعا ۇشىرامايدى. ءويتكەنى, بۇل قۇبىرلاردىڭ جەر استىنداعى تابيعي قۇبىلىستارعا وتە توزىمدىلىگى زەرتتەلگەن. سونىمەن بىرگە, زاۋىتتا ەندى كوممۋنالدىق شارۋاشىلىققا, ياعني سۋ, سۋ بۇرۋ, گاز تاراتۋ جۇيەلەرىندە كەڭىنەن قولدانىلاتىن قۇبىر قاقپاقشالارىن شىعارۋ دا جوسپارلانىپتى. مۇنداي ءونىم شىعاراتىن زاۋىت قۇرىلىسى بيىل باستالادى. ونىڭ قۇرىلىسىنا شامامەن 35 ميلليون اقش دوللارىن سالۋ كوزدەلگەن. ماماندار قازاقستاندا ازىرگە مۇنداي قاقپاقشالار شىعاراتىن ءوندىرىس جوق ەكەنىن ايتادى.
پرەزيدەنت اتىراۋعا كەلگەن سايىن جۇرتشىلىقپەن جۇزدەسۋگە ۋاقىت تابادى. بۇل جولى دا سولاي بولدى. ويتكەنى, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ اتىراۋلىقتارعا ىقىلاسى ەرەكشە, ال مۇنايلى ءوڭىر جۇرتشىلىعى ەلباسىمەن كەزدەسۋدى اركەز اسىعا توسادى.
– اتىراۋعا قوش كەلدىڭىز, نۇرەكە! – دەپ جىلى شىرايمەن قارسى الدى ەلباسىن جايىق وزەنى جاعاسىنداعى بەيبارىس الاڭىنا جينالعان ءوڭىردىڭ زيالى قاۋىم وكىلدەرى. ۇلكەنمەن دە, كىشىمەن دە قول الىسا امانداسقان پرەزيدەنت الدىمەن ەل-جۇرتتىڭ اماندىعىن سۇرادى. سونان سوڭ ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەكەسىنىڭ ماڭىزىنا, وسى كەزەڭدە قول جەتكەن تابىستارعا توقتالدى. «جاپونيا, وڭتۇستىك كورەيا تاۋەلسىزدىگىنىڭ ءبىرىنشى 20 جىلىندا وسىنداي تابىستارعا جەتكەن جوق. وڭتۇستىك كورەيادا ەكونوميكا نەبارى 4 ەسە عانا كوتەرىلدى, ءبىزدىڭ ەكونوميكا 12 ەسەگە كوتەرىلىپ وتىر. وسىنىڭ بارىنە ءبىز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزدىك. كەشە قاشاعانعا باردىم. بۇل – ەڭ ءىرى جوبا. كەزىندە قانشاما ينۆەستورلاردى تارتتىق. 850 اتموسفەرالىق قىسىممەن مۇناي الۋ وڭاي ءىس ەمەس. سونىڭ بارىندە قازاق جاستارى ىستەيتىن بولادى. كورەيا پرەزيدەنتىمەن كەلىسىپ, اتىراۋدا مۇناي-حيميا كەشەنىن سالاتىن بولدىق. قۇنى – 6 ميلليارد دوللار. رەسەي پرەزيدەنتىمەن جايىق وزەنىن بىرلەسىپ قورعاۋ جونىندە كەلىسىمگە كەلدىك. جايىقتىڭ جانىندا ىڭعايلى جەر بولسا, سۋ رەتتەگىش سالۋدى كوزدەيمىز», دەگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتىراۋ وبلىسىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا «مۇناي-گاز كەشەنىنىڭ دامۋىمەن قاتار, اۋرۋحانالار, مەكتەپتەر سالىنۋدا. اتىراۋ قالاسىنىڭ دا بەينەسى بۇگىندە مۇلدەم وزگەردى», دەپ وڭ باعاسىن بەردى.
ەل ىشىندەگى اۋزى دۋالى قاريالاردىڭ ءبىرى, اتىراۋ وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى ەسەن تاسقىنباەۆ ەلباسىنىڭ تاۋەلسىز مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋ مەن جاڭا ەلوردا قۇرىلىسىن جۇرگىزۋدەگى ەرەن ەڭبەگىن ەرەكشە اتاپ, «ءسىزدىڭ تاباندىلىعىڭىزدىڭ, ساياساتكەرلىگىڭىزدىڭ ناتيجەسىندە ءبىزدىڭ ءتاۋەلسىز مەملەكەتىمىز الەمگە تانىلىپ وتىر. قازاقستانعا ينۆەستيتسيالار اعىنى ارتا ءتۇسىپ, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بۇكىل الەمگە تانىمال كومپانيالار جۇمىس جاساۋعا ىنتالى», دەدى. بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ ارداگەرى قايىرجان اليەۆ مەملەكەت باسشىسىنا وسى ونەركاسىپ سالاسىنا زور قامقورلىق جاساپ, كوڭىل ءبولىپ وتىرعانىنا ريزاشىلىعىن جەتكىزدى.
– تاۋەلسىزدىك باستى مۇراتىمىز ەدى. ءبىز ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا قادام باسقان جاڭارعان, جاڭا قازاقستاندى قۇردىق. ەلىمىزدىڭ بىرلىگى مىقتى بولسا, ءالى تالاي اسۋدى باعىندىرامىز, – دەدى ەلباسى ايتىلعان پىكىرلەرگە وراي. – ەندىگى مىندەت – جاستاردى وقىتۋ. جاستار ءبىلىمدى, باسەكەگە ساي بولۋى قاجەت.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇرتشىلىقپەن جىلى قوشتاسىپ, ءجۇرۋگە ىڭعايلانا بەرگەندە, شەتكەرىرەك تۇرعان جاستاردىڭ اراسىنان: «سىزگە ارناعان ءبىر-ەكى شۋماعىم بار ەدى», دەپ ءبىر ارۋ رۇقسات سۇرادى.
تاۋەلسىز ەل ۇلانىمىز باقىتتى,
اتىراۋدىڭ ارۋىمىن – اقتوتى.
ماقتان تۇتام
ەلباسىمدى ەرەكشە,
سىيعا تارتقان بىزگە مىناداي ۋاقىتتى,
اقتاۋ ارمان
ەلباسىنىڭ ءۇمىتىن,
وقۋ پارىز وسى جولدا كۇنى-ءتۇن.
نۇراعاڭمەن ديدارلاسىپ, سويلەسىپ,
ورىندالدى ۇمىتىلماس بۇل كۇن, – دەپ لەكىتە جونەلگەندە ەلباسى ونىڭ قولىن الىپ, «اتىڭ كىم؟» دەپ سۇرادى.
– اقتوتى.
– سەنىڭ شە؟ – دەدى ەلباسى ونىڭ قاسىندا تۇرعان قۇربىسىنا.
– اسەل.
– وقۋ بىتىردىڭدەر مە؟
ەلباسىنىڭ بۇل ساۋالىنا اقتوتى مەن اسەل: «ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرىمىز. ءبىرىمىز ءتورتىنشى, ءبىرىمىز ءبىرىنشى كۋرستا وقيمىز», دەپ جارىسا جاۋاپ قاتتى.
– باقىتتى بولىڭدار, اينالايىندار!
پرەزيدەنت كورتەجى اۋەجايعا بەت الدى. قۋانىشتان جۇزدەرى بال-بۇل جانعان قوس قۇربى «جولىڭىز بولسىن!» دەپ قول بۇلعاپ تۇردى.
جولداسبەك شوپەعۇل.
اتىراۋ وبلىسى.
– بۇل زاۋىت – «شەۆرون» كومپانياسىنىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىن ارتاراپتاندىرۋعا باعىتتالعان ەڭ ءساتتى ينۆەستيتسيالىق جوبالارىنىڭ ءبىرى, – دەدى زاۋىتتىڭ باس ديرەكتورى مەڭدىعالي ساپپاەۆ وتكەن سەنبىدە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا اتالعان زاۋىتتىڭ جاڭا ءوندىرىسىن تانىستىرۋ بارىسىندا. – بىزدەگى بىرەگەي پوليەتيلەن قۇبىرلارى ءوندىرىسى – ەكسپورتقا شىعارىلاتىن قازاقستاندىق تاۋارلاردىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق, ەل ەكونوميكاسىنىڭ شيكىزات ءوندىرۋدەن تىس سەكتورلارىنىڭ ۇلەسىن كوبەيتۋگە جاسالعان وڭ قادام.
اتىراۋ پوليەتيلەن قۇبىرلارى زاۋىتىندا قازاقستاننان جانە كورشىلەس ەلدەردەن تۇسەتىن سۇرانىستى قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن تاعى دا ەڭ ءتوزىمدى قۇبىرلاردىڭ جاڭا ءبىر ءتۇرى شىعارىلا باستادى. ول – مەتالل-پلاستيكتى قۇبىرلار. ءسوز اراسىندا قايتالاعانداي بولساق تا, ءدال مۇنداي قۇبىرلار قازاقستاندا العاش رەت شىعارىلىپ وتىر. بۇرىن ەلىمىزگە مۇنداي قۇبىرلار شەتەلدەن تاسىمالداناتىن. بيىلعى جىل باسىندا ءتوزىمدىلىگى جاعىنان كەمى 50 جىلعا شىدايتىن مەتالل-پلاستيكتى قۇبىرلاردى شىعاراتىن جاڭا جەلى ىسكە قوسىلدى. بۇل ماقساتقا «شەۆرون» كومپانياسى شامامەن 15,5 ميلليون اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالدى.
جاڭا ءوندىرىستىڭ جوبالىق قۋاتى – جىلىنا ديامەترى 12-110 مم.-لىك 2000 توننا قۇبىر شىعارۋ. زاۋىت ماماندارىنىڭ ءتۇسىندىرۋىنشە, مەتالل-پلاستيكتى قۇبىرلار كورروزياعا ۇشىرامايدى. ءويتكەنى, بۇل قۇبىرلاردىڭ جەر استىنداعى تابيعي قۇبىلىستارعا وتە توزىمدىلىگى زەرتتەلگەن. سونىمەن بىرگە, زاۋىتتا ەندى كوممۋنالدىق شارۋاشىلىققا, ياعني سۋ, سۋ بۇرۋ, گاز تاراتۋ جۇيەلەرىندە كەڭىنەن قولدانىلاتىن قۇبىر قاقپاقشالارىن شىعارۋ دا جوسپارلانىپتى. مۇنداي ءونىم شىعاراتىن زاۋىت قۇرىلىسى بيىل باستالادى. ونىڭ قۇرىلىسىنا شامامەن 35 ميلليون اقش دوللارىن سالۋ كوزدەلگەن. ماماندار قازاقستاندا ازىرگە مۇنداي قاقپاقشالار شىعاراتىن ءوندىرىس جوق ەكەنىن ايتادى.
پرەزيدەنت اتىراۋعا كەلگەن سايىن جۇرتشىلىقپەن جۇزدەسۋگە ۋاقىت تابادى. بۇل جولى دا سولاي بولدى. ويتكەنى, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ اتىراۋلىقتارعا ىقىلاسى ەرەكشە, ال مۇنايلى ءوڭىر جۇرتشىلىعى ەلباسىمەن كەزدەسۋدى اركەز اسىعا توسادى.
– اتىراۋعا قوش كەلدىڭىز, نۇرەكە! – دەپ جىلى شىرايمەن قارسى الدى ەلباسىن جايىق وزەنى جاعاسىنداعى بەيبارىس الاڭىنا جينالعان ءوڭىردىڭ زيالى قاۋىم وكىلدەرى. ۇلكەنمەن دە, كىشىمەن دە قول الىسا امانداسقان پرەزيدەنت الدىمەن ەل-جۇرتتىڭ اماندىعىن سۇرادى. سونان سوڭ ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەكەسىنىڭ ماڭىزىنا, وسى كەزەڭدە قول جەتكەن تابىستارعا توقتالدى. «جاپونيا, وڭتۇستىك كورەيا تاۋەلسىزدىگىنىڭ ءبىرىنشى 20 جىلىندا وسىنداي تابىستارعا جەتكەن جوق. وڭتۇستىك كورەيادا ەكونوميكا نەبارى 4 ەسە عانا كوتەرىلدى, ءبىزدىڭ ەكونوميكا 12 ەسەگە كوتەرىلىپ وتىر. وسىنىڭ بارىنە ءبىز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزدىك. كەشە قاشاعانعا باردىم. بۇل – ەڭ ءىرى جوبا. كەزىندە قانشاما ينۆەستورلاردى تارتتىق. 850 اتموسفەرالىق قىسىممەن مۇناي الۋ وڭاي ءىس ەمەس. سونىڭ بارىندە قازاق جاستارى ىستەيتىن بولادى. كورەيا پرەزيدەنتىمەن كەلىسىپ, اتىراۋدا مۇناي-حيميا كەشەنىن سالاتىن بولدىق. قۇنى – 6 ميلليارد دوللار. رەسەي پرەزيدەنتىمەن جايىق وزەنىن بىرلەسىپ قورعاۋ جونىندە كەلىسىمگە كەلدىك. جايىقتىڭ جانىندا ىڭعايلى جەر بولسا, سۋ رەتتەگىش سالۋدى كوزدەيمىز», دەگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتىراۋ وبلىسىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا «مۇناي-گاز كەشەنىنىڭ دامۋىمەن قاتار, اۋرۋحانالار, مەكتەپتەر سالىنۋدا. اتىراۋ قالاسىنىڭ دا بەينەسى بۇگىندە مۇلدەم وزگەردى», دەپ وڭ باعاسىن بەردى.
ەل ىشىندەگى اۋزى دۋالى قاريالاردىڭ ءبىرى, اتىراۋ وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى ەسەن تاسقىنباەۆ ەلباسىنىڭ تاۋەلسىز مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋ مەن جاڭا ەلوردا قۇرىلىسىن جۇرگىزۋدەگى ەرەن ەڭبەگىن ەرەكشە اتاپ, «ءسىزدىڭ تاباندىلىعىڭىزدىڭ, ساياساتكەرلىگىڭىزدىڭ ناتيجەسىندە ءبىزدىڭ ءتاۋەلسىز مەملەكەتىمىز الەمگە تانىلىپ وتىر. قازاقستانعا ينۆەستيتسيالار اعىنى ارتا ءتۇسىپ, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بۇكىل الەمگە تانىمال كومپانيالار جۇمىس جاساۋعا ىنتالى», دەدى. بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ ارداگەرى قايىرجان اليەۆ مەملەكەت باسشىسىنا وسى ونەركاسىپ سالاسىنا زور قامقورلىق جاساپ, كوڭىل ءبولىپ وتىرعانىنا ريزاشىلىعىن جەتكىزدى.
– تاۋەلسىزدىك باستى مۇراتىمىز ەدى. ءبىز ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا قادام باسقان جاڭارعان, جاڭا قازاقستاندى قۇردىق. ەلىمىزدىڭ بىرلىگى مىقتى بولسا, ءالى تالاي اسۋدى باعىندىرامىز, – دەدى ەلباسى ايتىلعان پىكىرلەرگە وراي. – ەندىگى مىندەت – جاستاردى وقىتۋ. جاستار ءبىلىمدى, باسەكەگە ساي بولۋى قاجەت.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇرتشىلىقپەن جىلى قوشتاسىپ, ءجۇرۋگە ىڭعايلانا بەرگەندە, شەتكەرىرەك تۇرعان جاستاردىڭ اراسىنان: «سىزگە ارناعان ءبىر-ەكى شۋماعىم بار ەدى», دەپ ءبىر ارۋ رۇقسات سۇرادى.
تاۋەلسىز ەل ۇلانىمىز باقىتتى,
اتىراۋدىڭ ارۋىمىن – اقتوتى.
ماقتان تۇتام
ەلباسىمدى ەرەكشە,
سىيعا تارتقان بىزگە مىناداي ۋاقىتتى,
اقتاۋ ارمان
ەلباسىنىڭ ءۇمىتىن,
وقۋ پارىز وسى جولدا كۇنى-ءتۇن.
نۇراعاڭمەن ديدارلاسىپ, سويلەسىپ,
ورىندالدى ۇمىتىلماس بۇل كۇن, – دەپ لەكىتە جونەلگەندە ەلباسى ونىڭ قولىن الىپ, «اتىڭ كىم؟» دەپ سۇرادى.
– اقتوتى.
– سەنىڭ شە؟ – دەدى ەلباسى ونىڭ قاسىندا تۇرعان قۇربىسىنا.
– اسەل.
– وقۋ بىتىردىڭدەر مە؟
ەلباسىنىڭ بۇل ساۋالىنا اقتوتى مەن اسەل: «ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرىمىز. ءبىرىمىز ءتورتىنشى, ءبىرىمىز ءبىرىنشى كۋرستا وقيمىز», دەپ جارىسا جاۋاپ قاتتى.
– باقىتتى بولىڭدار, اينالايىندار!
پرەزيدەنت كورتەجى اۋەجايعا بەت الدى. قۋانىشتان جۇزدەرى بال-بۇل جانعان قوس قۇربى «جولىڭىز بولسىن!» دەپ قول بۇلعاپ تۇردى.
جولداسبەك شوپەعۇل.
اتىراۋ وبلىسى.
