كەشە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتىراۋداعى بىرنەشە نىساننىڭ جۇمىسىمەن تانىستى
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتىراۋ وبلىسىنا جۇمىس ساپارىنىڭ العاشقى كۇنىن «فلوۋسەرۆ-قازاقستان» سەرىكتەستىگىنىڭ سورعى جابدىقتارىن جوندەيتىن سەرۆيس ورتالىعىنان باستادى.
مۇنايلى وڭىردە ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا ىسكە قوسىلعان ىرگەلى جوبانىڭ ءبىرى بۇل. جوبانى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا سالىنعان ينۆەستيتسيالىق قارجىنىڭ 2,5 ملرد. تەڭگەسى اعىمداعى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا يگەرىلگەن. وسى كاسىپورىن جۇمىسىمەن تانىسۋ بارىسىندا وبلىس اكىمى بەرگەي رىسقاليەۆ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى شەڭبەرىندە بىلتىر 32 ميلليارد تەڭگەگە باعالانعان 7 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلعانىن ايتتى. ولاردا 636 جۇمىس ورنى اشىلدى. بيىل جالپى قۇنى 11,5 ميلليارد تەڭگەگە 12 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە قوسىلعاندا وڭىردە تاعى دا 1018 جۇمىس ورنى قۇرىلادى. قازىر سول جوبالاردىڭ تورتەۋى جۇمىس ىستەي باستادى. ەندى جىل اياعىنا دەيىن 10 جوبانىڭ تۇساۋى كەسىلۋى كۇتىلۋدە. مۇنايلى ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن, ينۆەستيتسياعا تارتۋعا مول مۇمكىندىگى بارىن بايقاتقان جوبالاردىڭ قاتارىنداعى سەرۆيستىك ورتالىقتا ونەركاسىپتىڭ ءارتۇرلى سالالارى ءۇشىن سورعىلار مەن ارماتۋرالارعا جەدەل قىزمەت كورسەتۋگە, سونىمەن قاتار, ولاردى جوندەۋ جۇمىستارىنا قاجەتتى جابدىقتار ورناتىلعان. اتالعان ورتالىقتا تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ءۇشىن تىك جانە كولبەۋ تۇردەگى سورعىلاردى ءجوندەۋگە دە مۇمكىندىكتەر اشىلىپ وتىر.
جوبانى قارجىلاندىرۋعا ىنتا تانىتقان «Flowserve» كورپوراتسياسى الەمنىڭ 56 ەلىندە جۇمىس ىستەيدى. ول سۇيىقتىق پەن گازدى ايداۋعا, سونداي-اق, ولاردىڭ اعىنىن باسقارۋعا بايلانىستى قىزمەت كورسەتەتىن جانە الەمدىك دەڭگەيدەگى جەتەكشى ونىمدەر تاسىمالداۋشىلاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ەندى وسى كورپوراتسيا ءوز جۇمىسىن قازاقستان رىنوگىندا دا كەڭەيتۋدى كوزدەپ وتىر. سول سەبەپتەن اتىراۋدا ىسكە قوسىلعان سەرۆيستىك ورتالىقتا بىلىكتى ماماندار شوعىرىن قالىپتاستىرا باستاپتى. ورتالىققا تۇراقتى جۇمىسقا تارتىلعان ينجەنەر-مەحانيك حاسان مەيىربەكوۆ «ناسوستىڭ ۆالدارىن تۇزەيمىز. كەيدە ءتىپتى ىسكە اسپاي قالعان ۆالداردى دا جوندەپ, كادەگە اسىرىپ جاتامىز. ونىڭ ءوزى نارىق زامانىندا مەكەمە-كاسىپورىندارعا اقشا ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى عوي», دەيدى. ال اسقار تۇرعىنبەك ۇلى شەت ەلدە ءبىلىم جەتىلدىرىپ كەلىپتى. قازىر كاسىپورىندا 75 ادام جۇمىسپەن قامتىلعان.
وڭىردەگى «تەڭىزشەۆرويل», «ادجيپ», «قازترانسويل» سەكىلدى مۇناي سالاسىنداعى كاسىپورىنداردىڭ تاپسىرىسىنا وراي سەرۆيستىك قىزمەتتى كوشپەلى تۇردە دە كورسەتە الادى. سەرىكتەستىك باسشىسى عازيزبەك تۇراليەۆتىڭ ءسوزىنە قاراعاندا, جوبا قۇنى 3 جىلدان سوڭ اقتالادى دەگەن سەنىم بار. قازاقستاندا بۇرىن قىزمەت كورسەتىلمەگەن جوعارى قىسىمدى, كوپ ساتىلى, ەكى كورپۋستى سورعى جانە پلۋنجەر اگرەگاتتارىنا, ءجوندەۋ جابدىقتارىنا دەن قويعان ەلباسى وسى جەردە وڭىردەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنە ەلىمىزدەگى كاسىپكەرلىكتىڭ وركەندەۋ, سوڭعى جىلدارى بۇل سالانىڭ وتاندىق ەكونوميكاعا سەرپىن بەرەتىندەي دەڭگەيگە كوتەرىلگەنى تۋرالى اڭگىمە قوزعادى. وسى ساتتە «ابىلايحانگرۋپپ» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ءامىر ىسماعۇلوۆ پرەزيدەنتتىڭ كاسىپكەرلىك نىسانداردى ءجونسىز تەكسەرۋگە موراتوري جاريالاعانىنا العىسىن ءبىلدىردى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جالىندى كاسىپكەردىڭ جانىنا جاقىنداپ كەلىپ, بۇدان بىلايعى كەزەڭدە دە كاسىپكەرلەردى قولداۋ جالعاسا بەرەتىنىن مالىمدەدى.
– امىرگە تيىسپەڭدەر دەپ ايتامىن! – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلباسى كاسىپكەرلەردىڭ كوڭىلىن وسىنداي ازىلىمەن ءبىر جادىراتىپ الىپ, كاسىپكەرلەر ءۇشىن «اقوردا» سايتىندا «پرەزيدەنتتىڭ بيزنەسكە قولداۋى» ءبولىمى بارىنا نازار اۋداردى.
– شىلدەدە رۇقساتتار مەن ليتسەنزيالار بەرەتىن 330 قۇجات كۇشىن جويدى. تاعى دا 30 پايىزعا ازايتۋ جوسپارلانۋدا. بيزنەسىن جاڭا باستاعاندارعا سالىقتىق جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان. ءۇش جىلعا ەشقانداي تەكسەرۋ بولمايدى. ەگەر تارتىپپەن بەكىتىلگەن تەكسەرۋلەر كەزىندە زاڭ بۇزۋشىلىقتار انىقتالاتىن بولسا, سالىق ينسپەكتورى ماتەريالدى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا بەرۋى قاجەت. سولاي بولۋى ءتيىس ەمەس پە؟ – دەپ ەلباسى كاسىپكەرلەرگە ساۋال تاستادى. – دۇرىسى, ادال جۇمىس جاساپ, تىنىش ۇيىقتاعان ءجون. ەرتە مە, كەش پە, جالعاندىق ءبارىبىر اشىلادى. سايتتا كاسىپكەرلەردى قولداۋ ءبولىمى بار. وعان ءۇش مىڭعا جۋىق ءوتىنىش ءتۇستى. ولاردا ايتىلعان شاعىمداردى قاراعاننان كەيىن ونداعان شەنەۋنىك جۇمىسىنان بوساتىلدى. شاعىمدارىڭىز بولسا, جىبەرىڭىزدەر.
مەملەكەت باسشىسى كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبالاردىڭ وركەن جايعانى سەرپىن بەرەتىنىنە دە توقتالدى.
– يندۋستريالىق باعدارلامالار مەن يننوۆاتسيالار جونىندە ايتساق, بۇل – قازىردىڭ وزىندە ىسكە قوسىلعان 227 كاسىپورىن. جىل اياعىنا دەيىن تاعى دا 130 كاسىپورىن ىسكە قوسىلادى. ماسەلە مىنادا: وسى كاسىپورىنداردىڭ اينالاسىندا بيزنەس-كومپانيالار كوپ بولۋى ءتيىس. مۇناي-گاز كەشەنىندەگى شەتەلدىك ينۆەستورلاردان قازاقستاندىق ۇلەستىڭ كوپ بولعانىن تالاپ ەتەمىن. مۇناي مەن گاز دا ءبىر كەزدە تاۋسىلادى. سول سەبەپتەن, بيزنەستىڭ باسقا تۇرلەرىن دامىتۋ قاجەت. ەلىمىزدە بۇعان بارلىق جاعداي جاسالعان. قازاقستاندىق بيزنەستىڭ دە تاۋار رىنوگى قالىپتاسۋى ءۇشىن كەدەن وداعى قۇرىلدى. رەسەي – ءبىزدىڭ جاقىن كورشىمىز, – دەگەن پرەزيدەنت كاسىپكەرلەرگە اگرارلىق سەكتورعا دا كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى. «كوكونىس ساقتاۋ قويمالارى, جىلىجايلار, بورداقىلاۋ الاڭدارى – تۇتاستاي يندۋستريا ىسپەتتى. يزرايل جىلىجايلاردا وسىرىلگەن قۇلپىنايمەن بۇكىل الەمدى قامتاماسىز ەتەدى. الەمدىك داعدارىس بيزنەستى دامىتۋدىڭ بارلىق مۇمكىندىگىن پايدالانۋ قاجەت ەكەنىن كورسەتتى», دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وسى ورايدا.
بۇدان سوڭ ەلباسى «مەديكەر-اتىراۋ» مەديتسينالىق ورتالىعىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. نەگىزگى قىزمەت ءتۇرى – اۋرۋعا بايلانىستى ەرىكتى ساقتاندىرۋ باعدارلاماسى بويىنشا مەديتسينالىق قىزمەتتى, اقىلى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدى, ءدارىحانانى, ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ جانە مەديتسينالىق ورتالىقتاردى ۇيىمداستىرۋ. بيىل اتىراۋدا جالپى اۋماعى 5236 شارشى مەتر بولاتىن مەديتسينالىق ورتالىقتىڭ جانىنان ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ عيماراتىنا جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى. جاڭا مەكەمە «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا قارىز قاراجاتىن تارتۋ ارقىلى قۇرىلدى. جوبانىڭ قۇنى – 1,5 ملرد. تەڭگە. اتىراۋدىڭ ورتالىعىندا ءبىر اۋىسىمدا 500 ادام قابىلدايتىن ەمحانا, تەراپيا ستاتسيونارى مەن حيرۋرگيالىق پروفيلدەگى 24 ءتوسەكتىك تەراپيا بلوگىن سالۋ كوزدەلگەن. امبۋلاتوريالىق-ەمحانالىق كومەك, پروفيلاكتيكالىق تەكسەرىستەر قىزمەتى, ستوماتولوگيالىق كومەك كورسەتىلەدى. سىرقاتتاردى ساپالى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلگەن.
بۇل ورتالىقتىڭ وزگە ەمدەۋ ورىندارىنان ەرەكشەلىگى باسىم. ورتالىقتىڭ مەديتسينالىق جۇمىسىنا تارتىلعان 264 مەديتسينا قىزمەتكەرىنىڭ اراسىندا 91 ءدارىگەر بار. مۇندا اۋرۋ تۇرلەرىنىڭ بارلىعىنا دەرلىك مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتىلەدى. قازىردىڭ ءوزىندە اتالعان ورتالىقتىڭ مەديتسينالىق قىزمەتىن ءوڭىردىڭ 30 500-دەن استام تۇرعىنى پايدالانۋعا نيەت بىلدىرگەن. سەبەبى, ەمدەلۋشىلەرگە قازاقستاننىڭ جەتەكشى كلينيكالارى مەن ۇلتتىق عىلىمي ورتالىقتارىنىڭ بىلىكتى دارىگەرلەرىنەن ينتەرنەت جەلىسىمەن دارىگەرلىك كەڭەستەر الىنادى. فرايبۋرگ (گەرمانيا) قالاسىنداعى حالىقارالىق مەديتسينالىق ورتالىقپەن دە ارىپتەستىك بايلانىس ورنىققان. الەمدەگى Siemens AG, Pentax, Fabius Plus Drager Medical AG & Co. KG, Medical Solutions, Galaxi, Karl Storz, DURR Dental سەكىلدى جەتەكشى كومپانيالاردىڭ ەڭ وزىق مەديتسينالىق قوندىرعىلارىمەن جابدىقتالعان.
مەديتسينالىق ورتالىقتا «بولاشاق» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە شەت ەلدىڭ تاڭداۋلى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءبىلىم العان جاستار دا جۇمىسقا تارتىلىپتى. سونداي جاس ماماننىڭ ءبىرى – ءمۇراتالي سەرىكباەۆ. قازىر ول وسى ورتالىقتا سەرۆيسپەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ديرەكتور بولىپ جۇمىس ىستەيدى.
– قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى! ءسىزدىڭ تىكەلەي قولداۋىڭىزبەن جۇزەگە اسقان «بولاشاق» باعدارلاماسى اياسىندا مىڭداعان قازاق جاستارى شەت ەلدە ءبىلىم الىپ, الەمدىك ستاندارتتاردى مەڭگەرۋدە, – دەپ باستادى ول ەلباسىنا ريزاشىلىعىن. – سونىڭ ناتيجەسىندە كۇردەلى وپەراتسيالاردىڭ كوپ ءتۇرىن ەلىمىزدە جاساۋعا مۇمكىندىك تۋدا. مەن دە «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ ءتۇلەگىمىن. دجوردج ۆاشينگتون ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىدىم. بۇل باعدارلاما تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ كەلەشەگىنە قىزمەت جاساۋدى كوزدەگەن مەن سەكىلدى جاستارعا جاڭا ءمۇمكىندىك اشادى.
ەلباسى الەمدىك مەديتسينانىڭ مول مۇمكىندىگىن ەل تۇرعىندارىنىڭ پايداسىنا جاراتۋدى ماقسات تۇتقان جاس ماماننان بۇل ورتالىقتىڭ وزگە كلينيكالاردان قانداي ەرەكشەلىگى بارىن سۇرادى. «بىزدە جوعارى ءبىلىمدى, ءوز ىسىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن بىلىكتى دارىگەرلەر جۇمىس جاسايدى. ەكىنشىدەن, بىزدە ەمدەلۋشىلەرگە ءارى ساپالى, ءارى قولايلى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتىلەدى», دەپ جاۋاپ قاتتى م.سەرىكباەۆ.
– مەملەكەت مەديتسينا سالاسىنا ۇلكەن كومەك كورسەتۋدە. ۇكىمەت جوعارى دەڭگەيدە وسى سالاعا ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىر. سونىڭ ءبىر ناتيجەسى – استانادا ەڭ ءىرى كارديولوگيالىق ورتالىقتىڭ اشىلۋى. ورتالىق قازىر ەلگە جوعارى ساپالى قىزمەت كورسەتىپ وتىر. الەمدىك ستاندارتتاردى مەڭگەرۋ, شەتەلدىك ماماندارمەن ۇزدىكسىز تاجىريبە الماسۋ ءناتيجەسىندە ون مىڭعا جۋىق كۇردەلى وپەراتسيالار ەلىمىزدە ەش كەدەرگىسىز جاسالاتىن بولدى, –دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. – قازاقستان بويىنشا مىڭعا جۋىق اۋرۋحانا بولسا, ونىڭ ىشىندەگى 165-ءى ءبىر عانا اتىراۋ وبلىسىندا ورنالاسقان. مەملەكەت قاشاندا مەديتسينانى قولدادى جانە سولاي بولا بەرمەك. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىنا 30 پايىز ءۇستەمە قوسىلدى. قولداۋدىڭ الدى-ارتى بۇل ەمەس.
پرەزيدەنت ەل مەديتسيناسىنىڭ الدىندا تۇرعان باستى مىندەتتەرگە توقتالا كەلە بىلاي دەدى:
– مەن بۇل ورتالىققا ەرەكشە ريزاشىلىقپەن كەلىپ تۇرمىن. بيزنەسمەندەردىڭ وسىنداي جەكە مەديتسينالىق كلينيكالارمەن اينالىسقانى دۇرىس. ءبىلىم مەن مەديتسينا باستى ەكەندىگىن بيزنەسمەندەر ءبىلۋى كەرەك. اتىراۋدىڭ ورتاشا تابىسى قازىر ەلىمىزدىڭ وزگە ايماقتارىمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسەگە جوعارى. بۇل – وسىنداي تاڭداۋلى كلينيكالارعا حالىق ەم الۋعا كەلەدى دەگەن ءسوز. ءوز باسىم كورىپكەل دەگەنگە سەنبەيمىن. ادامنىڭ تاعدىرىن كورىپكەل ەمەس, جاراتۋشى اللا عانا بىلەدى. مىنە, مەديتسينا ادامعا سول ءۇشىن دە كەرەك. ادامنىڭ ءومىرى مەديتسيناعا 10-15 پايىزعا عانا بايلانىستى دەسەك تە, ۋاقىتىندا دياگنوستيكادان ءوتۋ دەنساۋلىق ءۇشىن ۇلكەن ءرول اتقارادى. وتاندىق مەديتسينانىڭ الدىنا ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن 72 جاسقا جەتكىزۋ تاپسىرىلىپ وتىر. بىراق, ءبىز بۇدان دا اسىپ ءتۇسۋىمىز كەرەك. ءبىر عانا اتىراۋدىڭ وزىندە تۋبەركۋلەز بەن ۆيچ اۋرۋلارى ەكى ەسەگە ازايعان. انالار ءولىمىن دە ەكى ەسەگە تومەندەتۋگە قول جەتكەن. ءسابيلەر ءولىمىنىڭ ءۇش ەسەگە ازايۋى – كوڭىل قۋانتارلىق ناتيجە. بۇل وبلىس اكىمى اتقارعان جۇمىستاردىڭ دا جەمىسى بولۋى كەرەك.
ال تۇستەن كەيىن ەلباسى تىكۇشاقپەن كاسپي تەڭىزى قايراڭىنداعى «D» جاساندى ارالىنا ۇشىپ باردى. بۇل – اتىراۋ قالاسىنان 80 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان وندىرىستىك نىسان. تەڭىز تابانىنان مول مۇناي الۋ جوباسىنا وپەراتورلىققا تاڭدالعان كومپانيانىڭ ءبىرى – نكوك كومپانياسىنىڭ باسشىلىعى «D» ارالىندا ورنالاسقان وندىرىستىك نىسانداردى تانىستىردى. ارال –اتىراۋدان 85 شاقىرىمدا ورنالاسقان وندىرىستىك نىسان. ونىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە 3,5 ملن. تونناعا جۋىق تاس پايدالانىلعان. نىسان تاۋلىگىنە 450 مىڭ باررەلگە دەيىن مۇناي وڭدەۋگە ەسەپتەلگەن. سونداي-اق, ەكى دەربەس تەحنولوگيالىق جەلىسى دە بار. ارالدا, كەمەدەگىلەردى قوسا العاندا, 5430 ادام جۇمىس ىستەيدى. جۇمىسشىلار ءۇشىن «شاپاعات» جانە «قارلىعاش» تۇرعىن ءۇي بلوكتارى جابدىقتالعان. ەكى بۇرعى جانە ەلەكتروگەنەراتورلىق قوندىرعى, وندىرىستىك-تەحنولوگيالىق بولمە, اپاتتى جاعدايدا كوشىرۋ ءۇشىن مۇزجارعىش كەمە مەن جاعادا كەمە ايالدايتىن ورىن بار.
نىسان قىس كەزىندەگى مۇز قاۋپىنەن قورعالعان جانە ءۇش قۇبىر جەلىسىمەن باتىس ەسكەنە جەرۇستى وندىرىستىك كەشەنىمەن جالعاسادى. كەشەن قاشاعاندى يگەرۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى ءۇشىن تەڭىز نىسانىن بىرىكتىرەدى. «D» ارالىنان 3 قۇبىر ارقىلى مۇناي اتىراۋدان 30 شاقىرىم جەردەگى قاراتابان ەلدى مەكەنىندەگى قۇرىلىسى اياقتالۋى ءتيىس «بولاشاق» قۇرىلىمىنا جەتكىزىلەدى. بىراق ءوندىرۋ شەگىندە وندىرىلەتىن قاشاعاندىق مۇنايدىڭ كولەمىن تاۋلىگىنە 1,5 ملن. باررەلگە دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ارال پايدالانۋعا بەرىلگەن كەزدە وعان 300 ادام جۇمىسقا تارتىلادى. سولتۇستىك كاسپي جوباسىنداعى جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن تانىسقاننان كەيىن مەملەكەت باسشىسى «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ تۇلەكتەرىمەن, «ورتالىق-ايماق» جانە «ايماق-ورتالىق» باعدارلاماسى بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتقان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرمەن كەزدەستى.
بۇگىن ەلباسى مۇنايلى ءوڭىردەگى بىرنەشە كاسىپورىننىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسادى دەپ كۇتىلۋدە.
جولداسبەك شوپەعۇل.
اتىراۋ وبلىسى.
-----------------------------------------
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
