الدىمەن تاريحي دەرەكتى ەسكە تۇسىرەيىك. جەلماياسىمەن جەلە جورتىپ, بايتاق دالامىزدان جەردىڭ ءجانناتىن ىزدەگەن ابىز اسان قايعى ەرەيمەنتاۋدى كورگەندە نە دەپ ەدى؟ «جەلدىڭ جەتى ەسىگى بار ەكەن, قىس بولسا – جىلقى تۇرماس, جىلقى تۇرسا – ىشىندەگى ق ۇلىن تۇرماس ورازدىنىڭ جايلاۋى, جيىرلىنىڭ قىستاۋى ەكەن. ەكى جاعىنداعى ەل باي بولار دا, قاق ورتاسىن قونىس قىلعان ەل كەدەي بولار, ءبىتىسى جامان ەكەن, بىرىمەن-ءبىرى توبەلەسە-تۇعىن كىسى سىقىلدى ەرەيىپ تۇرعانىن, پاناسى جوق دالا سەكىلدى تاۋ ەكەن». وسىلاي دەسە دە, ءبىزدىڭ ءداۋىردىڭ دانىشپاندارى تىنىمسىز جەلدىڭ دە وڭتايىن تاۋىپتى. ون ەكى ايدىڭ قاي ساتىندە دە «قۇلاقتان ۇرعان تاناداي» تىنا قالاتىن كۇنى ساناۋلى ەرەيمەنتاۋدىڭ جەلى ەلگە پايدا اكەلۋدە.
ەكسپو كورمەسىن ەنەرگيامەن قامتيدى
اۋدان ورتالىعىنا جاقىنداعاندا, تايباي, مالتابار اۋىلدارى تۇسىندا الگى ەرەيگەن تاۋلاردىڭ ارا-اراسىنان الىپ جەلباعاندار مەنمۇندالايدى. ءار قوندىرعىنىڭ بيىكتىگى 85 مەترگە سوزىلعان. ەبەلەكتىڭ ۇزىندىعى 45 مەتر بولسا, باعاننىڭ ديامەترى – 9,3 مەتر. جانى بار اتاۋلىنىڭ ىعىرىن شىعارعان جەل باعاندار باسىنداعى ەبەلەكتەردى تىنىمسىز اينالدىرىپ تۇر. ستانساعا جاقىنداعان سايىن ەلورداداعى جيىنداردان ءمالىم بولعان مالىمەتتەر ويعا ورالا بەردى. وتكەن جىلى «سامۇرىق-ەنەرگو» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قانىش مولداباەۆ يندۋستريالاندىرۋ جونىندەگى جانە «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋدىڭ كەزەكتى قورىتىندى جيىنىندا قۋاتى 45 مۆت بولاتىن ەرەيمەنتاۋ جەس-ءىن وندىرىستىك پايدالانۋعا بەرۋدىڭ باستالعانى تۋرالى بايانداعان. كوپ ۇزاماي مۇنداعى «جاسىل» ەنەرگيا كوزى ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىن قامتيتىنى بەلگىلى بولدى. قوناقتاردى ستانسا الدىنان توسىپ العان جەس ديرەكتورى نۇرلان ساق ءا دەگەننەن الىپ مەكەمەنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىستىرا باستادى. «كومپانيا نەگىزى 2011 جىلى ىرگە قالاعانىمەن, قۇرىلىس جۇمىستارى 2013 جىلى باستالدى. اراعا تاعى ەكى جىل سالىپ, تامىز ايىنان جەل باعاندارىمىز ىسكە قوسىلدى», دەگەن ەرەيمەنتاۋ جەس باسشىسى قوندىرعىلاردىڭ نەگىزى گەرمانيانىڭ «FWT» وندىرىسىندە جاسالعانىن ايتتى. «جابدىقتارىمىزدىڭ ءبىرسىپىراسى ۋكراينا زاۋىتتارىندا قۇراستىرىلسا, ەبەلەكتەر قىتايدا ءوندىرىلدى», دەدى ن.ساق.بەس قالانى جارىقتاندىرۋعا قاۋقارلى
الپىس گەكتار اۋماققا تارامدالا تارتىلعان, سەگىز شاقىرىمعا دەيىن تىزبەكتەلە سوزىلىپ جاتقان جەلباعانداردىڭ جۇمىسى ستانسانىڭ شاعىن عانا اكىمشىلىك عيماراتىندا باسقارىلادى ەكەن. كەڭ مونيتورلى كومپيۋتەرگە ءۇڭىلىپ, الدەبىر ساندارعا نازار سالىپ وتىرعان وپەراتور دۋلات كارىموۆپەن اڭگىمەمىز بىردەن «جاسىل» ەنەرگيا تاقىرىبىندا ءوربىدى. «عالىمدار وسى جەس-ءتىڭ قۇرىلىسىن سالۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ ءوڭىردى بەكەر تاڭداماعان عوي. جۇمىسىمىزدىڭ بارىسىندا جەل قاي باعىتتان سوقسا دا حالىققا پايدا اكەلەتىنىن تۇسىنەتىن بولدىق. تەك سەكۋندىنا ءۇش مەتردەن كەم نەمەسە جيىرما بەس مەتردەن ارتىق تۇرماسا بولدى, شارۋامىز قىزا بەرەدى. ءار كۇن سايىن 45 مۆت-عا دەيىن ەلەكتر قۋاتىن وندىرەمىز», دەيدى وپەراتور. كوپ جايمەن قانىقتىرعان جەس ديرەكتورىنىڭ ءوندىرىس ىستەرى جونىندەگى ورىنباسارى ەرلان جاقىپوۆ. مەكەمە جۇمىسىن بۇگە-شۇگەسىنە دەيىن بىلەتىن مامان الدىمەن ساندارعا جۇگىندى. «قوندىرعىلاردىڭ ىسكە قوسىلعانىنا ءبىر جىلدان اسىپ بارادى. قازان ايىنداعى كورسەتكىشتەرگە سۇيەنسەك, كومپانيا ون بەس ايعا جۋىق ۋاقىتتىڭ ىشىندە 193 ميلليون كۆت ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىردى. نەگىزى, جىلدىق قۋاتىمىز – 172 ميلليون كۆت. ياعني, ءجۇز پايىز قۋاتىندا جۇمىس ىستەپ تۇر», دەدى ە.جاقىپوۆ. ەرەيمەنتاۋ جەس وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, مۇندا جيىرما ەكى دانا جەلباعان بار. ارقايسىسى 2050 كۆت قۋاتتىلىقتا جۇمىس ىستەيدى. وندىرىلەتىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ بارلىعى دەرلىك ۇلتتىق ەلەكتر جەلىسىنە تۇسەدى. «ءبىزدىڭ وپەراتورىمىز – «KEGOC» اق. 4000 كۆت قۋاتپەن جۇمىس ىستەيتىن ەكىباستۇز گرەس-ءى مەن استانانىڭ اراسىنداعى جەلىنى جالعاپ تۇرمىز. نەگىزگى تۇتىنۋشىلارىمىز دا باس شاھاردا», دەيدى ە.جاقىپوۆ. مامانداردىڭ سوزىنە سەنسەك, كۇنىنە 45 مىڭ مۆت ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرەتىن ەرەيمەنتاۋ جەس شاعىن-شاعىن بەس قالانى جارىقپەن قامتۋعا قاۋقارلى كورىنەدى. ويتكەنى, ىرگەدەگى اۋدان ورتالىعىنىڭ ون مىڭعا تارتا حالقى ءبىر كۇندە 9 مىڭ مۆت ەلەكتر قۋاتىن تۇتىنادى.تاعى ءبىر ستانسا سالىنباق
قولدانىسىمىزعا ەنگەن جاڭا تەحنولوگيا عوي, كادر ماسەلەسى قالاي شەشىلدى؟ «ءبىر قۋانتاتىنى, كومپانيامىزدا قىزمەت ەتەتىن توعىز ديسپەچەر-وپەراتورىمىز دا وسى اۋداننىڭ تۇرعىندارى. جانە وتىزشاقتى تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ بارلىعى وسى ءوڭىردىڭ ازاماتتارى», دەگەن ستانسا ديرەكتورى نۇرلان ساق جۇمىسكەرلەردى استانا قالاسىندا ۋكراينادان كەلگەن بىلىكتى ماماندار وقىتىپ, ۇيرەتكەنىن جەتكىزدى. «وسىندا قوندىرعىلاردى ورناتىپ, قويىپ بەرگەن دە ۋكراينالىق ارىپتەستەرىمىز بولاتىن. ولارمەن ءالى كۇنگە تاجىريبە الماسىپ, ءبىلىمىمىزدى تولىقتىرۋدامىز», دەيدى جەس باسشىسى. الىپ جوبانىڭ شىعىنى 19 ميلليارد 200 ميلليون تەڭگەنى قۇراعان ەكەن. مۇنىڭ 80 پايىزىن ەۋرازيالىق دامۋ بانكى قۇيسا, 20 پايىزى ءوز ەلىمىزدىڭ قازىناسىنان قارالعان. ال قۇرىلعىلاردىڭ كەپىلدەندىرىلگەن جۇمىس ىستەۋ ۋاقىتى جيىرما جىلدان اسادى. «ستانسامىزدا وندىرىلگەن جىلدىق ەلەكتر ەنەرگياسىن گرەس-تە وندىرەتىن بولساق, ءجۇز مىڭ توننا كومىر جاعۋعا تۋرا كەلەدى. ياعني, ءبىز ءبىر جىلدا وسىنشا شيكىزاتتى ۇنەمدەسەك, ەكىنشىدەن, تابيعاتىمىزعا كەلەتىن وراسان زالالدىڭ الدىن الدىق», دەيدى ماماندار. دەسە دە, جەلباعانداردان وندىرىلەتىن ەنەرگيانىڭ بەلگىلەنگەن تاريفى – 22 تەڭگە. ال گرەس-تە وندىرىلگەن ەنەرگيانىڭ قۇنى شامامەن 11-13 تەڭگە. مۇنىڭ سەبەبىن كومپانيا باسشىلىعى بىلاي ءتۇسىندىردى: «قوندىرعىلاردىڭ قۇنى قازىرگى تاڭدا وتە قىمباتقا سوعىپ تۇر. وعان قوسا, قوسالقى بولشەكتەردىڭ, قىزمەتتەردىڭ, مامانداردى وقىتىپ, توقىتۋدىڭ شىعىندارى تاعى بار. ارينە, وسىنداي ستانسالاردى كوبەيتكەندە جانە باستاپقى شىعىنداردى وتەگەندە تاريفتىك جوسپار ارزاندايدى دەگەن ويدامىز. قازاقستاندا كومىردىڭ باعاسى ارزان ەكەنىن ەسكەرسەك, ازىرگە قاراجات ۇنەمدەي المايتىنىمىز انىق». ايتا كەتەيىك, جەس جوباسىنا جۇمسالعان قارجى تولىق قۋاتىندا سەگىز جىل جۇمىس ىستەگەندە عانا قايتارىلادى. ايتپاقشى, جەس ديرەكتورىنىڭ ءوندىرىس ىستەرى جونىندەگى ورىنباسارى ەرلان جاقىپوۆ «سامۇرىق-ەنەرگو» اق ەرەيمەنتاۋ جەل پاركىنىڭ قۋاتىن 95 مۆت-عا دەيىن ۇلعايتۋدى جوسپارلاپ جاتقانىن سۇيىنشىلەدى. «بۇل باستاما قولعا الىناتىن بولسا, «جاسىل» ەنەرگيا ەلىمىزگە دەندەپ ەنەتىنىنە كۇمان كەم. ويتكەنى, وسى ستانسانىڭ جىلدىق ءتۇسىمى 3,8 ميلليارد تەڭگەنى قۇراسا, اۋدان بيۋدجەتى م ۇلىك سالىعىنان جىلىنا 300 ميلليون تەڭگەگە تولىعىپ وتىر», دەدى ستانسا وكىلى. ەرەيمەنتاۋدىڭ «قاق ورتاسىن قونىس قىلعان ەل» ەندى قايدان كەدەي بولسىن, ىرىسى ارتا بەرەدى دە!.. اسحات رايقۇل, «ەگەمەن قازاقستان»
