وقيتىن كىسىگە وقۋلىق جەتكىلىكتى

ۇستىمىزدەگى جىلعى قازان ايىندا اسسامبلەيادان سايلانعان ءماجىلىس دەپۋتاتى شايماردان نۇرىموۆ ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەمالارىن قوزعاعان ەدى. ۇلتى ۇيعىر اعايىنىمىزدىڭ مەملەكەتتىك تىلگە جاناشىرلىق ءبىلدىرىپ, ونىڭ پروبلەمالارىن شەشۋدى ۇسىنعانى ساۋال تۋرالى ەستىگەن جاننىڭ بارىنە ۇناپ قالعان-تىن. ءوزىنىڭ ساۋالىندا دەپۋتات مينيسترگە بىلاي دەيدى: «انا ءتىلىمىز – قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسى ايشىقتالىپ, ءوز تۇعىرىنا كوتەرىلىپ, مەملەكەتتىك تىلگە اينالدى. دەي تۇرعانمەن, قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋ مەن الەۋەتىن كۇشەيتە ءتۇسۋ قاجەتتىلىگى ءالى دە قىرۋار شارۋالار اتقارۋدى تالاپ ەتەدى. سونىڭ ءبىرى – قازاق ءتىلىنىڭ عىلىم سالاسىنداعى وزىندىك ورنى. كەز كەلگەن ءتىل الەۋەتى زور, قۋاتتى تىلگە اينالۋى ءۇشىن ول عىلىم ءتىلى بولا الۋى كەرەك. قازاق ءتىلى عىلىمعا ارقاۋ بولا وتىرىپ, قۋاتتى عىلىم تىلىنە اينالۋى قاجەت. بىراق بۇل ءۇردىس ەلىمىزدە بەلگىلى ءبىر دارەجەدە باياۋ جۇرۋدە. جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى شاكىرتتەردىڭ قازاق تىلىندە ءتيىستى پاندەر بويىنشا قولداناتىن وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالدارى, ادەبي كىتاپتارى مەن عىلىمي ەڭبەكتەرى جەتىسپەيدى. قازاق تىلىندە ءبىلىم-عىلىم سالاسىنداعى كىتاپتاردىڭ جازىلۋى, عىلىمي ەڭبەكتەردىڭ قازاق تىلىندە دايىندالۋى نەمەسە ولاردىڭ ساپالى اۋدارىلۋى سىندى تالاپتار مەن وسىعان باعىتتالعان ىنتالاندىرۋ شارالارىن قولعا الۋ قاجەت. شەتەل عالىمدارىنىڭ عىلىمي كىتاپتارىن, سونىمەن قاتار, بۇعان دەيىن قازاقستاندا شىققان عىلىمي كىتاپتاردى, ديسسەرتاتسيالاردى قازاق تىلىنە اۋدارۋدى قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. وسى ماسەلەنىڭ اياسىندا ايتار ءبىر ۇسىنىس – «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا شەت ەلدەردە وقىپ كەلگەن جانە وقىپ جاتقان تۇلەكتەرگە قاتىستى. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ مىڭداعان ازاماتى الەم بويىنشا الدىڭعى قاتارلى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ, ەلگە ورالۋدا. مەملەكەت ەسەبىنەن قىرۋار قارجى جۇمسالىپ دايىندالعان وسى مامانداردىڭ, عالىمداردىڭ العان ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىنىڭ, عىلىمي ەڭبەكتەرىنىڭ يگىلىگىن حالقىمىز كورۋ كەرەك. ول ءۇشىن «بولاشاق» تۇلەكتەرىنەن ولاردىڭ دايىنداعان عىلىمي جۇمىستارىن (ماگيسترلىك جانە دوكتورلىق ديس­­سەرتاتسيالارى) مەملەكەتتىك تىلگە اۋدا­رۋ­ىن تالاپ ەتىپ, ونىڭ ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىن­دارى مەن كىتاپحانالارعا تاراتىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. بۇل وتاندىق وقۋ ورىندارىنداعى ستۋدەنتتەردىڭ بىلىمىنە قولداۋ بولارى ءسوزسىز. بۇدان عىلىمي ادەبيەتتەرمەن ەلدەگى قازاق ءتى­لىن­دەگى كىتاپ قورى دا باي تۇسەر ەدى. وقۋ ورىندارىنداعى ۇستازداردىڭ دا قا­­جەتىنە جارار اقپاراتتىق ماتەريال­دار­مەن تولىعار ەدى. سونداي-اق, بولا­شا­ق­­تىقتاردىڭ قانشالىقتى ءدا­رە­جەدە ءبى­لىم الىپ, ەل سەنىمىن اقتا­عان­دىق­تارىن حا­لىقتىڭ باعالاۋىنا ءمۇم­كىندىك بەرەر ەدى», دەگەن ەدى دەپۋتات. وسى ساۋالعا ش.نۇرىموۆتى قولداپ ن.سابيليانوۆ, ك.مۇسىرمان, ر.كيم جانە اسسامبلەيادان سايلانعان بارلىق دەپۋتاتتار قول قويعان. مىنە, وسى ساۋالعا جۋىردا ءبىلىم ءجا­نە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ قول قويعان جاۋاپ كەلدى. وندا بىلاي دە­لىنگەن: «بۇگىنگى تاڭدا جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ كىتاپحانا قورى 86,7 ملن-نان استام بىرلىكتى قۇرايدى, ونىڭ ىشىندە 23,4 ملن نەمەسە 27,05% مەملەكەتتىك تىلدەگى وقۋلىقتار. ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2010-2015­­ جىل­­دارعا ارنالعان مەم­لە­كەت­تىك باع­دارلاماسىنىڭ كورسەتكىشتەرىنە جە­تۋ ماقساتىندا, سونداي-اق, مي­ني­ستر­لىكتىڭ 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان ست­را­تەگيالىق جوسپارىنا سايكەس, 2011 جىل­دان باستاپ جوعارى وقۋ ورىندارىنا ارنا­لعان مەملەكەتتىك تىلدەگى بازالىق وقۋلىقتاردى ازىرلەۋ مەن شىعارۋعا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قارجى بولىنۋدە. سونىڭ ىشىندە 2015 جىلى 22 ملن تەڭگە ءبولىندى, ياعني 7800 دانامەن 12 بازالىق وقۋلىق ازىرلەنىپ, شىعارىلدى. 5 جىل ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بارلىعى 763,4 ملن تەڭگە ءبولىندى, وعان 391 اتاۋمەن 456 201 دانا وقۋلىقتار شىعارىلىپ ازىرلەندى جانە ولاردىڭ بارلىعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كىتاپحانالارىنا جەتكىزىلدى. نەگىزى اقش, گەرمانيا, فرانتسيا, يتاليا جانە ت.ب. ەلدەردىڭ ەڭ ۇزدىك اۆتورلارىنىڭ وقۋلىقتارى اۋدارىلدى. بارلىق وقۋلىقتار «وقۋلىق» رەس­پۋب­­ليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق ور­تا­­لى­عىنان ساراپتامادان وتكىزىلىپ, وقۋ پروتسەسىنە پايدالانۋعا ۇسىنىلدى. رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەتتىك كوميسسيانىڭ شە­شى­مىمەن 2016 جىلعا شەتەلدىك وقۋ­لىق­تاردى مەملەكەتتىك تىلگە اۋدارۋعا 137 ملن تەڭگە سومانى قۇرايتىن قاراجات قا­را­ستىرىلدى. جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قا­جەت­تى­لىگىن ەسكەرە وتىرىپ, «وقۋلىق» رعپو-دا كەلىسىم بويىنشا «الەۋمەتتىك عى­­لىم­­دار, ەكونوميكا جانە بيزنەس», «تەح­ني­كالىق عىلىمدار جانە تەحنولوگيا» ج­ا­نە «جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى» با­عىتى بويىنشا شەتەلدىڭ 30 وقۋلىعىن مەم­لەكەتتىك تىلگە اۋدارۋ ءۇشىن ءتىزىم انىق­تال­دى. وسىلايشا, مينيسترلىك تاراپىنان جوعارى وقۋ ورىندارىنا ارنالعان مەم­لە­كەت­تىك تىلدەگى وقۋلىقتاردى اۋدارۋ مەن شىعارۋ ماسەلەسى بويىنشا جوسپارلى تۇردە ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. قا­زىرگى ۋاقىتتا عىلىمي ءبىلىمدى ترانسفەرتتەۋ ماقساتىندا حالىقارالىق باع­دار­لامالار ورتالىعىنىڭ – bolashak.gov.kz سايتىندا «بولاشاق» ستيپەنديا­سى تۇلەكتەرىنىڭ ديسسەرتاتسيالىق جۇ­مىس­تارىنىڭ ەلەكتروندى كىتاپحاناسى ءىس­كە قوسىلعان. ستيپەنديا تۇلەكتەرىنە ءوز­دە­رىنىڭ جۇمىستارىن ەركىن ورنالاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرىلگەن».