ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى, قازاقستاننىڭ كەدەن وداعىنا كىرۋى, ءبىر- تۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىكتى قالىپتاستىرۋ ۇدەرىستەرى بيزنەس قوعامداستىق الدىنا ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارىندا قاعيداتتى جاڭا مىندەتتەر قويادى. وسى مىندەتتەر قورىتىندى ناتيجەدە كاسىپورىندار قىزمەتىن باعالاۋدا باستى ولشەم بولىپ تابىلاتىن, ولاردىڭ ءوز جۇمىسىندا ساپاعا قول جەتكىزۋدى ماقسات ەتۋى ارقىلى ورىندالا الاتىنى ءسوزسىز. بۇل جەردە بۇدان التى جىل بۇرىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «التىن ساپا» سىيلىعىن جانە «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى» رەسپۋبليكالىق كورمە-كونكۋرسىن بەلگىلەگەنىن اتاپ كەتۋ كەرەك. بىلتىرعى جىلى «قازاقستان» ورتالىق كونتسەرت زالىندا بەسىنشى, مەرەيتويلىق «التىن ساپا» كونكۋرسى جەڭىمپازدارىن ماراپاتتاۋ ءراسىمى ءوتتى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «التىن ساپا» سىيلىعىنا ىزدەنۋگە ارنالعان بيىلعى كونكۋرستىڭ وتكىزىلۋ بارىسى تۋرالى يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگىنىڭ تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە مەترولوگيا كوميتەتىنىڭ توراعاسى رىسكەلدى ساتباەۆ اڭگىمەلەيدى.
– رىسكەلدى احمەتقالي ۇلى, «التىن ساپا» كونكۋرسىن وتكىزۋ ءپىشىنى بويىنشا قانداي دا ءبىر وزگەرىستەر بار ما؟
– قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «التىن ساپا» سىيلىعىنا ىزدەنۋگە ارنالعان كونكۋرس وتكىزىلگەن جىلدار ىشىندە ساپا سالاسىنداعى كونكۋرستاردى تانىپ-بىلۋگە قول جەتكىزىلدى. حالىقارالىق ساپا مەنەدجمەنتى جۇيەلەرى ستاندارتتارىن ەنگىزۋ بويىنشا العا باسۋشىلىق بايقالادى. مىسالعا, وسىدان ەكى جىل بۇرىن مەنەدجمەنت, قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە كاسىبي قاۋىپسىزدىك جۇيەلەرىنىڭ الدىڭعى قاتارلى ستاندارتتارىن ەنگىزگەن قازاقستاندىق كومپانيالار سانى 2000-نان اسسا, بۇگىنگى كۇنى بۇل سان 3 770 كاسىپورىندى قۇرايدى. 249 كاسىپورىن مەنەدجمەنت جۇيەلەرىن ەنگىزۋ كەزەڭىندە جۇمىس اتقارىپ جاتىر. بىزدەر وتكىزگەن تالداۋعا سايكەس 9000 سەريالى يسو حالىقارالىق ستاندارتىن – 3604 كاسىپورىن, يسو 14001 – 249 كاسىپورىن, OHSAS 18001 – 195 كاسىپورىن, يسو 22000 – 62 كاسىپورىن جانە SA 8000 – 3 كاسىپورىن ەنگىزدى. سوندىقتان كونكۋرسقا قاتىسۋ, ءبىرىنشى كەزەكتە كاسىپورىن ۇجىمىنا ساپا ماسەلەسىنە نازار اۋدارۋدى تالاپ ەتەتىنىن اتاپ كەتۋ كەرەك. سەبەبى وسى كورسەتكىش كۇن ساناپ ارتىپ كەلە جاتقان باسەكەلەستىككە توتەپ بەرۋگە نەگىز, كاسىپورىن مەن ۇيىم جۇمىسىن جەتىلدىرۋ جولىندا باستى ىنتالاندىرۋشى كۇش بولىپ تابىلادى.
قالىپتاسقان داستۇرگە وراي بيىلعى جىلدىڭ باسىنان باستاپ جىل سايىنعى «التىن ساپا» كونكۋرسى باستالدى. ولار الدىمەن وڭىرلەردە وتەدى, وندا ىرىكتەۋ تۋرلارى جۇرگىزىلەدى. وسىدان كەيىن يسو حالىقارالىق ستاندارتتاۋ ۇيىمى دۇنيەجۇزىلىك ساپا كۇنى دەپ بەلگىلەگەن قاراشانىڭ ەكىنشى بەيسەنبىسىندە ەلباسى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن كونكۋرس قورىتىندىلانادى. بيىل قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «التىن ساپا» سىيلىعىنا ىزدەنۋگە ارنالعان كونكۋرس ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىن تويلاۋ اياسىندا وتكىزىلەتىنىن اتاپ كەتۋ كەرەك. سوندىقتان قازاقستاندىق كومپانيالار وسى كونكۋرسقا بەلسەندى تۇردە قاتىسۋلارى كەرەك, سەبەبى وسى جىلدار ىشىندە «التىن ساپا» سىيلىعى ۇلتتىق برەند مارتەبەسىنە يە بولدى جانە ساپا سالاسىنداعى جەتىستىكتەر ءۇشىن بەرىلەتىن بەدەلدى سىيلىقتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
كونكۋرستى وتكىزۋ ءپىشىنى ەرەكشە وزگەرىستەرگە ۇشىراي قويعان جوق. كونكۋرسقا وزدەرىنە مەنەدجمەنت جۇيەسىن ەنگىزگەن جانە رىنوكتا ءۇش جىلدان استام جۇمىس جاسايتىن زاڭدى تۇلعالار قاتىسا الادى. ودان ءارى كونكۋرس ءتورت كەزەڭدە وتەدى. ءبىرىنشىسى – كومپانيانىڭ ءوزىن ءوزى باعالاۋى. ەكىنشى كەزەڭ – كوميتەتتىڭ اۋماقتىق دەپارتامەنتتەرى باسقاراتىن وڭىرلىك كوميسسيا تەكسەرۋى. وعان جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەن «اتامەكەن» ۇلتتىق-ەكونوميكالىق پالاتا وكىلدەرى قاتىساتىن بولادى. تاۋەلسىز زەرتتەۋدەن كەيىن ماتەريالدار ءبىزدىڭ كوميتەتكە تاپسىرىلادى, وندا بارلىق ماتەريالداردىڭ ۋاقتىلى جانە دۇرىس رەسىمدەلۋى قاراستىرىلادى, قورىتىندىسى پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە, ياعني كوميسسياعا شىعارىلادى. كوميسسيا قۇرامىنا ۇكىمەتتىڭ جانە بيزنەس-قاۋىمداستىقتاردىڭ بارلىق مۇشەلەرى كىرەدى. كوميسسيانى پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى ا.مۋسين باسقارادى. وسىدان كەيىن كوميسسيا ۇسىنىسى ەلباسىنىڭ قاراۋىنا ەنگىزىلەدى.
بىلتىرعى جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «التىن ساپا» سىيلىعىن «وندىرىستىك ماقساتتاعى ۇزدىك كاسىپورىن» نوميناتسياسىندا ءىرى كاسىپكەرلەر اراسىندا «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى – «لوكوموتيۆ قۇراستىرۋ زاۋىتى» اق (استانا ق.), شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلەر اراسىندا «Oxy-Textile» اق (وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى) الدى. «حالىق تۇتىناتىن تاۋارلاردى شىعاراتىن ۇزدىك كاسىپورىن» نوميناتسياسىندا – الماتى وبلىسىنىڭ كاسىپورنى «RG Brands Kazakhstan» جشس ء(ىرى كاسىپكەرلىك) جانە اقمولا وبلىسىندا ورنالاسقان «اگروفيرما رودينا» جشس (شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك) جۇلدەگەر اتاندى. «حان شاتىر» جشس ء(ىرى كاسىپكەرلىك, استانا ق.) جانە جامبىل وبلىسىندا ىسكە اسىرىلعان «كارديوحيرۋرگيا ورتالىعى» جشس (شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك) جوباسى «قىزمەتتەر كورسەتەتىن ۇزدىك كاسىپورىن» نوميناتسياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «التىن ساپا» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى بولدى.
«يندۋستريالىق ۇمتىلىس» جانە «يننوۆاتسيالىق ۇمتىلىس» ساناتتارىندا «التىن ساپا» ەلباسىنىڭ ارنايى سىيلىقتارى ءىرى, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى بىلدىرەتىن «ءوسكەمەن تيتان-ماگني كومبيناتى» اق (شىعىس قازاقستان وبلىسى) جانە «Altyntay Kokshetau» جشس (اقمولا وبلىسى) تاپسىرىلدى.
– «التىن ساپا» سىيلىعى اتالعاندا «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى» رەسپۋبليكالىق كورمە-كونكۋرسى تۋرالى ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. وزىڭىزگە بەلگىلى, بىلتىرعى جىلى ازداعان ۇزىلىستەن كەيىن وسى كونكۋرس قايتا باستاۋ الدى. وسى جونىندە نە ايتار ەدىڭىز؟
– وسى ورايدا ساپا سالاسىنداعى كونكۋرستاردى ناسيحاتتاۋدىڭ باستاپقى قالپىنا قايتا ورالعانىمىزدى اتاپ كەتكىم كەلەدى. بۇل جەردە تاۋاردى كورسەتۋ مىندەتى تۇر, تۇتىنۋشىلار ءوز كوزدەرىمەن وتاندىق كاسىپورىندار جەتىستىكتەرىن كورۋلەرى, ولاردىڭ ساپاسىن باعالاۋى جانە وسى كورمە زالىندا سەرىكتەستىك قاتىناستار باستاۋ الىپ, ءونىم وتكىزۋ ماسەلەسى شەشىلۋى كەرەك. باستىسى, «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى» كورمە-كونكۋرسى «التىن ساپا» پرەزيدەنتتىك كونكۋرستىڭ رەسمي ءتۇردەگى «سەرىكتەسى» بولۋى ءتيىس. بۇل كونكۋرستىڭ باستى ماقساتى – «قازاقستاندا جاسالعان» ءونىمدى جارنامالاۋ, وتاندىق وندىرۋشىلەردى تانىستىرۋ.
جالپى العاندا, مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن قالىپتاستىرۋ جىلدارىندا بارلىق سالالارداعى ەكونوميكالىق ءوسۋ كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىمەن تىكەلەي بايلانىستى. «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى» كورمە-كونكۋرسى شاعىن, ورتا جانە ءىرى بيزنەس وكىلدەرىنىڭ وزدەرىن تانىستىرۋدا تاپتىرماس الاڭ بولىپ تابىلادى.
بۇگىنگى كۇنى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «التىن ساپا» سىيلىعىنا ىزدەنۋگە ارنالعان كونكۋرسى جانە «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى» كورمە-كونكۋرسى ارقىلى بيزنەس ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا ءوز ۇلەسىن قوسىپ وتىر. وسى باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ اياسىندا ءوزىن كورسەتۋ, تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى جەتىلدىرۋ جانە ساپاسىنا قول جەتكىزۋ جولىندا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارعا يەك ارتۋ مۇمكىندىگى پايدا بولدى. بۇدان باسقا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارىندا حالىقارالىق مەنەدجمەنت جۇيەلەرى ستاندارتتارىن ەنگىزۋ ماسەلەلەرىمەن تىكەلەي بايلانىستى, ساپا سالاسىندا قابىلدانعان ۇلگىلەردى العا جىلجىتۋ كۇن ارتقان سايىن باسىم سيپاتقا يە بولا تۇسەدى.
«قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى» ءداستۇرلى تۇردە «وندiرiستiك ماقساتتاعى ۇزدiك تاۋارلار»; «حالىق تۇتىناتىن ۇزدiك تاۋارلار»; «ۇزدiك ازىق-تۇلiك تاۋارلارى» اتتى ءۇش نوميناتسيادا وتكىزىلەتىن بولادى. «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى» كورمە-كونكۋرسى كەدەن وداعى, ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىكتى قالىپتاستىرۋ جاعدايىندا ءبىزدىڭ تاۋار رىنوگىمىزدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن كورسەتىپ, وتاندىق كاسىپورىندارعا ساپا ماسەلەسىن جەتىلدىرۋ جولىندا قوسىمشا سەرپىن بەرەدى. ءتۇپكى ماقسات – سىرتقى رىنوكقا شىعۋ.
«قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى» كونكۋرسى اياسىندا رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە كورمە-كونكۋرستار ءوتتى, ولاردىڭ ىشىندە ەڭ ۇزدىگى ءوز ءونىمىن رەسپۋبليكالىق كورمە-كونكۋرسقا شىعارادى. بۇلار شاعىن, ورتا جانە ءىرى بيزنەس وكىلدەرى. نوميناتسيالار دا وسى تۇرعىدا تاعايىندالاتىن بولادى. بۇل بارىنشا ءادىل جول, سەبەبى شاعىن, ورتا جانە ءىرى بيزنەس ءتۇرلى مۇمكىندىكتەرگە يە. ولاردىڭ بارلىعىن ساپا سالاسىنداعى كونكۋرس يدەياسى بىرىكتىرەدى جانە ولاردىڭ كوپشىلىگى بۇگىنگى كۇنى كەدەن وداعى رىنوگىندا جۇمىس ىستەپ جاتىر.
– قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «التىن ساپا» سىيلىعىنا ىزدەنۋگە ارنالعان كونكۋرسقا توقتالا كەتسەك. كونكۋرس ساپا مەنەدجمەنتى جۇيەلەرىن ەنگىزۋ ۇدەرىسىن ىنتالاندىرادى دەپ سانالادى. وسى شىندىققا سايكەسە مە؟
– ارينە, حالىقارالىق مەنەدجمەنت جۇيەلەرىن ەنگىزبەي, ساپا سالاسىندا جەتىستىكتەرگە جەتۋ, ىشكى جانە سىرتقى رىنوكتا باسەكەلەستىككە ءتۇسۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان كونكۋرسقا قاتىسۋدىڭ باستى شارتتارىنىڭ ءبىرى – مەنەدجمەنت جۇيەلەرىن ەنگىزۋ, بۇل سمج ىنتالاندىراتىنى ءسوزسىز. سونىمەن بىرگە سمج ەنگىزۋ – ەرىكتى ءىس ەكەنىن جانە ءوندىرىس پروتسەستەرىنىڭ جاعدايىن كورسەتەتىنىن, كاسىپورىن تۋرالى ناقتى اقپارات بەرەتىندىگىن اتاپ كەتۋ كەرەك. قازاقستان حالقىنا جىل سايىنعى ءداستۇرلى جولداۋلارىنىڭ بىرىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازار-باەۆ رەسپۋبليكا ەكونوميكاسىن حالىقارالىق ستاندارتتارعا باعىتتاۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى جانە ءبىزدىڭ قوعام بۇگىنگى كۇنى وسى مىندەتتى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە ەلدىڭ الداعى بسۇ-عا كىرۋىنە بايلانىستى وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ تاۋارلارى مەن قىزمەتتەرىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قاجەت. وسى فاكتور الەمدىك ەكونوميكاعا كىرۋدەگى بىرىكتىرۋ ۇدەرىسىندە وڭ ءرولىن اتقارادى.
– كونكۋرس جەڭىمپازدارى قانداي دا ءبىر ارتىقشىلىققا يە بولا ما؟
– ايرىقشا ارتىقشىلىقتار جوق, بىراق سەنىڭ جەتىستىگىڭدى ەلباسىنىڭ ءوزىنىڭ تانۋى كوپ ءجايتتى بىلدىرەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «التىن ساپا» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ەكى جىل بويىنا كونكۋرس ەمبلەماسىن جارنامالىق ماقساتتا پايدالانا الادى. ءناتيجەسىندە جەڭىمپاز كومپانيا ءونىمى تانىمال بولىپ, قازاقستاندىق تۇتىنۋشىلار سەنىمىنە يە بولادى.
اڭگىمەلەسكەن سەيفوللا شايىنعازى.
