اراعا 83 جىل سالىپ ورالعان ۇلتتىق وپەرا – ە.برۋسيلوۆسكي مەن ع.مۇسىرەپوۆتىڭ «قىز جىبەك» وپەراسى زاماناۋي تالاپقا ساي جاڭعىرتىلىپ, سوڭعى تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەرگە ساي «استانا وپەرا» تەاترىندا قايتا ساحنالاندى.
رەجيسسەر م.پاندجاۆيدزەنىڭ ساحنالىق شەشىمىنىڭ ەرەكشەلىگى – مۇندا كورەرمەن جىلدىڭ ءتورت مەزگىلىنىڭ اۋىسۋ ۇلگىسىنە كۋا بولادى. تاڭعاجايىپ دەكوراتسيالار, س.تاسماعامبەتوۆا مەن پ.دراگۋنوۆتىڭ ءساندى كوستيۋمدەرى, سونداي-اق قويىلىمداعى تۇيەلەر مەن جىلقىلار ەشكىمدى بەيجاي قالدىرمايدى. «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ تسەحىندا 350 كوستيۋم ارنايى وسى قويىلىم ءۇشىن تىگىلىپتى. پرەمەرا قارساڭىندا سپەكتاكلدىڭ رەجيسسەرى, تاتارستاننىڭ ع.توقاي اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, فرانتسيسك سكورينا مەدالىنىڭ يەگەرى, بەلورۋسسيا ۇلتتىق تەاتر سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, بەلارۋس ۇلتتىق اكادەميالىق ۇلكەن وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ باس رەجيسسەرى ميحايل پاندجاۆيدزەمەن سۇحباتتاسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن ەدى.
– «قىز جىبەك» وپەراسىنىڭ جاڭا جوباسى نەسىمەن ەرەكشەلەنەدى؟
– قاراڭعى بولمەدەن قارا مىسىقتى ىزدەپ اۋرە-سارساڭعا ءتۇسۋدىڭ قاجەتى جوق. مەن ەشنارسەنى كۇردەلەندىرگىم كەلمەيدى. ويتكەنى, شىعارمادا تايعا تاڭبا باسقانداي ءبارى كورسەتۋلى. بىزگە سونى تەك ساحناعا الىپ شىعا ءبىلۋ كەرەك. راس, كەز كەلگەن تۋىندىعا ءار رەجيسسەر ءوز تۇيسىگىمەن, ءوز تالعامىمەن ۇڭىلەدى. وسى جاعىنان ءتول قولتاڭبامدى بارىنشا كورسەتىپ باعۋعا تىرىستىم. مۋزىكالىق سپەكتاكل جانرىنىڭ جالىنا جابىسىپ قالماي, زاماناۋي وپەرا تىلىنە اۋدارۋعا ارەكەتتەنگەنىمىز – نەگىزگى جەتىستىگىمىز بولىپ تابىلادى.
– ەپيكالىق وپەرانى زاماناۋي تىلدە بايانداۋ قيىندىق تۋعىزعان جوق پا؟
– بۇگىندە چارلي ءچاپليندى ايتپاعاندا, دىبىسسىز كينونىڭ اكتەرلەرىن كورگەندە ەشكىم ەزۋ تارتا قويمايدى. ءتىپتى چ. ءچاپليننىڭ ءوزى ارامىزدا كوزى ءتىرى جۇرسە, مۇلدە باسقاشا وينار ەدى. ايتپاعىم, «قىز جىبەك» وپەراسى دا قاتىپ قالعان تاس ەمەس جانە دە وسىعان دەيىنگى نۇسقاسىن تۇرلەنتۋدىڭ, ءتىرىلتۋدىڭ قاجەتى شامالى. بۇل ىستە ءبىز «حيرۋرگ سياقتى بولۋىمىز كەرەك – زيان كەلتىرمەۋىمىز قاجەت» قاعيداتىن ۇستاندىق. سوعان قاراماستان «داستۇرشىلدىك» سيپاتىندا قالىپ قويۋ قاۋپىن دە سەزىندىك.
مەن مۇندا ادامدار اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا كوبىرەك كوڭىل ءبولدىم. ءبىرى – زالىم, ەكىنشىسى – جاعىمدى كەيىپكەر, ءۇشىنشىسى – ليريكالىق قاھارمان سياقتى ءبىر جاقتى بەينەلەردىڭ سىرت كەلبەتىنەن ەشنارسە العان جوقپىن. بەينەلىك تۇرعىدان العاندا, سپەكتاكلدە جوعارى تەحنولوگيالىق ساحنالىق اسەرلەر مولىنان قامتىلدى.
– «قىز جىبەك» وپەراسى العاش رەت قولعا العان ۇلتتىق شىعارماڭىز با؟
– مەن ءۇشىن ۇلتتىق شىعارمامەن جۇمىس ىستەۋ باسقالارىنا قاراعاندا وتە قىزىق. بۇل جاعىنان تاجىريبەم از دەپ ايتا المايمىن. قويىلىمعا دايىندالعان كەزدە قازاق حالقىنىڭ مادەنيەتى تۋرالى وتە كوپ نارسەنى وقىپ ءبىلدىم. ءاربىر جاڭا تۋىندىدا ءوزىمدى جان-جاقتى جەتىلدىرۋ ارقىلى قازىنام مولايدى.
– ءسىزدىڭ باس قاھارمانىڭىز قانداي ادام؟
– مۇندا باس كەيىپكەرىمنىڭ بەينەسى ميستيكالىق كۇيدە وينالادى, ونىڭ تاعدىرى جىل مەزگىلىنىڭ اۋىسۋىمەن ساباقتاس. باس كەيىپكەر – جىبەكتىڭ اجالى جىل مەزگىلىنىڭ اۋىسۋى – قىس ءتۇسىپ, ودان كەيىن جاڭا جىلدىڭ باستالۋى – ماڭگىلىك جاڭارۋ تۇرىندە قاراستىرىلادى.
– ادەتتە بەكەجاننىڭ تۇلعاسى تۋرالى ءتۇرلى پىكىرلەر ايتىلادى. ماحابباتى ءۇشىن كۇرەسكەن ادامدى نەگە كىنالاۋ كەرەك؟ مۇنى ءسىز قالاي ءتۇيىندەدىڭىز؟
– بۇل جەردە ءسۇيۋدىڭ ءجونى وسىلاي بولادى ەكەن دەپ, ءوز جانىڭنان نەنى بولسا سونى قوسۋعا حاقىڭ جوق. ماحاببات داستانىن ءار جۇرەك ءارتۇرلى جىرلايدى, ءوز ورەسىمەن, ءوز ۇنىمەن تۇيىندەيدى. ول باسقانىڭ تاعدىرىنا تاس اتۋ ەمەس, ەش ويلانباستان ءوز ءومىرىڭدى باسقاعا قيىپ بەرە سالۋ عوي. سوندىقتان, مەن بەكەجاننىڭ ارەكەتىن قۇپتامايمىن ارينە, بىراق تا سوعان قاراماستان ونى «ۇلكەن جول بويىنداعى قاراقشى» ەمەس, ار-نامىسى بيىك ازامات رەتىندە كورسەتۋگە تىرىستىق. شىنداپ كەلگەندە, اشۋ مەن قىزعانىشتىڭ قۇربانى – بەكەجان. ونىڭ تولەگەننىڭ تۋ سىرتىنان ساداق اتۋى سوندىقتان. وسىنىڭ قاتە ەكەندىگىن كەش ۇعادى, وكىنىپ-وپىنادى, اقىل-ەسىن جوعالتادى.
– ال تولەگەن تۋرالى نە ايتاسىز؟
– نەگىزى ءولىمدى اشۋ مەن ىزادان, بەكەجاننىڭ ارەكەتىنەن ەمەس, تولەگەننىڭ اكەسى بازاربايمەن اراسىنداعى قاراما-قايشىلىقتان ىزدەگەن ابزال. باستى قاھارماننىڭ ولىمىنە سەبەپكەر سول نارسە. ەگەر ول اكەسىنىڭ ءتىلىن العاندا, مۇنداي وكىنىش ورىن الماعان بولار ما ەدى؟ ءارى جاپان دالادا جالعىز, قاسىندا ءبىر سەرىگى قالماعان جان قارۋسىز نە ىستەي الادى؟ اكە سوزىنە وسىلاي جاۋاپ قاتپاعاندا قايعىلى قازاعا بالكىم دۋشار بولماس پا ەدى. مۇمكىن-اۋ! جالعاندا جاس ءومىردىڭ ۇزىلگەنى قيىن عوي. اتا-انا مەن بالا اراسىنداعى قارىم-قاتىناس – قاي زاماندا دا ومىرشەڭ, وتكىر ماسەلە. ەكى جاستىڭ اراسىنا ءتۇسۋ, تاعدىرلارىنا ارالاسۋ ءالى كۇنگە دەيىن بار. بۇعان ءبىر جاقتى باعا بەرە المايمىن.
– رولدەردى ورىنداۋشىلارعا كوڭىلىڭىز تولدى ما؟
– ەگەر سپەكتاكلدە رەجيسسەر ءانشىنىڭ جان دۇنيەسىن, بولمىسىن جەتە تانىماسا, ەڭبەگى زايا كەتەدى. الدىمەن كاسىبي ءبىلىم كەرەك, جىلدار بويعى جيناعان تاجىريبەڭنىڭ دە ىقپالى كول-كوسىر, بىراق شەبەرلىك ءار قويىلىمنىڭ ۇستىندە جەتىلىپ وتىرادى. كورە ءبىلۋ مەن سەزىمتالدىق رەجيسسۋرانىڭ ەڭ ماڭىزدى قاعيدالارىنىڭ ءبىرى سانالادى. ونى شىن ۇعىنۋ ءۇشىن جاقسى پسيحولوگ سياقتى جۇمىس ىستەۋگە ءتيىسسىڭ. ءوزىڭ دە اكتەردىڭ كەيپىنە ەنىپ, بىرنەشە جىل تەر توگۋىڭ كەرەك. ماماندىعىم بويىنشا كاسىبي مۋزىكانتپىن. بىراق بالەت, ديريجەرلىك تۋرالى ويىما العان ەمەسپىن. رەجيسسۋرا ءتىلىن مەڭگەرگەن كىسىنىڭ ءبارى بىردەي وپەرانىڭ جۇگىن كوتەرىپ كەتسە, نە بولادى؟ سوندىقتان, ءوزىم وپەرانى ەڭ كۇردەلى رەجيسسەرلىك جۇمىس دەپ ەسەپتەيمىن.
ارتىستەر ءوز رولدەرىن بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ورىنداپ شىعا الادى. ولار ءبارىن وزدەرى-اق جاسايدى. ال سەن وسىنىڭ بىردە-ءبىرىن قالت جىبەرمەۋىڭ كەرەك, باسقالار: «قالايشا ءبىز مۇنى بايقاماعانبىز» دەيتىندەي كۇي كەشۋى ءتيىس. رەجيسسەردىڭ شەبەرلىگى وسىنىسىندا.
– ەلوردالىق تەاترمەن تەز ءتىل تابىسىپ كەتتىڭىز بە؟
– استانالىق ارتىستەردى بۇرىننان بىلەمىن, ويتكەنى مۇنداي ءساتتى كەزدەسۋلەر وسىعان دەيىن دە بولعان. تەاترداعى انشىلەردىڭ, اكتەرلەردىڭ, مۋزىكانتتاردىڭ دەڭگەيى ايتارلىقتاي ءوسىپتى. بىرنەشە ماماندىقتى قوسا مەڭگەرگەن دارىندى جاندار كوبەيىپتى. مۇنداعى ارتىستەر يتاليامەن جاقسى بايلانىس ورناتىپتى. ولاردىڭ تاجىريبە جيناقتاعاندارى كورىنەدى, بىرنەشە ءتىلدى مەڭگەرگەن. ءوز ءرولدەرىنە تىڭعىلىقتى دايىندالادى. جاپ-جاس ترۋپپادا سايدىڭ تاسىنداي ورەندەر ونەر كورسەتەدى.
اڭگىمەلەسكەن
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
