استانانىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋى – ايماقتاعى ءوندىرىستىڭ ورلەۋى

استانانىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قۇرۋ جونىندەگى مىندەتتەمەگە سايكەس, قازىر اقمولا وبلىسىندا اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ بويىنشا جۇمىستار قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. جازى شۋاقتى بول­عا­نى­مەن, قىسى قىتىمىر كە­لەتىن بۇل ءوڭىر­دە جەرگە ءدان سەۋ­ىپ, ونى دەر كەزىندە جيناپ الۋ دا وڭاي­­­عا ءتۇس­پەي­دى. اۋا رايى­نىڭ جاع­­­دايىنا قا­­راي ءونىم بەرەتىن ەگىس­­تىك ال­قاپ­تارىندا ەڭبەك ەتە­­تىن دي­قان­دار كەيدە مول ءونىم­­نەن قا­عى­لىپ جاتاتىن كەز­د­ەر دە از ەمەس. توككەن تەر دا­لاعا كەت­پەسىن دەپ ۇسىك ۇرعان اس­تىق­تارىن مال ازىعىنا جىبەرۋىنە دە تۋرا كەلگەن. بىراق سوعان قاراماي, اقمولا وبلىسى استانا­نى تۇراقتى ازىق-ءتۇ­لىك­پەن قامتاماسىز ەتىپ كەلە جات­قان ماڭىزدى ءوڭىردىڭ ءبىرى. ءما­سەلەن, ەلوردالىقتاردى اۋىل­شا­رۋاشىلىق ونىمدەرىمەن قام­تاماسىز ەتۋ ءۇشىن ازىق-ءتۇ­لىكپەن قام­تۋ ايماعىنا وبلىستىڭ 17 اۋ­دانى كىرىپ وتىرعاندىعىن ەرەكشە اتاي كەتكەن ءجون. ءتىپتى, قى­تىمىر قىس ايلارىندا كەيبىر جولد­ار جابىلىپ جاتسا دا, اۋ­دان­­­دار­دان تاسىلىپ جاتا­تىن ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى قالا تۇرعىندارىن ازىقسىز قال­دىرعان ەمەس. وعان ناقتى ءدا­لەل­دەر كەلتىرە كەتكەن ورىندى. اتاپ كورسەتكەندە, 2016 جى­لى وڭىردە 94 مىڭ توننا ءسۇت وندىرىلگەن ەكەن. بۇل ار­عى جىلمەن سالىستىرعاندا 7,2 مىڭ تونناعا ارتىق ءارى اس­تانالىقتاردىڭ سۇتكە سۇ­را­نى­سى­­نىڭ 48 پايىزىن قامتيدى. ءجا­نە ەتپەن قامتاماسىز ەتۋدە دە ءوسىم بار. 2015 جىلمەن سالىس­تىر­­عاندا 1,3 مىڭ توننا ەتتى ارتىعىمەن استاناعا ءجو­نەل­ت­­كەن كوكشەلىكتەر 22,2 مىڭ توننامەن ەلوردالىق تۇ­تى­نۋ­شىلار سۇ­رانىسىنىڭ 52 پايىزىن قام­تا­ماسىز ەتىپ وتىر. قۇنارلى ازىق-ءتۇ­لىك­تىڭ ءبىرى جۇمىرتقا دەسەك, ونىڭ 222,5 ميلليون داناسى جەت­ك­ىزىلگەن. ياعني, سوڭعى كەزدە سانى 5 ميلليون داناعا ارتقان جۇمىرتقامەن مەگاپوليس تولىق 100 پايىز قام­تاماسىز ەتىلۋدە. كارتوپ تا وسىلاي. سونىمەن قاتار, جە­مىس­تەر دە جەتكىلىكتى كولەمدە جە­تكىزىلۋدە. ارينە, اگرارلى ءوڭىردىڭ تا­بىسى اۋىلشارۋاشىلىق ءونىم­­دەرىن وندىرۋمەن ءتى­كەلەي باي­لانىستى. 2016 جىل­دىڭ قاڭ­تار-جەلتوقسان اي­لارى ارا­لى­عىنداعى كورس­ەت­كىش­كە كوز ءجۇ­گىر­تسەك, اۋىل­شا­رۋا­شىلىق ونىمدەرىنىڭ جالپى ءون­دىرىسى 346952,4 ملن تەڭگەنى قۇ­را­عان. بۇنىڭ ىشىندە وسىمدىك ءونىم­دەرى 240662,1 ملن تەڭگە بول­سا, مال شارۋاشىلىعىنان 105120,6 ميلليون تەڭ­گە­ ءونىم ءوندىرىلىپتى. اۋىل شا­­رۋا­شى­لىعى باس­قار­ما­سى­نىڭ كەل­تىر­گەن ءما­لى­مەت­تە­رىن تار­قا­تىپ ايت­قاندا, بي­داي­دىڭ جالپى كو­لەمى 5 ملن 723,2 مىڭ تون­نانى (ورتاشا ءونىم 13,2 تس/گا) قۇراعان. اقمولا وبلىسىندا مال شا­رۋا­شىلىعى دا جولعا قوي­ىل­عان. ستاتيستيكالىق دە­رەك­تەرگە قاراعاندا, ءىرى قا­را مالدىڭ باسى 398,9 مىڭ­عا جەتسە, سونىڭ 205,8 مى­ڭى سيىر. قازىرگى تاڭدا اسىل تۇ­­قىمدى مال باسىن كو­بەي­تۋ ماق­ساتىندا قولدان ۇرىق­تان­دىرۋ ەرەك­شە مانگە يە. وب­ل­ىستا 38,7 مىڭ باس سيىر مەن تانانىڭ وسىنداي جولمەن ۇرىقتاندىرىلۋى وعان مى­سال بولا الادى. سونداي-اق, وڭىردە 31 بورداقىلاۋ الا­ڭى بولسا, سونىڭ 7-ەۋى اسا ءىرى­لەر سا­ناتىندا. مۇنداي بور­داقىلاۋ الاڭ­دا­رىنىڭ قۋاتى 27,6 مىڭ باستى قام­تۋعا جە­تەدى ەكەن. ءسۇت ءوندىرۋ سا­لا­سىن دامىتۋعا قاتىستى «ىرىس» باعدارلاماسى كوپ­تە­گەن مامانداندىرىلعان شا­رۋا­­شىلىق سۋبەكتىلەرىنىڭ جۇ­مى­سىن ورگە باستىرۋعا ءمۇم­كىن­دىك بە­رىپ وتىر. وبلىستا وسىنداي 33 شارۋاشىلىق سۋبەكتىسى بار بولسا, ولار 23 مىڭ باس سيىر ساۋىپ, ەل ىرىسىن ارتتى­رىپ كەلە جاتىر. تەك 2015 جىلدىڭ وزىندە 14 تاۋارلى-ءسۇت فەرماسى قۇرىلعاندىعىن ايتا كەتۋ كەرەك. ەڭ باستىسى, جالپى ساۋىلعان ءسۇتتىڭ 80 پايىزى ءۇي شارۋاشىلىعىندا ءوندى­رىلەتىندىگىن ەسكەرسەك, بۇل با­عىتتا دا ءبىراز شارۋالار ات­قا­­رىلعانى ءمالىم. ءسۇت وڭدەۋ قۋا­تىن ارتتىرۋ ماقساتىندا كا­سىپ­ورىن­دار شيكىزاتتى قارا­پاي­ىم تۇر­عىن­داردان ساتىپ الۋ­دا. وبلىس اۋداندارىندا ءسۇت ساتىپ الۋ ءۇشىن 145 ءبو­لىم­شە ۇيىمداستىرىلسا, سونىڭ 19-ى تۇراقتى ءونىم قابىلداپ كە­­لەدى. 2017 جىلدىڭ 1 قاڭ­تا­رىن­داعى كورسەتكىش بو­يىنشا, تۇر­عىنداردان 119,4 مىڭ توننا ءسۇت وڭدەۋگە جەتكىزىلگەن. ال «سىباعا» باعدارلاماسى بوي­ىن­شا تاۋارلىق مال باسىن كوبەيتۋ قول­عا الىنعانىن ايتا كەتكەن ورىن­دى. اتالعان باع­دارلاما باستالعان­نان بەر­گى ۋاقىتتا 369 شارۋا قو­جا­لىق­تارى جانە فەرمەرلىك شا­رۋا­شىلىقتار 24,5 مىڭ سيىر مەن 790 باس اسىل تۇقىمدى وگىز ساتىپ العان. سونىمەن قا­تار, قوي شارۋاشىلىعى دا نازار­دان تىس قالماعان. وڭىردە 357 ما­مان­­داندىرىلعان شا­رۋا­شىلىق 136,8 مىڭ باس قوي ۇس­تايدى ەكەن. «التىن اسىق» باع­دار­لاماسىنا سايكەس مال باسىن سا­تىپ الۋ ارتىپ كەلەدى. استانانىڭ ازىق-ت ۇلىك بەل­دەۋىن ۇيىمداستىرىپ كەلە جات­قان اقمولا وبلىسىندا 319 كاسىپورىن بولسا, سونىڭ 15-ءى ەت وڭدەۋمەن اينالىسادى. ولاردىڭ جىلدىق وڭدەۋ قۋاتى 19 مىڭ توننانى قۇرايتىندىعىن ايتا كەت­كەن ءلازىم. بۇدان باسقا, ءوڭىر­دە جىلىنا 132,6 مىڭ تون­نا ءسۇت وڭدەي الاتىن 14 كا­سىپ­ورىن جۇمىس ىستەسە, ۇن تارتۋ كاسىپورىندارىنىڭ ءوزى 55-كە جەتىپ جىعىلادى. جالپى, ستا­تيس­تيكاعا نازار اۋدارساق, 2016 جى­لى تاماق ونىمدەرى ءوندىرىسى 68,5 ملرد تەڭگەگە جەتىپتى. ءاري­نە, وبلىس وسىمەن توقتاپ قال­ماق ەمەس. استانا قالاسىنىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماق­ساتىندا 2016 جىلى قۇنى 7,2 ملرد تەڭگەلىك 9 جوبا جۇزەگە اسى­رىلدى. اتالعان قارجىعا 2 مال بورداقىلاۋ الاڭى, 1 مال ءوسى­رۋ كەشەنى, 2 ەلەۆاتورلىق كە­شەن, 4 بيداي ساقتاۋ قويماسى سا­لىنىپتى. قورىتا ايتقاندا, ەندىگى ءمىن­دەت اۋىلشارۋاشىلىق ءونىم­دەرىنە دەگەن سۇرانىستى اي­قىن­داي وتىرىپ, قاجەتتى داقىلدار ەگىس­تىگىن ۇلعايتۋ بولىپ تۇر. ال مال شارۋاشىلىعىندا ءىرى قارا مال­­دىڭ سانى مەن سالماعىن ارت­تى­رۋدى اسىل تۇقىمدى مال­­دار ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرۋ كوز­دەل­گەن. دەمەك, مال بور­دا­قى­لاۋ الاڭدارىنىڭ سانى دا ارتا ءتۇس­پەك. بۇل ءوز كەزەگىندە سا­لا­نىڭ ينۆەس­تيتسيالىق تار­تىم­دى­لى­عى­نا دا سەرپىن بەرۋى ءتيىس. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان» اقمولا وبلىسى