ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 80-قادامىندا مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋدى تاپسىرعانى ءمالىم. پرەزيدەنت بيىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا دا مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە توقتالىپ, الداعى اتقارىلار شارۋالاردىڭ بىرقاتارىن تىلگە تيەك ەتتى. وسىعان بايلانىستى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ حالىقتى اقپاراتتاندىرۋ ءۇشىن جۋرناليستەرمەن جيىن وتكىزىپ, اتالعان جۇيەنىڭ ءمانى مەن ماڭىزىن كەڭىنەن ءتۇسىندىردى.
مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى (ممسج) بيىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ قولدانىسقا ەنەدى. جاڭا جۇيە مەملەكەت پەن جۇمىس بەرۋشى جانە ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا جۇمىلىپ جۇمىس جۇرگىزۋىنە نەگىز قالاماق. جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن تولەيتىن مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جارناسىنىڭ مولشەرى ازايتىلدى. سەبەبى, بۇعان دەيىن 2017 جىلدىڭ جازىنان باستاپ مىندەتتى ساقتاندىرۋعا جالاقىنىڭ 2 پايىزىن, كەيىن بىرتە-بىرتە كوتەرىپ, 2020 جىلى 5 پايىزىن اۋدارۋ جوسپارلانعان بولاتىن. ەندى جاڭا زاڭ جوباسى بويىنشا, 2017 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن – 1 پايىز, كەيىن 2022 جىلى 3 پايىزعا دەيىن كوتەرىلمەك. سونداي-اق, جاڭا زاڭ جوباسى بويىنشا ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتيتىن ازاماتتار, ياعني جەكە كاسىپكەرلەر جانە ازاماتتىق قۇقىق شارتتارى بويىنشا كىرىس الۋشىلار, باسقا دا جەكە تۇلعالار ءۇشىن 2017 جىلدىڭ 1 ءشىلدەسىنەن باستاپ بىردەن كىرىسىنىڭ 5 پايىزىن قورعا اۋدارۋ كوزدەلگەن. ال قاراپايىم قىزمەتكەرلەر جارنانى تەك 2019 جىلدان باستاپ تولەيدى.
ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر جايت, قورعا جارنا تولەۋدەن ازاماتتاردىڭ 15 ساناتى بوساتىلادى. ولاردىڭ ءىشىندە «التىن القا», «كۇمىس القا» يەگەرلەرى, بۇرىن «باتىر انا» اتاعىن العاندار, سونىمەن قاتار I جانە II دارەجەلى «انا داڭقى» وردەنىمەن ماراپاتتالعان كوپ بالالى انالار, ۇلى وتان سوعىسى ارداگەرلەرى, مۇگەدەكتەر, جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلگەن ازاماتتار, ينتەرنات مەكەمەلەرىندە وقىتىلىپ, تاربيەلەنىپ جاتقان تۇلعالار, سونداي-اق, كاسىپتىك-تەحنيكالىق, ورتا بىلىمنەن كەيىنگى جانە جوعارى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ كۇندىزگى بولىمدەرىندە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ جاتقان ستۋدەنتتەر بار. بۇدان وزگە جارنا تولەۋدەن بالا تۋعا, بالا اسىراپ الۋعا جانە 3 جاسقا دەيىنگى بالا كۇتىمىنە بايلانىستى دەمالىستاعى تۇلعالار, جۇمىس ىستەمەيتىن جۇكتى ايەلدەر, ءىس ءجۇزىندە 3 جاسقا دەيىنگى بالانى ءتاربيەلەپ وتىرعان جۇمىسسىز ازاماتتار, زەينەتكەرلەر, اسكەري قىزمەتكەرلەر, ارناۋلى مەملەكەتتىك قىزمەت جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, ەڭ تومەنگى دەڭگەيدەگى قاۋىپسىزدىك مەكەمەلەرىن ەسەپتەمەگەندە, سوت شەشىمىمەن قىلمىستىق اتقارۋ جۇيەسى مەكەمەلەرىندە ايىبىن وتەۋشىلەر, ۋاقىتشا ۇستاۋ يزولياتورلارى مەن تەرگەۋ يزولياتورلارىنداعى ازاماتتار بوساتىلادى. ساراپشىلار ءمىندەتتى ساقتاندىرۋ ارقىلى قىزمەت ساپاسى ارتىپ, مەديتسينالىق ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا جاقسارادى دەيدى.
«كەز كەلگەن ازامات ساپالى مەديتسينالىق قىزمەت العىسى كەلەدى. كەز كەلگەن دارىگەر جاڭا تەحنولوگيا, وسى زامانعى قوندىرعىنىڭ بولعانىن قالايدى. مىنە, وسىنىڭ بارلىعىن مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى شەشۋگە ءتيىس. ايتپاقشى, قىزمەت قۇنىن تىم قىمباتتاتقان جەكەمەنشىك ەمحانالار سانى ازايادى. مىندەتتى جارناڭىزدى ۋاقتىلى تولەپ وتىرساڭىز بولعانى. قالعانى ەمدەۋ مەكەمەسى مەن قوردىڭ شارۋاسى. قارجى اۋدارىلعان سوڭ, ولار ساپالى قىزمەت كورسەتۋگە ءمىندەتتى», دەيدى دۇنيەجۇزىلىك بانك جوباسىنىڭ حالىقارالىق كەڭەسشىسى گينتاراس كاتسياۆيچۋس.
ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن دۇنيەجۇزىلىك بانك ساراپشىلارى 57 ەلدىڭ تاجىريبەسى ەسكەرىلگەن زاڭ جوباسىن 3 جىل كولەمىندە دايىنداپ, ءتيىمدى مودەل ۇسىنعاندارىن العا تارتۋدا. سالىستىرمالى تۇردە الار بولساق, فرانتسيادا حالىق جالاقىسىنىڭ 16 پايىزى جارنا تۇرىندە ۇسىنىلسا, يتاليادا بۇل كورسەتكىش – 13, نيدەرلاندىدا – 9, جاپونيادا 7 پايىز. سونىمەن قاتار, فرانتسيادا حالىقتىڭ – 80, گەرمانيادا – 90, بەلگيادا 98 پايىزى ممسج-مەن قامتىلىپ وتىر. الەمدىك تاجىريبەدە تيىمدىلىگى ءدالەلدەنگەن ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ ەلىمىزگە دە بەرەرى مول. الايدا, جاڭا جۇيەگە كۇمانمەن قارايتىندار دا جوق ەمەس. ولار توقسانىنشى جىلداردىڭ كەبىن كيمەسەك بولعانى دەپ ەسەپتەيدى. وسىدان جيىرما جىلداي بۇرىن ەلىمىزدە مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى قۇرىلعان بولاتىن. بىراق ول ءتۇرلى سەبەپتەرمەن اياقسىز قالدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا دا ممسج جايلى ايتىلىپ, ونىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قانشالىقتى ءتيىمدى ەكەنى باياندالادى. «بيىلعى 1 شىلدەدەن مەملەكەتتىڭ, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ, ازاماتتاردىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگىنە نەگىزدەلگەن ممسج ەنگىزىلە باستايدى. بۇل جۇيەنىڭ تيىمدىلىگى الەمدىك تاجىريبە ارقىلى دالەلدەنگەن. مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىسۋشىلارعا كەڭ اۋقىمداعى مەديتسينالىق قىزمەتتەر ۇسىنىلادى. وعان حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ءالسىز توپتارىنىڭ قاتىسۋىنا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلەدى. ۇكىمەت قاجەتتى دەڭگەيدە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن اقپاراتتاندىرۋى كەرەك. باسەكەلەستىكتى دامىتۋ ءۇشىن جەكە مەنشىكتەگى مەديتسينا مەكەمەلەرىنە ممسج جۇيەسى اياسىندا تەڭ جاعداي تۋعىزۋ كەرەك. ۇكىمەتكە جانە اكىمدەرگە كەڭ اۋقىمدى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋدى تاپسىرامىن. سونداي-اق, زاڭنامالىق تۇرعىدان بارلىق ءدارى-دارمەكتىڭ باعاسىن رەتتەۋدى ەنگىزۋ قاجەت», دەلىنگەن ەلباسى جولداۋىندا.
جاقىندا سەنات قابىرعاسىندا وتكەن جيىندا كوممەرتسيالىق ەمەس «الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى» اق توراعاسى ەلەنا باحمۋتوۆا مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنا تولەم جاساۋشىلاردىڭ جىلدىق قاراجاتىن تىلگە تيەك ەتتى. «جالپى العاندا, جۇمىس بەرۋشى جىلىنا ءبىر قىزمەتكەرگە 30 550 تەڭگە تولەسە, قىزمەتكەردىڭ ءوزى 20 470 تەڭگە كولەمىندە, جەكە كاسىپكەر 35 560 تەڭگە جانە جۇمىسسىز توپ 17 818 تەڭگە, ال مەملەكەت زەينەتكەرلەر مەن مۇگەدەكتەرگە, وزگە دە الەۋمەتتىك جەڭىلدىگى بار جاندار ءۇشىن 71 160 تەڭگە تولەيتىن بولادى», دەيدى ول.
ءيا, «ەكى اياقتىڭ قادىرىن اقساعاندا بىلەرسىڭ, وتىز ءتىستىڭ قادىرىن قاقساعاندا بىلەرسىڭ» دەگەن ءسوزدى قازاق بەكەر ايتپاسا كەرەك. ادام بولعان سوڭ باس اۋىرىپ, بالتىر سىزداماي تۇرماسى انىق. سوندىقتان باستى بايلىقتى باستى نازاردا ۇستاعان ابزال.
راۋان قايدار,
«ەگەمەن قازاقستان»
