ابايدى ارداقتاي الدىق پا؟

نەمىستەر گەتەسىن, قىتايلار كونفۋتسيىن, يسپاندار سەرۆانتەسىن, ورىستار پۋشكينىن, وزبەكتەر ناۆويىن... جالپى جەر بەتىندەگى قازاقتان وزگە حالىقتار عۇلامالارىن, اقىندارىن الەمدىك دەڭگەيدە قالاي ناسيحاتتايدى, ءا؟ دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, كونفۋتسي ينستيتۋتى قازاقستاندا 2009 جىلدان باستاپ جۇمىس ىستەيدى ەكەن. بۇگىندە ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىندا بۇلاردىڭ سانى – تورتەۋ. تاريحى 65 جىلدان اساتىن, 100-گە جۋىق ەلدە تامىرىن تەرەڭ جايعان, وسىعان ۇقساس تاعى ءبىر ۇيىم – گەتە ينستيتۋتىنىڭ دا جىلىنا سانداعان ورەندى نەمىس مادەنيەتىمەن سۋسىنداتۋى – قول جەتپەس ۇلكەن ەڭبەك. قازاق قۇراننان كەيىن قولىنا ابايدى ۇستايدى. سوعان قاراماستان, ۇلى اقىن ۇلاعاتىن الەمدىك دەڭگەيدە سولارداي قۇلاشتاپ كوسىلىپ, تۇلعامىزدى كەڭىنەن ناسيحاتتاي الماي وتىرۋىمىزعا نە سەبەپ؟ سەبەبى, اۋەلى ابايتانۋ ينستيتۋتى ءار قازاقتىڭ ءوزىنىڭ جۇرەك تورىنەن اشىلۋى كەرەك-اق. ەل جۇرەگى – استانا دەسەك, ءسان-ساۋلەتى كۇننەن كۇنگە اسقاقتاعان اجارلى ەلوردامىز اباي تاعىلىمىن تاراتۋشى ينستيتۋتتىڭ بوي كوتەرۋىنە ابدەن لايىقتى سونداي قاسيەتتى مەكەن ەكەنى تاعى داۋسىز. قىزىق بولعاندا, ۆەتنامدا, كورەيادا, قىتايدا, ازەربايجاندا اباي ورتالىقتارى, تۇركيادا اباي اتىنداعى مەكتەپ اشىلسا, لوندوندا تۇرعان «اباي ۇيىنە» ەجەلدەن ەڭسەلەنە مارقايامىز. رەسەيدە, گەرمانيادا, ءتۇر­كيادا, ءۇندىستاندا اقىن قۇرمەتىنە كوشە اتتارى بەرىلسە, مىسىر استاناسىنداعى ەڭ كورىكتى جەرلەردىڭ ءبىرى «ەر­كىندىك جانە دوستىق» ساياباعىندا ەسكەرتكىشى بوي كوتەرىپتى. بۇلارعا تاۋبە دەيسىز. قازاقتىڭ كىم ەكەنىن تانىتۋعا اباي رۋحى توقتاۋسىز قىزمەت ەتىپ جاتقانىنا قۋاناسىز. سولاي بولا تۇرا: ەلىمىزدە, شەتەلدەردە ابايتانۋ ىلىمىمەن اينالىساتىن قانشا عالىم بار؟ رەسپۋبليكامىزدا قانشا مەكتەپكە, كوشەگە, ەلدى مەكەنگە اباي ەسىمى بەرىلدى؟ ابايدىڭ ەسكەرتكىشى مەن بيۋستەرىنىڭ, ورتالىقتاردىڭ سانى مەن ساپاسىنا ءمان بەرىپ ۇلگەردىك پە؟ اتتەڭ, مەكتەپتە ابايتانۋ ءپانى وتىلمەيدى. ابايتانۋ – ادامتانۋ, قازاقتانۋ عوي. ال ونىڭ دارياداي شالقار قازىناسىنا سانا-ساندىعىمىز قازىر اۋزى-مۇرنىنان شىعا تىڭقيىپ تۇر دەي المايسىز. سول ءۇشىن ابايدىڭ ءبىر ولەڭىن جاتقا بىلمەيتىن قازاقتى قازاق دەپ ەسەپتەمەيتىن, ابايدى الەمدىك دەڭگەيدە ناسيحاتتايتىن بيىك ورەدەگى رۋحقا كوتەرىلۋگە اسىعۋ كەرەك-اۋ. وسى ورايداعى ويىمىزدى تۇيىندەۋ ءۇشىن اقىننىڭ «جەتىنشى قارا سوزىندەگى»: «...كو­كىرەكتە ساۋلە جوق, كوڭىلدە سەنىم جوق. قۇر كوزبەنەن كورگەن ءبىزدىڭ حايۋان مالدان نەمىز ارتىق؟ قايتا, بالا كۇنىمىزدە جاقسى ەكەنبىز. بىلسەك تە, بىلمەسەك تە, بىلسەك ەكەن دەگەن ادامنىڭ بالاسى ەكەنبىز. ەندى وسى كۇندە حايۋاننان دا جامانبىز. حايۋان بىلمەيدى, بىلەمىن دەپ تالاسپايدى. ءبىز تۇك بىلمەيمىز, ءبىز دە بىلەمىز دەپ ناداندىعىمىزدى بىلىمدىلىككە بەرمەي تالاسقاندا, ولەر-تىرىلەرىمىزدى بىلمەي, كۇرە تامىرىمىزدى ادىرايتىپ كەتەمىز», – دەگەن سوزىنە يەك ارتتىق... كوڭىل كۇيىنىڭ قۇلاق بۇراۋىمەن ۇندەسكەن بۇل اڭگىمەنى سول بىلسەك ەكەن دەگەن ادامنىڭ بالاسى بولعاندىقتان جازىپ وتىرمىز. قاراشاش توقسانباي, «ەگەمەن قازاقستان»