سوتتار ەلەكتروندى جۇيەگە كوشەدى

ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە ەلىمىزدەگى سوتتار قىزمەتىنىڭ بىلتىرعى جۇمىسى مەن سۋديالاردىڭ VII سەزىنىڭ قورىتىندىسىنا ارنالعان بريفينگ بولىپ ءوتتى. وعان جوعارعى سوتتىڭ قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى سوت القاسىنىڭ توراعاسى اباي راحمەتۋلين, جوعارعى سوتتىڭ مامانداندىرىلعان سوت القاسىنىڭ ءتورايىمى ايگۇل قىدىرباەۆا مەن جوعارعى سوت سۋدياسى ەلەنا ماكسيۋتا قاتىستى. بريفينگتە ا.راحمەتۋلين 2016 جىلى قازاقستاندا سوت ءجۇ­يە­سىن دامىتۋدىڭ جاڭا كەزەڭى باستالعانىن, ۇلت جوسپارىن پراكتيكالىق تۇرعىدان ىسكە اسىرۋ قامتاماسىز ەتىلگەنىن, سۋديا­لاردىڭ VII سەزى ءوتىپ, وندا سوت جۇيەسىن دامىتۋ باسىم­دىقتارى ايقىندالعانىن اتاپ كورسەتتى. ول بىلتىر سوت جۇيەسىنىڭ ات­قارعان جۇمىسىنىڭ نەگىزگى قورى­تىندىسىنا ەرەكشە توق­تالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, سۋديا­لاردىڭ VII سەزىندە مەملەكەت باسشىسى ءۇش ساتىلى سوت تورەلىگى جاعدايىنداعى سوتتار جۇمىسىن جوعارى باعالادى. قازىر جاڭا پروتسەستىك ەرەجەلەر مەن قۇقىقتىق ينستيتۋتتار, سۋديالاردى ىرىكتەۋ مەن ولاردىڭ قىزمەتتە وسۋىنە ارنالعان جاڭا جۇيە العاشقى تەكسەرىستەن ءوتىپ, ءوز ومىرشەڭدىگىن دالەلدەدى. سوت ساتىلارىنىڭ قىسقارۋى ءبىرىنشى جانە اپەللياتسيالىق سوت ساتىلارىنىڭ ءرولىن كۇشەيتتى. سۋديا لاۋازىمىنا ۇمىتكەرلەر ءۇشىن جۇمىس ءوتىلى بويىنشا تالاپ قاتاڭداتىلدى, جاڭادان تاعايىندالعان سۋديالار ءۇشىن سىناق مەرزىمى ەنگىزىلدى. پوليگراف ارقىلى زەرتتەۋ ەنگىزىلدى. سۋديا­لاردى ىرىكتەۋ كەزەڭى بارىنشا جاريا­لى تۇردە وتەدى. بۇل جۇمىسقا قو­عامدىق كەڭەستەر كەڭى­نەن تار­تىلعان. وقۋ پروتسەسى مەن سوت پراكتيكاسىن بارىنشا بايلانىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن, سۋديالاردىڭ بىلىكتىلىگىن جوعارى دەڭگەيگە جەت­كىزۋدى قامتاماسىز ەتەتىن, عى­لىمي-زەرتتەۋ جۇمىسىن جەتىل­دىرەتىن جوعارعى سوت جانىنان سوت تورەلىگى اكادەمياسى قۇرىلدى. سوت ءجيۋريى ءوز قىزمەتىن جاڭا ءتارتىپ بويىنشا جۇزەگە اسىرۋدا. ەندىگى كەزەكتە سۋديالار ءوز بىلىكتىلىگىن ءاربىر بەس جىل سايىن دالەلدەپ وتىرادى. وتكەن جىلى 1200-دەن استام سۋديا العاش رەت كاسىبي باعالاۋدان ءوتتى. وسى ورايدا ول بارلىق سوتتار اۋديو-بەينەتىركەۋ جۇيەسىمەن 100 پايىزعا جابدىقتالعانىن, سۋديا­لاردىڭ VII سەزىندە سۋديا­ل­اردىڭ جاڭا ادەپ كودەكسى قا­بىل­دانعانىن, ول سۋديالاردىڭ كاسىبي جانە سوتتان تىس قىزمەتىن رەتتەيتىنىن ايتتى. – جوعارعى سوت قازاقستان حال­قى اسسامبلەياسىمەن مەدياتسيا ينس­تيتۋتىن دامىتۋ جونىندە مە­مو­راندۋمعا قول قويدى. وسىن­­داي مەموراندۋمدارعا وبلىس اكىمدىكتەرى دە قول قويدى. وڭىرلەردە مەدياتسيا بولمەلەرى اشىلدى. جوعارىدا ايتىلعان شارالار سوت تورەلىگىنە قولجە­تىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋگە, سوت جۇيەسىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ مەن سوتتاردىڭ تاۋەلسىزدىگىن كۇشەيتۋگە باعىتتالعان, – دەدى اباي راحمەتۋلين. جالپى, ونىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلى سوتتار جۇمىسىنىڭ ساپاسىنا قاناعاتتانۋشىلىق دەڭگەيى 74 پايىزعا جەتتى. مۇنى 16 مىڭنان استام ادام قاتىسقان ەلەكتروندىق ساۋالدامانىڭ ءناتي­جەسى دالەلدەيدى. شامامەن وسىنداي ناتيجەنى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ دامۋ باعدار­لاما­سىنىڭ زەرتتەۋى دە كورسەتتى. دۇنيە­جۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋم مەن بۇكىلالەمدىك بانكتىڭ حالىقارالىق رەيتينگتەرىنىڭ سوت يندەكستەرى بويىنشا قازاق­ستاننىڭ ورنى دا جاقساردى. قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قورىتىندىنى ايتا كەلە, ا.راح­مەتۋلين سوت تورەلىگىن جۇزە­گە اسىرۋدا ايىپتاۋ جاعى باسىمىراق دەگەن قالىپتاسىپ كەتكەن پىكىردى جوققا شىعاراتىن كەيبىر كورسەتكىشتەرگە نازار اۋداردى. «ماسەلەن, – دەدى ول, – اقتاۋ ۇكىمىن شىعارۋ 19,2 پايىزعا ارتتى, 18 854 ادامعا قاتىستى 16 529 قىلمىستىق ءىس توقتاتىلدى. ولار جازاعا تارتىلعان جوق. وتكەن جىلى بارلىعى سوتتارعا 51 234 قىلمىستىق ءىس كەلىپ ءتۇستى». بريفينگتە جوعارعى سوتتىڭ مامانداندىرىلعان سوت القاسى­نىڭ توراعاسى ايگۇل قىدىرباەۆا سوتتاردىڭ ءۇش ساتىلى جاعدايىن­داعى جۇمىسى تۋرالى اتاپ ءوتتى. ال جوعارعى سوت سۋدياسى ەلەنا ماكسيۋتا سوتتارداعى نەگىزگى ەلەك­تروندىق قىزمەتتەر تۋرالى ايتتى. ول قازىر «سوت كابينەتى» قىزمەتىنىڭ ارقاسىندا 80 پايىزدان استام ارىز ەلەكتروندىق تۇردە تۇسكەندىگىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, «تالداۋ» فورۋمى, «تورەلىك» جۇيەسى, «سوتقا شاقىرۋ», «سوت قۇجاتتارىمەن تانىسۋ» جانە باسقا دا قىزمەت­تەر تۋرالى اڭگىمەلەپ بەردى. «بيىل سوت ورگاندارىنىڭ احۋال­­دىق ورتالىعى ىسكە قوسى­لادى. سۋديانىڭ, پروكۋرور مەن قورعاۋشىنىڭ اۆتومات­تان­دىرىلعان جۇمىس ورىندارى بار سوت وتىرىسىنىڭ ەلەكتروندى زالىنىڭ مودەلى ازىرلەنۋدە», – دەدى ول. داستان كەنجالين, «ەگەمەن قازاقستان»