كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەر تۋرالى ءدارىس ءوتتى

كەشە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ءۇنزيلا شاپاق «كونستيتۋتسيالىق رەفورما: پارلامەنت پەن ۇكىمەتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ» دەگەن تاقىرىپپەن ءدارىس وتكىزدى. ءدارىستى تىڭداۋعا ۇلتتىق ۋني­ۆەر­سيتەتتىڭ پروفەسسور-وقى­تۋ­شى­لار قۇرامى, حا­لىقارالىق قا­تىناستار مامان­دى­عىندا ءبىلىم الىپ جاتقان ستۋدەنتتەر جينالدى. عالىم ولارعا مەملەكەت باس­­شىسىنىڭ بيلىك تارماقتارى ارا­سىن­دا وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبو­لۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۇندەۋىن, كون­ستيتۋتسيالىق رەفورمالاردىڭ ءجۇ­زەگە اسىرىلۋ رەتىن ءتۇسىندىردى. – جالپى, ەلباسىنىڭ وكىمىمەن 11 قاڭتار كۇنى مەملەكەتتىك بي­­لىكتىڭ تارماقتارى اراسىندا وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ ءما­­سەلەلەرى جونىندەگى جۇمىس تو­بى قۇرىلعان بولاتىن. وسى جۇ­­مىس توبىنا كەلىپ تۇسكەن ۇسى­­ن­ىستاردىڭ ناتيجەسىندە ءبۇ­كىل­حالىقتىق تالقىلاۋعا اتا زاڭ­عا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردىڭ جوباسى ۇسى­نى­ل­دى. قازىرگى تاڭدا وسى جوبا­لار بويىنشا ونىڭ مازمۇنى مەن ءمانىن كەڭىنەن ءتۇسىندىرۋ جۇ­مىستارى ءجۇرىپ جاتىر, – دەدى ول. ءۇنزيلا شاپاقتىڭ ايتۋىنشا, كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلۋگە ۇسى­نىلعان وزگەرىستەر مەن تو­لىقتىرۋلار جوباسىن ەكى توپ­قا ءبولىپ قاراستىرعان ءجون. ءبىرىن­شىسى – قازاقستانداعى مەنشىك قۇ­قى­نىڭ كەپىلدىگىن قامتاماسىز ەتۋ. ياعني, جەكەمەنشىكتى كون­س­تيتۋتسيا نەگىزىندە قورعاۋ تە­تىك­تەرىن ودان ءارى نىعايتۋ, كۇ­شەيتۋ قاراستىرىلىپ وتىر. ەكىن­شىسى – قازاقستانداعى بي­لىك تارماقتارى ارا­سىنداعى وكىلەتتىكتەردى بي­لىك تارماقتارىنىڭ قايتا ءبولۋ ماسەلەسى. سول ار­قىلى مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيە­سىن جەتىلدىرە ءتۇسۋ جولدارى قاراس­تى­رىلۋدا. – قاراپايىم تىلمەن ايتار بول­ساق, كونستيتۋتسيا – قوعامدى باس­قارۋدىڭ ەڭ باستى زاڭدىق قۇ­رالى بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار, كونستيتۋتسيا – قوعامدىق كەلىسىمشارت, قوعامدى باسقارۋ ءۇشىن, ونى قانداي دا ءبىر ەرەجەگە باعىندىرۋ ءۇشىن كونستيتۋتسيا سول قوعامعا ساي بولۋى ءتيىس. كۇن­­دەلىكتى وزگەرىپ جاتقان الەۋ­مەت­­تىك-ەكونوميكالىق جاعدايلار وعان وزگەرىس ەنگىزۋدى تالاپ ەتۋدە, – دەپ اتاپ ءوتتى عالىم. ءۇنزيلا شاپاققىزى بايان­دا­عانداي, ول وزگەرىس, بىرىنشىدەن – پار­لامەنتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇ­شەيتۋ. ەكىنشىدەن – ۇكىمەتتىڭ قۇ­زىرەتى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن ارت­­تىرۋ. بۇل الەۋمەتتىك-ەكو­نو­مي­كالىق دامۋدىڭ جانە قو­عام­نىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى ءنا­تي­جە­سىندە با­عىندىرىلعان ءبىر بەلەس دەپ قا­بىلداعان ابزال. – كەشە عانا پرەزيدەنت قازاقستان حالقىنا جولداۋىن ار­نادى, حالىقارالىق ءبا­سە­كە­لەس­تىك­كە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ جولىندا ءتيىستى تاپسىرمالار بەرىلدى. وسى جاڭعىرۋدىڭ بىردەن-ءبىر كە­پىلى – كونستيتۋتسيانىڭ دۇرىس ءارى ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋى. جالپى, پرە­زيدەنتتىك ينستيتۋت الەمدە مويىندالعان ينستيتۋتتاردىڭ ءبىرى. ءتيىستى رەفورمالاردان كەيىن دە پرەزيدەنت ەلىمىزدىڭ قاۋىپ­سىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى. ەڭ باستىسى, پرەزيدەنت ادام ءجا­نە ونىڭ قۇقىقتارىنىڭ كون­ستي­تۋتسيالىق كەپىلى بولادى. ەل­باسىمىز بۇل فۋنكتسيانى تولى­عى­مەن اتقارىپ كەلەدى, – دەپ ويىن تۇيىندەدى ءۇ.شاپاق. ارنۇر اسقار, «ەگەمەن قازاقستان»