ەكونوميكا مەن ساياسي رەفورمالاردى تەڭەستىرەتىن ۋاقىت

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتات­تارى ق.سۇلتانوۆ, س.احمەتوۆ, م.اشىمباەۆ جانە ت.حيتۋوۆ ساپارمەن ماڭعىستاۋ وبلىسىندا ءجۇر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەزەك­تى جولداۋىن تالقىلاۋ جانە ءتۇسىندىرۋ, سونداي-اق, ەلبا­سى­نىڭ بيلىك تارماقتارى ارا­سىن­دا وكىلەتتىكتەردى ءبولۋ ماسە­لە­لەرى جونىندەگى ۇندەۋىن تالقى­لاۋدى ماقسات ەتكەن ساپار با­رىسىندا وبلىستاعى بىرقاتار ۇجىمداردا بولىپ, جۇرتشى­لىقپەن كەزدەسۋلەر وتكىزىلۋدە. مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭ­عىرۋى – جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» ات­تى جولداۋىندا نەگىزگى باسىمدىقتار قاتارىندا «جاڭا ەۋرازيالىق لوگيس­تيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ­دى» اتاپ وتۋمەن قاتار, ترانسكا­سپي ءدالىزى بويىنشا تاسىمالداۋ كولەمى­نىڭ ۇلكەيۋىنە بايلانىستى قۇرىق پورتىن سالۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭى – اۆتوموبيل وتكەلى قۇرىلىسىن جۇزەگە اسىرۋدى تاپسىردى. تەڭىز جاعالاۋىندا ورنالاسقان ماڭعىس­تاۋ وڭىرىندە كولىك-لوگيستي­كالىق باعىتتا اڭگىمە قوزعاعاندا ءتىلدىڭ الدىمەن تەڭىزگە كەلىپ تىرەلەتىنى بەلگىلى. اقتاۋداعى «تەڭىز قاقپاسى» اتانعان حالىقارالىق تەڭىز-ساۋدا پورتى – بۇل سالاداعى ىرگەلى مەكەمە. شەت ەلدەر­مەن سۋ جولى ارقىلى ساۋدا-ساتتىق, تاسىمال بايلانىسىن جول­عا قويعان جانە ول بايلانىستاردى زاما­ناۋي تۇر­عىدا جەتىلدىرە ءتۇسۋدى, جۇ­مىس قارقى­نىن ارتتىرۋدى قولعا العان ۇجىمدا جادىراي ايتار جاڭالىقتار جەتكىلىكتى. پارلامەنت دەپۋتاتتارى اقتاۋعا ساپارلارىن «اقتاۋ حالىقارالىق تەڭىز-ساۋدا پورتىنا» بارىپ, جۇمىس بارىسىمەن, پورتتىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسۋدان باستادى. ارقايسىسى «قالانعان ءبىر كىرپىش» بولىپ ءار بولىمدە ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ۇجىم قىزمەتكەرلەرىمەن كەزدەسىپ, ەلباسىنىڭ جۋىرداعى ۇندەۋى مەن جولداۋىن ءتۇسىندىردى. ءماجىلىس دەپۋتاتتارى اقتاۋ­داعى ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كمتجيۋ عيماراتىنىڭ ءماجىلىس زالىندا ماڭ­عىستاۋ وبلىسى اكتيۆىمەن, ۋني­ۆەر­سيتەت قىزمەتكەرلەرىمەن جانە ستۋ­دەنت­تەرمەن كەزدەستى. «ءبىزدىڭ بار­لىق يگىلىك-جەتىستىكتەرىمىز ەلىمىز­دىڭ تاۋەلسىزدىگىنەن باستالىپ تۇر, تاۋەل­سىزدىك – ءبىزدىڭ ەڭ باستى ىرگەتاسىمىز. ءبىز, اسىرەسە, جاستار ەلىمىزدىڭ ەر­تەڭىن جاساۋ ءۇشىن الدىمەن, وتكەن تاريحتى تەرەڭ ءتۇسىنىپ, تاۋەلسىزدىكتى قاس­تەر­لەپ, سەزىنە ءبىلۋىمىز قاجەت. بۇگىن­گى ءمۇم­كىندىكتەردىڭ قالاي, قانداي قيىن­دىق­تارمەن كەلگەندىگىن ۇعىنۋى ءتيىس. ەل­باسى­نىڭ بيىلعى جولداۋى – تاۋەل­سىز­­دىكتىڭ 25 جىلدىعىندا جاسا­عان بايان­دا­ماسىنىڭ جالعاسى دەپ ايتار ەدىم, ويتكەنى, جول­داۋدا ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ بولا­شاعى نەگىزدەلىپ وتىر, الاپات زامان­دا, دۇنيەجۇزىلىك قايشىلىقتار زاما­نىندا ءبىز بولاشاعىمىزدى قالاي جاساي­مىز, كوشتەن قالماۋ ءۇشىن بار­لىق مۇمكىندىكتەردى جاسايتىن ادامي كاپيتال, ادام ساناسى, ادامنىڭ ءمۇم­­كىندىگى, ادامنىڭ ءبىلىمى جانە قابى­لەت-قارىمى. ەلباسى دۇنيەجۇزىلىك دەڭ­گەيدە باسەكەگە قابىلەتتى, لايىق­تى بولۋىمىز كەرەكتىگىن ايتتى. وعان تەك بىلىممەن عانا قول جەتكىزە الا­مىز. قازاقستاننىڭ بۇگىنگى حالىقارا­لىق بەدەلىن ەلباسى تەك ءبىلىم-بىلىكتىڭ ارقاسىندا قالىپتاستىرا الدى», – دەگەن ق.سۇلتانوۆ ەلدى تاۋەلسىزدىكتىڭ بەرىكتىگى ءۇشىن ەڭبەك ەتۋگە, جاستاردى وتانسۇيگىشتىككە جانە تەرەڭ ءبىلىم الۋعا شاقىردى. ماجىلىسمەن م.اشىمباەۆ كونس­تيتۋتسيالىق رەفورما مەن جولداۋ جايلى تەرەڭىرەك باياندادى. «تاۋەل­سىزدىك العان 25 جىل ىشىندە بىزدە ءبىراز رەفورما جۇزەگە استى. سول رەفور­مالار نەگىزىندە ناقتى قاعيدات جاتتى دەپ ايتا الامىز. ول, «بىرىنشىدەن, ەكونوميكا, ەكىنشىدەن, ساياسات» دەگەن قاعيدات. وسى نەگىزدە ءبىزدىڭ ەكونو­مي­كامىز رەفورمالاندى. 25 جىل ءىشىن­دە اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن ءبىراز جە­تىس­تىكتەرىمىز بار. ەكونوميكامىز نارىق­تىق فورماتقا اۋىسىپ, بيزنەستىڭ دامۋىنا مۇمكىندىكتەر جاسالىپ, كوپتەگەن كاسىپورىندار, وندىرىستەر پايدا بولدى. الەۋمەتتىك سالالاردا دا كوپتەگەن رەفورمالار جۇزەگە استى. بۇل – جوعارىدا ايتىلعان قاعيدا اياسىندا قول جەتكەن جەتىستىكتەرىمىز, بىراق ۋاقىت ءبىر ورنىندا تۇرمايدى, ىشكى-سىرتقى ۇردىستەر ۇزدىكسىز العا جىلجۋدا. ءبىز ەكونوميكا مەن ساياسي رەفورمالاردى تەڭەستىرەتىن كەزەڭگە جەتتىك, ياعني, مۇنى ساياسي جاعىنان دا ءبىراز وگەرىستەردى جۇزەگە اسىراتىن كەز كەلدى دەپ قابىلداۋ قاجەت», دەگەن ماۋلەن ساعاتحان ۇلى كونستيتۋتسيالىق رەفورما تۋرالى جان-جاقتى ءتۇسىندىردى. كەزدەسۋ بارىسىندا ءسوز العان زەي­نەت­كەر ج.ساتەنوۆا ءبىلىم بەرۋ سالاسى­نا قاتىستى ۇسىنىستارىن ورتاعا سال­سا, 4-كۋرس ستۋدەنتى س.بازارباەۆ ءمىن­دەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ مەن ۋاقىتشا تىركەۋگە قاتىستى ساۋالدارىن جولدادى. تۇرعىندار ساۋالىنا دەپۋتات س.احمەتوۆ جاۋاپ بەردى. ماڭىزدى مىندەتتى ماقسات ەتكەن ماجىلىسمەندەر ماڭعىستاۋدا قوعامدىق قابىلداۋلار وتكىزىپ, اۋدانداردا جانە بىرنەشە  ەڭبەك ۇجىمىندا بولدى, حالىقپەن كەزدەسىپ, ۇندەۋ مەن جول­داۋ­دى تالقىلاپ, ءتۇسىندىردى. تۇ­ر­عىن­­دار تاراپىنان تۇسكەن ۇسىنىس-تىلەك­تەر­دى قابىلداۋ ءۇشىن ولار ءبىر اپتا ۋاقىتىن ارنايتىن بولادى.  گۇلايىم شىنتەمىرقىزى, «ەگەمەن قازاقستان» ماڭعىستاۋ وبلىسى سۋرەتتى تۇسىرگەن سەرىك مايەمەروۆ