بالا

وڭتۇستىكتە تولەپبەك نازار­بەكوۆ دەگەن اقساقالدى ەلدىڭ ءبارى بىلەدى. كەڭەس زامانىندا بىرقاتار ءىرى قىزمەتتەر اتقارىپ, كەيىننەن زەينەتكەرلىككە شىق­قاننان كەيىن دە ورتادان قول ۇزبەي, باقيلىق بولعانشا بەل­سەندى اقساقالداردىڭ ءبىرى بولدى. سول كىسى تۋرالى ەل ىشىندە مىنانداي ءبىر اڭگىمە بار: بىردە تولەپبەك اعا بوگەن اۋدانىنان ءبىرىنشى حاتشى بولىپ تاعايىندالادى. ءسويتىپ, جاڭا باسشى كەلە شارۋاشىلىقتاردى ارالاپتى. قاسىندا ورىنباسارلارى, باسقا دا كىشىگىرىم باسشىلار شۇباپ, ءورىپ جۇرگەن كورىنەدى. انا قويشىنىڭ شارۋا­شىلىعىنا بارادى, جاعدايى جاقسى. ەكىنشىسىنە بارادى, ونىڭ دا جاعدايى جاقسى. قاسىن­داعىلاردىڭ جول باستاپ, تەك جاعدايى جاقسى قىستاۋلارعا اپارىپ جۇرگەنىن ءىشى سەزگەن توكەڭ ءبارىن شاقىرىپ الىپ, بىلاي دەپتى: – ءاي, اينالايىندار, مەن قىزمەتكە جاڭادان كەلدىم. سون­دىقتان مەنى جاعدايى جوق, ماسەلەسى شەشىلمەي جاتقان شارۋا­شىلىققا اپارىڭدار. جۇمى­سىمەن تانىسايىق, ماسە­لەسىن شەشۋگە تىرىسايىق. جاع­دايى جاقسى قويشىنىڭ تۇر­مىسىمەن كەيىنىرەك تانىسا جاتارمىز... سويتسە بوگەندىك باسشىلار ءبىر اۋىزدان «بىزدە ونداي جاعدايى ناشار قويشى جوق» دەپتى. العان بەتىنەن قايتپايتىن وتكىر مىنەزدى تولەپبەك اعا قول استىنداعىلاردىڭ بۇل جاعىم­پازدىعىنا كۇيىپ كەتىپ, شوپىرىنا «مىنا توبەنىڭ باسىنا شىعايىقشى...» دەپتى. شىعىپ, جان-جاققا كوز تاستاسا الىستان قاراۋىتقان ءبىر قىستاۋ كورىنەدى. توكەڭ باستاپ, جانىنداعىلار ىلەسىپ, ۇباپ-شۇباپ ءبارى سول قىستاۋعا بارادى. بارسا, قورا قۇلاپ قالعان, ءشوپ جينالماي شاشىلىپ جاتىر... مۇنى كورگەن ورىنباسارلاردىڭ جاندارى مۇرىندارىنىڭ ۇشىنا تاقالىپ, نە ايتارلارىن بىلمەي سوستيىپ تۇرىپ قالىپتى. سوندا توكەڭ ءوزى كولىكتەن ءتۇسىپ: – كىم بار-ەي؟ – دەپ ايقاي­لايدى. سويتسە جامان لاشىقتان 8-9 جاستاعى بالا شىعىپ, «اسسالاۋ­ماعالەيكۇم!» دەپ امانداسىپتى. – اكەڭ قايدا؟ – دەپتى ءبىرىنشى حاتشى سالعان جەردەن قاباعىن جازباي. – قويدا, – دەپتى بالا جاس­قانباي. – شەشەڭ قايدا؟ – تويدا. «قويدا, تويدا» دەگەن سوزدەر­دىڭ ۇيقاس شىققانىنا توكەڭنىڭ ءوزى دە ىشتەي «ويپىرماي, مىناۋ قايتەدى-اي...» دەپ قالسا كەرەك. جان-جاعىنا قاراسا, ەسىكتىڭ الدىندا ءبىر اقساق قوشقار بايلاۋلى تۇر ەكەن. ءبىرىنشى حاتشى سوندا دا سىر بىلدىرمەي: – مال قايدا؟ – دەپتى. – جايلاۋدا... – ال, مىناۋ قوشقار شە؟.. – بايلاۋدا. بۇل جولعى ۇيقاسقا حاتشى­نىڭ قاسىنداعىلار دۋ ەتىپ ك ۇلىپ جىبەرسە كەرەك. نامىستانىپ كەتكەن تولەپبەك اعا داۋىس كوتەرىپ: – ءاي, ءوزىڭ ءبىر, ءتىلىڭ مەن جا­عىڭا سۇيەنگەن بالا ەكەنسىڭ... بۇل قوشقاردىڭ اياعىن تاسپەن ۇرىپ سىندىرىپ, سودان كەيىن بايلاپ قويعانسىڭدار عوي... – دەپتى اشۋلانىپ. سوندا بالا: – وسى قوشقار سياقتى بۇزىق بولساڭىز, ءسىزدى دە بايلاپ قويا­مىز, – دەگەن كورىنەدى. مۇنى ەستىگەن تولەپبەك نازار­بەكوۆ كولىگىنە ءمىنىپتى دە كەتىپ قالىپتى. ازامات سوزدەن جەڭىل­گەنىن مويىنداعانى عوي... نەگىزى ەل ءىشى بەكەر ايتپايدى. مەنىڭشە بۇل وقيعانىڭ بولعانى راس. ءتىپتى بۇل ءجايت توكەڭ جايلى كەيىنگى جىلدارى شىققان كىتاپقا ەنىپتى دەپ تە ەستىدىم. مەنى قىزىقتىرعانى – ءبىرىنشى حاتشىعا تايسالماي جاۋاپ بەرگەن 8-9 جاستاعى بالا كىم بولدى ەكەن؟ كەيىنگى تاعدىرى نە بولدى؟ اۋدان باسشىسىن سوزدەن جەڭگەن وتكىر دە العىر بۇل بالانىڭ كەيىنگى ءومىرى دۇرىس بولعان بولسا ءبىر جەردى تەسىپ شىعاتىنى انىق ەدى عوي... ورالحان ءداۋىت, «ەگەمەن قازاقستان»