جىلدىڭ قارجىلىق قورىتىندىسى قانداي؟

قازىرگى الەمدىك جاعدايدا داعدارىس كۇيزەلىسى ءالى دە ساقتالىپ وتىرعاندىقتان, ءبىزدىڭ ءوز جەتىستىكتەرىمىز ءۇشىن ماقتانۋىمىزعا ابدەن بولادى. ارينە, قازاق ەكونوميكاسىنىڭ عالامدىق كوشكە ىلەسكەنىنە ەندى عانا 25 جىل تولعانىن دا ەسكەرۋىمىز كەرەك. مۇنىڭ سىرتىندا شيكىزاتتىق, ونىڭ ىشىندە مۇناي تابىسىنا نەگىزدەلگەن ەكونوميكالىق ساياساتتان بىرتىندەپ باس تارتۋ ارقىلى ىشكى ءوندىرىستى دامىتۋدى قولعا العانىمىزعا دا ساناۋلى ۋاقىت ءوتتى. وسى قىسقا مەرزىم ىشىندە قارجى اينالىمىنداعى ناقتى اقشا دا وتاندىق ءونىمدى ساتىپ الۋعا باعىتتالىپ, قازاقستاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرگە قاتىستى سەنىم قالىپتاس­تى. باسقاشا ايتقاندا, 2016 جىل تۇرعىنداردىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگى مەن شىنايى پاتريوتتىق ۇستانىمدارىن دا ايعاقتاپ, ءاربىر تۇتىنۋشىنىڭ ىشكى قارجى نارىعىنا كىشكەنتاي ينۆەستور رەتىندە قاتىسۋىنا جول اشقان كەزەڭ رەتىندە ەرەكشەلەنۋى ءتيىس. جالپى, تۇرعىنداردىڭ ەكونوميكالىق بەل­سەندىلىگى مەن شىنايى پاتريوتتىق ۇستا­نىم­دارى دەگەندە ءبىز نەنى مەڭزەپ وتىرمىز؟ ارينە, ۇلتتىق ەكونوميكاداعى دوللارسىزدانۋ ءۇردىسىنىڭ جىلدام ءارى ساۋاتتى تۇردە ءجۇرىپ جاتقاندىعىن ايتامىز. 2016 جىلدىڭ 11 ايىن ارالىعىندا تۇرعىندار 1,0 ملرد. اقش دوللارىن ساتىپ العان. بۇل ارعى جىلمەن سالىستىرعاندا 6,8 ەسە تومەن كور­سەت­كىش. جالپى, بيىلعى جىلداعىداي شەتەل ۆاليۋ­تا­سىنا سۇرانىستىڭ كەمۋى سوڭعى 15 جىل ىشىندە العاش رەت ورىن الدى. دەمەك, ۇلت­تىق ۆاليۋتانىڭ ىشكى نارىقتاعى تولەم قۇرالى رەتىندەگى قولدانىس اياسىنىڭ ارتۋى تەڭگەنىڭ تۇراقتانۋى مەن سۇرانىسقا يە بولۋىنا جول اشتى. بۇل رەتتە ەلىمىزدىڭ ۇلت­تىق بانكى ايتارلىقتاي جۇمىستار ءجۇر­گىزدى. ۆاليۋتا نارىعىنداعى ساۋدا-ساتتىق دالىزدەرىن رەسمي تۇرعىدا رەتتەۋ ارقىلى وتان­دىق تۇتىنۋشىلاردىڭ تەڭگە­گە دەگەن سۇرا­نى­سىن قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي, دول­لارعا شاققانداعى ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامى­نىڭ قۇلدىراۋىنا جول بەرىلمەدى. ناقتى مىسال رەتىندە, تەڭگەنىڭ اقش دوللارىنا شاققانداعى باعامى ەلىمىزدىڭ تاريحىندا تۇڭعىش رەت مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدى­راۋى جاعدايىندا دا جوعارى دەڭگەيدە ساقتال­دى. ياعني, باررەل باعاسى 50 دوللاردان تومەن بولعاندا دا دوللار باعامىنىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاعا شاققانداعى اۋىتقۋى 3-5 تەڭگە ارالىعىندا كورىنىس تاپتى. ەكونوميكاداعى وڭ وزگەرىستەر دەگەندە ءبىز تۇرعىنداردىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتىن دە ەسكەرۋىمىز كەرەك. الدىمەن قارجى نارىعى مەن ساۋدا-ساتتىق اينالىمىنداعى العىشارت رەتىندە ناقتى تابىس پەن ينفلياتسيانى قاراستىرامىز. 2016 جىلى ۇكىمەت تاراپىنان قولعا الىنعان الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇمىستارى مەن جالاقى مولشەرىنىڭ پايىزدىق ءوسۋى ايتارلىقتاي كورىنىس تاپتى. ال وتكەن 9 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدەگى ينفلياتسيا دەڭگەيى 1,20 پايىز مولشەرىندە انىقتالدى. بۇل 2015 جىلدىڭ ەسەپتى كەزەڭىمەن سالىستىر­عاندا 2,5 ەسەگە تومەن. ياعني, جىل باسىنان بەرگى ينفلياتسيا كورسەتكىشى 7,33 پايىز دەڭ­گەيىندە انىقتالىپ وتىر. سونداي-اق, ءدال وسى انىقتامالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا الەم ەلدەرىنىڭ اراسىندا قازاقستان ينفلياتسيانى اۋىزدىقتاۋ بويىنشا 16-ورىننان كورىندى. وتاندىق قارجى نارىعىن ساراپتاۋدىڭ تاعى ءبىر مىسالىن قور بيرجاسىنداعى جاع­داي­دان دا كەلتىرۋگە بولادى. بۇل باعىتتا دا اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇراتىن جەتىستىك بار. ماسەلەن, وتكەن 9 اي ارالىعىندا قازاقستان قور بيرجاسىنداعى ساۋدا-ساتتىق ارعى جىلمەن سالىستىرعاندا 10 پايىزعا ءوسىپ, 73,2 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. اكتسيالار نارىعىن كاپيتالداندىرۋ وپەراتسيالارى 7,1 پايىزعا وسكەن. جالپى, KASE يندەكسى دە 9 اي ىشىندە 38,7 پايىزعا ءوسىپ, جىلدىق مولشەردىڭ 51,5 پايىزى ورىندالدى. سونداي-اق, قور بير­جا­سىنا اكتسيالارىن شىعارۋشىلار سانى رەكورد­تىق دەڭگەيگە جەتكەن. وسى مەرزىم ارالىعىندا بيرجاعا 119 اتاۋمەن اكتسيا سالۋعا ءوتىنىم بەرگەن 100 ەميتەنتتىڭ سۇرانىسى قاناعاتتاندىرىلىپتى. تاعى ءبىر جاعىمدى جاڭالىق, ورتالىق دەپوزيتاري جۇيەسى بويىنشا جەكە تۇلعالاردىڭ اتىنا اشىلعان ەسەپ-شوتتار سانى ءوسىپ, 104 447 ادام تىركەلگەن. قالماحانبەت مۇقامەتقالي, «ەگەمەن قازاقستان»