ازاتتىقتىڭ التىن ارقاۋى

شاماسىنان تىس كۇش تۇسە قالسا, قىل بۇراۋ ارقانىڭنىڭ ءوزى بىرتىندەپ بىرت-بىرت ۇزىلە باستايدى ەمەس پە؟! قازاقتىڭ تاۋەلسىزدىك تۋرالى ۇكىلى ءۇمىتى دە ءۇزى-لە-ي-ءىن-دە-ەپ با-رىپ, قۇداي قولداپ, جالعاسىن تاپتى. قۇدايعا قاراعان جۇرت ەدى, تىلەگىن بەردى. ايتپەسە, ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالىپ, ىرگەلى ەلدىڭ اراسىنا ءسىڭىسىپ كەتە­تىندەي-اق حالگە جەتكەن ەدى. ءتول رەسپۋبليكاسىندا ۇزىن-سانى قىرىق پايىزعا جەتەر-جەتپەس جاعدايداعى حالىقتىڭ ازاتتىق تۋ­رالى ارمانى كومەسكىلەنىپ, انا ءتىلىنىڭ تاعدىرى دا اپاتتى احۋالعا, تىعىرىققا بارىپ تىرەلگەن-ءدى. قارا­شاڭىراقتاعى حالىقتىڭ جايى وسىنداي بولعاندا, تورتكۇل دۇنيەگە تارىداي شاشىلعان الاش بالاسىنىڭ بولاشاعى ب ۇلىڭعىر-تۇعىن... «مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن حا­لىق». جۇبان اقىننىڭ وسى ءسوزى الاش جۇرتىنىڭ ءدال سيپات­تاما­سى ءتارىزدى. شىنىندا دا, بۇگىندە الەمنىڭ توعىزىنشى تەرري­توريا­سى سانالاتىن اۋماقتا, قازاق اتاۋ­لىنىڭ قاراشاڭىراعىندا قانداي زوبالاڭ بولمادى دەسەڭشى؟! ءارى­سىنە بار­ماي-اق, بەرىدەگى ءتورت عا­سىر­­دىڭ بەدەرىندەگىنى, «اقتابان شۇ­بىرىندى, القا كول سۇلامادان» باس­تاپ وسىدان وتىز جىل بۇرىنعى جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە دەيىنگى ارالىقتاعى وقيعالاردى سارالايتىن بولساڭ, تۇلا بويىڭدى تۇرشىكتىرەدى. ازات­تىق جولىنىڭ وسىنشاما ازاپتى بولعانىن مويىندايسىڭ... مويىندايسىڭ دا, شۇكىرشىلىك ەتەسىڭ. تاۋبەڭە كەلەسىڭ. ويتكەنى, تورتكۇل دۇنيەدە سانى 11 ميلليون­دى دوڭگەلەكتەيتىن حالىق از با ءتايىرى. سولاردىڭ بارلىعى قارا­شاڭىراعىنا قوجايىن بولىپ, مۇرجاسىنان ءتۇتىنى ءتۇزۋ شىعىپ جاتىر ما؟ سانى جاعىنان ءبىزدى ءال­دەنەشە وراپ الاتىن ۇلتتار عاسىر­لار بويى ازاتتىقتى اڭساپ كەلە جاتقان جوق پا؟ كەز كەلگەن سانى از دەگەن ۇلتتىڭ كوكەيىندە تاۋەلسىزدىك تۋرالى ارمان-اڭساردىڭ بۇلكىلدەپ جاتقانى تاعى بار... كەيبىر دەرەكتەرگە سايكەس جەر شارىندا 252 ەل بو­لاتىن بولسا, سونىڭ 195-ءى عانا تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ ساناتىندا كورىنەدى. قالعان 60-قا جۋىعى بوداندىقتا نەمەسە الىپ مەملەكەتتىڭ ىشىندەگى رەسپۋبليكا سانالادى. سوڭعى­لارىنىڭ مىڭ جەردەن رەسپۋبليكا اتالعانىمەن, تاۋەلسىزدىكتىڭ سىن ساعاتىن سارىلا كۇتۋمەن عۇمىر كەشىپ كەلە جاتقانى تاعى ءمالىم. ەندەشە, شۇكىرشىلىگىمىز بەكەر ەمەس. قازاقتىڭ اتام زامانىنان اتوم زامانىنا دەيىنگى ارالىقتى جالعاپ تۇرعان التىن ارقاۋ – ازاتتىق ءۇشىن ارپالىسى-تۇعىن, تاۋەلسىزدىك ءۇشىن تولاسسىز كۇرەسى ەدى. «جايىق ءۇشىن جانداسىپ, قيعاش ءۇشىن قىرىلعان» بابالاردىڭ رۋحى ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسىپ, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جەتتى. الاشتىڭ ازاتتىق تۋرالى اقتىق ارمانى – التىن ارقاۋ ۇزىلە-ەي-ءيىن دەپ بارىپ قايتا جالعاندى-اۋ دەيتىنىمىز دە سول. ءتاڭىر جارىلقاعان جۇرت ەدىك, اراعا ءۇش عاسىرعا جۋىق ۋاقىت سالىپ قايتا تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزدىك. قانشاما قيىندىقتى, تار جول, تايعاق كەشۋدى باستان وتكىزگەنىمىزگە قاراماستان, تاۋەلسىزدىككە دەگەن سەنىم شوعى استە سونگەن ەمەس, ءۇمىت ۇزىلگەن جوق. وتكەن عاسىردىڭ باسىندا الاش كوسەمى ءاليحان بوكەي­حاننىڭ «ءتىرى بولساق – الدىمىز ۇلكەن توي. الاشتىڭ بالاسى بۇل جولى بولماسا, جاقىن ارادا ءوز تىزگىنى وزىندە بولەك مەملەكەت بولار!» دەگەنى دە وسىنىڭ ايعاعى. بۇگىندە بابالار ارمانىن اقي­قاتقا اينالدىرعان قازاق ەلى توعىزىنشى تەرريتوريانىڭ باس قالاسىن جاھاندىق دەڭگەيدەگى باسقوسۋلار وتەتىن, ءبىر ەلدىڭ عانا ەمەس, تۇتاس الەمدى تولعاندىراتىن ماسەلەلەردى تالقىلاپ, شەشەتىن ىرگەلى ورداعا اينالدىردى. قازاقتىڭ بايىرعى شاھارلارىنىڭ رۋحاني ۇزىگىن قايتا جالعاعان استانا قازىرگى كەزدە قاي جاعىنان دا الەم نازارىن سالعان قالا رەتىندە ابىرويى اسقاقتاپ تۇر. اقىن ۇلىقبەك ەسداۋلەتتىڭ «بۇرىشقا تۇر» دەگەن ادەمى ءبىر ولەڭىندەگى ءسال تەنتەكتىك جاساسا, اكەسى بۇرىشقا تۇرعىزىپ قوياتىن بالا-كەيىپكەردىڭ ءوز تۇجىرىمى بار: «مەن وسكەندە, بۇرىشسىز ءۇي تۇرعىزام دەپ كەلەدى». ال ۇلىقبەك اقىن جىردى تومەندەگىشە تۇيىندەيدى: «شىركىن-اي, اتا-بابامىز باقىتتى عوي, بۇرىشى جوق ۇيلەردە ءوسىپ-ونگەن». ارينە, بۇگىندە بۇرىشسىز ءۇي تۇرعىزۋ مۇمكىن دە ەمەس. الايدا, اتا-بابا رۋحى مەنمۇندالاپ تۇراتىن ءۇي تۇرعىزۋ دەگەنىڭىز بولەك اڭگىمە. تاۋەلسىز قازاق جۇرتىنىڭ دا بابالار ارمانداعان ءۇيدى – قازاقتىڭ قاراشاڭىراعىن بيىككە كوتەرىپ, بەكەمدەپ, كەرەگەسىن كەرىپ, باۋىن – التىن ارقاۋدى الداعى ۇرپاققا مىقتى قالپىندا اماناتتاۋ باستى پارىزى. بوكەيحاننىڭ كوسەم نەمەرەسى ايتقانداي, «قازاق بالاسى بىرىگىپ, تىزە قوسىپ ءىس قىلسا – حالىقتىق ماقسات سوندا ورىندالادى». ازات ەلدىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ مىندەتى بۇل. جۋرناليست پەن سۋرەتشى