الاقانداي اۋىلداعى مەكتەپتىڭ الاتايداي ءب ۇلىنىپ, اتى الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى بايتاققا تاراپ كەتكەنىنەن كوپشىلىك حاباردار بولسا كەرەك. ديرەكتوردىڭ زاڭسىز ارەكەتى, مۇعالىمدەردىڭ جاپا شەگىپ جاتقانى ءجيى ايتىلعان سوڭ ايماقتىڭ وڭتۇستىگىندە جاتقان ەڭ شەتكەرى اۋىلداردىڭ ءبىرى بەسارىققا ارنايى باردىق. جاڭاقورعان اۋدانىنا قاراستى №247 مەكتەپتەگى جاعدايدى كوزبەن كورەيىك, ماسەلەنىڭ انىق-قانىعىن بىلەيىك, ءمان-جايىنا بويلايىق دەدىك.
الدىمەن اقمارال ءابۋوۆانى ىزدەدىك. ول بۇعان دەيىن مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى بولعان. الەۋمەتتىك جەلىدە وسى كىسىنىڭ قىزمەتىنەن زاڭسىز قۋىلىپ جاتقانى ايتىلعان. سويتسەك, ءبىز بارعاندا مەكتەپتىڭ ىشىنەن قۇرىلعان «كەلىسىم كوميسسياسىنىڭ» جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىپتى. بۇل نە قىلعان كوميسسيا دەرسىز؟ اتالعان كوميسسيا سوت الدىندا ءوزارا كەلىسىمگە كەلۋگە, ماسەلەنى ناسىرعا شاپتىرماي بىتىمگەرشىلىكپەن ءبىتىرۋ ءۇشىن مەكتەپ ىشىنەن ارنايى قۇرىلعان ەكەن. قۇرامى 7 ادامنان تۇرادى. ەگەر كوميسسيا جۇمىسى وڭ ناتيجە بەرمەسە, وندا ءىس سوتقا جىبەرىلەدى. اقمارال ءابۋوۆا بولماعاسىن الدىمەن تەمىرحان كەنبايمەن جولىقتىق. بۇل كىسى دە بۇرىن ديرەكتوردىڭ وقۋ ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارعان. جاقىندا قىزمەتىنەن كەتكەن ادامداردىڭ ءبىرى ەكەن.
– تالعات وتەەۆ 2013 جىلى ءبىزدىڭ مەكتەپكە ديرەكتور بولىپ كەلدى,– دەپ باستادى اڭگىمەسىن كەنباي مىرزا. – سودان بەرى تىنىشتىقتان ايىرىلدىق. كەلگەننەن قىزمەتتى بوسات دەگەن تالاپ قويدى. نە ءۇشىن ەكەنىن تۇسىندىرمەيدى. ماعان 2014 جىلدىڭ جاڭا وقۋ جىلى باستالماستان, ياعني 15 قىركۇيەك كۇنى نە «ەسكەرتۋ», نە «سوگىس» جاساماي, بىردەن «قاتاڭ سوگىس» تاعايىندادى. ارادا ءۇش اي وتكەندە تاعى دا «قاتاڭ سوگىس» بەردى. ەڭ قىزىعى, 2015 جىلدىڭ 13 مامىر كۇنى قىركۇيەكتە بەرگەن قاتاڭ سوگىس كۇشىن جويماسىن دەپ تاعى بۇيرىق شىعاردى. ءتىپتى بولماعاندا, «جەلتوقساندا جاسالعان «قاتاڭ سوگىس» كۇشىندە قالسىن» دەسە, ميعا قوناعانداي. ودان ءبىر اي وتپەي جاتىپ «سوگىس» بەردى. سوسىن 13 قازان كۇنى «ەسكەرتۋ» جاسادى.
بىرىنەن سوڭ ءبىرىن ءبىر ادامعا وسىنشاما اكىمشىلىك شارا جاسالعاننان سوڭ نە ويلارىڭدى دا بىلمەيدى ەكەنسىڭ. سوندا دا «وسىنشاما شاراعا نە نەگىز بولدى؟» دەپ سۇرادىق. «قاتاڭ سوگىستەردى» وقۋشىلاردى ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستكە دايىنداۋدا كەمشىلىكتەر جىبەردىڭ دەپ جاسادى. ودان كەيىنگى «سوگىستى» مەكتەپ ءبىتىرۋشىنىڭ اتتەستاتى ب ۇلىنگەنى ءۇشىن الدىم. ونى مەن تولتىرماسام دا, «سوگىستى» ماعان بەردى. ەڭ سوڭعى «قاتاڭ سوگىستى» وسى 20 ناۋرىزدا الدىم. وندا وقۋشىلار ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستتىڭ سىناما سىناقتارىن تاپسىرعان. وسى كەزدە ءۇش وقۋشىنىڭ تەست سۇراقتارى بىردەي بولىپ شىعىپتى. بۇل ىسكە سىنىپ جەتەكشىسى جاۋاپتى ەدى. دەگەنمەن دۇرىس باقىلاۋ جاساماعانىم ءۇشىن «قاتاڭ سوگىس» ارقالادىم. اقىرى قىزمەتتەن كەتىپ تىندىم»,– دەيدى تەمىرحان كەنباي.
وسى كەزدە ديرەكتوردان حابار كەلدى. ء«تىلشى ماعان كەلسىن. بولماسا, مەكتەپتەن كەتسىن» دەپ سالەمدەمە جولداپتى. بۇيرىق رايدا جەتكەن سالەمدەمەنى ورىنداماسقا امالىمىز جوق ەدى. ويتكەنى قوس تاراپتى تىڭداۋ ءبىزدىڭ مىندەت. باردىق. تالعات وتەەۆتەن دە مەكتەپتەگى احۋالدى سۇرادىق. – مەن ارتىق ەشتەڭە ىستەپ وتىرعانىم جوق. زاڭعا قايشى جۇمىس جاسامايمىن. قىزمەتكەرلەرىمنەن وزدەرىنىڭ اتقاراتىن فۋنكتسيونالدىق جۇمىستارىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋىن عانا سۇرايمىن. ولار ونى ورىندامايدى. جازا كورسەڭ, ۇستىڭنەن ارىز جازادى. بارى وسى عانا. ايتپەسە, قۋعىن-سۇرگىن جاساپ جاتقان ەشتەڭەم جوق,– دەيدى ديرەكتور.
وسى ىسپەن تانىسۋعا بارعاندا جانىمىزعا باتقان, جۇرەككە سالماق سالعان ءبىر جاعداي بولدى. تالعات وتەەۆ الدىمىزعا ەكى ارىز تاستادى. ارىز يەلەرى... 11-سىنىپتىڭ وقۋشىلارى. وقۋشىلار جازعان ارىزبەن تانىستىق. بالاۋسا ايدارحان مەن گۇلمارال جانۇزاق جازعان ارىز مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارلارى تەمىرحان كەنباي مەن اقمارال ابۋوۆاعا باعىتتالعان ەكەن. گۇلمارال ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدىڭ سىناما سىناعىنا قاتىسىپ, بارلىق جاۋاپقا 60 مينۋتتىڭ ىشىندە جاۋاپ بەرىپ, ەرتە شىعىپتى. وقۋشىنىڭ ايتۋىندا, ۇستازدارى وعان «نەگە ەرتە شىعاسىڭ؟ سەنەن كەيىن قالعان وقۋشىلاردى تەكسەرىپ, ولاردان «شپور» تاپتى, وسىنىڭ بارىنە سەن كىنالىسىڭ» دەگەن سىڭايدا ۇرىسقان, نامىسىنا تيەتىن سوزدەر ايتقان. وسىدان سوڭ قىزدىڭ باسى اۋىرىپ, مازاسى قاشقان. ال بالاۋسا اقمارال ءابۋوۆادان بولاشاق ماماندىعى تۋرالى كەڭەس الۋعا بارعاندا ۇستازى وقۋشىنىڭ ار-نامىسىن قورلاپتى.
وسىدان سوڭ ا.ابۋوۆامەن سويلەستىك. «كەلىسىم كوميسسياسىنان» جىلاپ شىققان مۇعالىم بىرازعا دەيىن ءوز-وزىنە كەلە الماي وتىردى. اقمارال ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى قىمەتىن ۋاقىتشا اتقارعان ەكەن. ياعني, بالا كۇتىمىنە بايلانىستى دەمالىستا وتىرعان كىسىنىڭ ورنىندا جۇرگەن. ول دا ديرەكتورىنىڭ قىزمەتتى بوسات دەگەنىن ايتادى. سونىمەن قاتار, ابۋوۆاعا دا ءبىراز اكىمشىلىك جازا كورىلگەن. سوڭىندا ول دا ورنىن بوساتقان. بالاۋسا ايدارحاننىڭ ارىزى تۋرالى سۇرادىق. «بالاۋسا مەنىڭ ايتقانىمدى دۇرىس تۇسىنبەي قالىپتى. سوسىن اشۋمەن ديرەكتورعا بارعان. ارىز جازعان. ارتىنان تۇسىنىستىك. ەكەۋمىز ءبىر-بىرىمىزدەن كەشىرىم سۇراپ, كەلىسىمگە كەلدىك. ءتىپتى, تۇسىنىسپەۋشىلىك بولعانىن, ديرەكتوردان ارىزىن قايتارىپ الىپ, ماسەلەنىڭ شەشىلگەنى تۋرالى ءوزىنىڭ قولحاتى دا بار» دەپ قولىمىزعا ءبىر جاپىراق قاعاز ۇستاتتى. وندا مۇعالىم مەن وقۋشىنىڭ اراسىنداعى جاعداي جان-جاقتى باياندالىپتى.
بۇدان بولەك, مەكتەپتە ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى راۋشان ۋسەيىنوۆامەن, تاريح ءپانىنىڭ مۇعالىمى زاميرا قوجامۇراتوۆامەن, دەنەشىقتىرۋ ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرى نۇرحان بارجاۋباەۆ پەن باقىتجان ابدۋللاەۆپەن سويلەستىك. ولار تالعات وتەەۆتىڭ بىلىكتى باسشى ەكەنىن, ول كەلگەلى قۇجاتتامانىڭ ءبىر ىزگە ءتۇسىپ, كوزدەرى اشىلعانىن, وتە تالاپشىل ادام رەتىندە تانىعاندارىن ايتتى. ءدال قازىر مەكتەپ ەكىگە جارىلىپ تۇر. مورالدىك-پسيحولوگيالىق احۋال وتە اۋىر ءارى كۇردەلى. قاتتى تارتىلعان دومبىرانىڭ شەگىندەي. ءسال نارسە بولسا, كۇرت ۇزىلمەك. وقۋ جىلى بولسا اياقتالىپ قالدى. جاس ۇرپاقتى بىلىممەن بايىتىپ, تاربيە مەن كوركەم مىنەزگە ۇيرەتەتىن وقۋ وشاعىنداعى ۇستازداردىڭ ءوزى ەكىگە جارىلىپ ايتىسىپ جاتقان جەردەن قانداي ءبىلىم سۇرايمىز؟ بىرلىگى جوق, بەرەكەسىنەن ايىرىلعان مەكتەپتە تاربيە تۋرالى نە اڭگىمە بولۋى مۇمكىن؟ ونىڭ ۇستىنە مۇعالىمدەر ىرىڭ-جىرىڭىنا وقۋشىلاردى ارالاستىرىپ, ولارعا دا ارىز جازدىرتىپ جاتقانى ءتىپتى جانعا باتادى. دەگەنمەن بۋىنى قاتپاعان, ساناسى ءالى جاس وقۋشىلاردى مىناداي ايتىس-تارتىسقا ارالاستىرۋ دەگەنىڭىزدەن ادام جيىركەنەدى ەكەن. بەسارىقتاعى ۇستازدار «سوعىستا بارلىق ءتاسىل ءتيىمدى» دەگەن تامسىلگە كوشىپ كەتكەندەي. بىزدە ۇكىم ايتاتىن, شەشىم شىعاراتىن بيلىك جوق. بىراق بارماقتاي جەردەگى بەرەكەسىزدىككە ءبىر تىيىم بولۋى كەرەك. ول سوتتىڭ قۇزىرىنداعى دۇنيە. سوت دەمەكشى, اقمارال ءابۋوۆا تالعات وتەەۆتى سوتقا بەرىپتى, تەمىرحان كەنباي دا قازىر قۇجاتتارىن دايىنداپ جاتقانىن ايتتى.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى.
