مەديتسينا • 12 مامىر, 2017

تورعايلىقتار ۇمىتا المايتىن قۇيىن

380 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

تورعاي وڭىرىندە بولعان وقيعا دا, دۋالى اۋىزدان شىققان ءسوز دە وڭايلىقپەن ۇمىتىلمايدى. وقيعانى كورگەن كۋاگەرلەر ءوسىرىپ ايتسىن, تاسىتىپ ايتسىن, ايتەۋىر ءبىر شىندىقتىڭ نوبايى كەيىنگىگە جەتىپ وتىرادى. جانگەلدين اۋدانىندا ءشيلى دەگەن اۋىل بار. ول بەلگىلى اقىن سەرىكباي وسپانوۆ سەكىلدى تالاي مىقتىنى ۇشىرعان اۋىل. كوز تىگەرگە بۇتا جوق, جۋساندى, كادىمگى سارى دالا. ىقتايتىن اعاشى بولماعاندىقتان با, جەلى قاتتى. دالانىڭ جەلىنە قانشا ۇيرەنگەنمەن, سول الاپات قۇيىن اعا ۇرپاق وكىلدەرىنىڭ ەسىنەن ءالى شىعا قويماپتى.

تورعايلىقتار ۇمىتا المايتىن قۇيىن

− 50-ءشى جىلداردىڭ ىشىن­دە مەنىڭ تۋعان اۋىلىمدا قۇ­يىنداتقان قارا داۋىل سوعىپ, اۋىلدى ەسىنەن تاندىرعان ەكەن. مەن وندا بەستاۋ دەگەن جەر­­دە مەكتەپتە وقيتىنمىن. بو­لەگەن بالاسىمەن بىرگە بە­سىكتى, كۇبىنى دومالاتىپ كە­تىپ­تى, − دەپ اڭگىمە تيەگىن اعىت­قان سەرىكباي اعا. 
قۇيىننىڭ كۇشتىلىگى سونداي, الامان-تاسىردان اۋىل­داعىلار نە بولىپ, نە قويعانىن بىلمەي قالسا كەرەك. ول كەزدە قاي اۋىلدا دا كوبىنە كيىز ءۇي, قوس تىگىپ وتىراتىن. قۇيىن كيىز ۇيلەردى جىعىپ, ناشارلاۋ قوستاردى ۇشىرىپ, سۇيرەتىپ تاستاعان. داۋىل باسىلعان سوڭ, بەكبولات دەگەن كىسىنىڭ ۇيىندەگىلەر «بەسىك قايدا؟» دەپ ءبىر-بىرىنەن سۇرايدى عوي. قۇيىن كوتەرىپ اۋدەم جەرگە اپارىپ تاستاعان بەسىككە جانۇشىرا جۇگىرىپ بارسا, بالا ساپ-ساۋ, ىشىندە ۋىلدەپ ويناپ جاتىر دەيدى. سول بالا –جەتپىسباي بەكبولات ۇلى − قازىر ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جۋرناليس­تيكا فاكۋلتەتىنىڭ كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, پروفەسسور.
وسى اڭگىمەنى ەستىسىمەن ءبىز الماتىداعى جەتپىسباي اعامىزعا حابارلاستىق. 
− ءيا, ءبىزدىڭ شيلىدە قۇيىن­داتقان قارا داۋىل 1956 جى­لى بولىپتى. مەنىڭ ءبىر جاس شاماسىنداعى كەزىم ەكەن, بەسىككە بولەپ تاستاعان عوي. ءوزىمنىڭ ءشاريپا اجەم سول اپاتتان «پەرىشتە قاعىپ» امان قالعانىمدى ايتىپ وتىراتىن, – دەيدى جەتپىسباي بەكبولات ۇلى. ءبىز سول قۇيىندى داۋىل تۋرالى بىلەتىندەردى ودان ءارى ىزدەستىردىك. ول كەزدە ويىنعا تويماي جۇرەتىن بالالاردىڭ ءوزى بۇگىندە جەتپىس پەن سەكسەننىڭ ارا­سىنداعى كىسىلەر.
− مەن سىرتتا وقۋدا بولا­تىن­مىن. سون­داي داۋىل, قۇيىن قىر­كۇيەك, قا­زان ايىنىڭ شاماسىندا بولعانىن اۋىل­­داس­تار­دىڭ ايتقانى ەسىم­دە. بە­سىك­تەگى ءىنىم جەت­­­پىسبايدىڭ دە­نەسىنە سىزات تۇسپەي امان قالعانى دا, كۇبىدەگى قىمىزدىڭ توگىل­مەگەنى دە راس. ول كەزدە ءشيلىنىڭ بوگەتىنەن سۋ جىبەرىپ, شارۋاشىلىق دالاعا قاۋىن, قاربىز ەگەتىن. قۇيىن ولاردى پالەگىمەن, تامىرىمەن قوسىپ ج ۇلىپ اكەتكەن. ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ شاڭىراعى دا, ۋىعى دا مىقتى بولاتىن. ادەتتە داۋىل, قاتتى جەل باس­تالىپ كەلە جاتقاندا ءۇيدى ءتورت جاعىنان قازىق قا­عىپ بايلاپ تاستايتىن. بۇل جولى بىردەن كوتەرىلگەن داۋىل سول مىقتى ءۇيدى دە جىعىپتى عوي, − دەيدى بۇگىندە سەكسەننەن اسىپ وتىرعان كارىمجان بەكبولات ۇلى اقساقال.
جەتپىسباي بەكبولات ۇلى بالانىڭ قانداي اپاتتان دا امان قالۋىن تورعايدىڭ قا­سيەتتى جەرىنىڭ, بابالار ارۋا­عىنىڭ جەبەگەنىنەن دەپ بىلەدى.
− وسىدان ونشاقتى جىل بۇرىن ءشاريپا اجەمنىڭ ءادىل­جان دەگەن شوبەرەسى 2-3 جاسىندا اۋىر كولىك اپاتىنان امان قالدى. بالا كولىكتەر بەتپە-بەت سوعىسقاندا ۇشىپ كەتىپ, تاس جولعا ءدىن امان تۇسكەن, ءتىپتى قولىنداعى شە­مىش­كەسىنىڭ ءوزى توگىلمەپتى. تور­عايدىڭ رۋحاني ۇستازدارى سوناۋ ىقىلىم زاماننان ۇر­پاقتى يماندىلىققا تار­بيە­لەگەن, مەنىڭ ءشاريپا اجەم دە سولاردىڭ الدىن كورگەن تاقۋا جان بولاتىن. مەنىڭ ءوز باسىمدى, ءۇرىم-بۇتاعىن اسىل ارۋاعى ءالى كۇنگە جەلەپ-جەبەپ كەلە جاتقانداي سەزىنەمىن, − دەيدى جەتپىسباي اعا. 
تابيعاتتىڭ بىزگە اشىل­ماعان تىلسىم سىرى جەتەرلىك. 

ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
قوستاناي

سوڭعى جاڭالىقتار