بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن بەرىلەتىن قاراجات 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا ۇلەستىرىلەدى جانە ەگىستىك القاپتارىن ءارتاراپتاندىرۋ باعىتىن ۇستانعان جوبالارعا باسىمدىق بەرىلەدى. بيۋدجەتتىك نەسيەنىڭ وپەراتورى بولىپ, باسەكەگە قابىلەتتى اۋىل كاسىپكەرلىگىن دامىتۋدى ىنتالاندىراتىن قولجەتىمدى نەسيەلەندىرۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا مەملەكەتتىك ساياساتتى جۇزەگە اسىراتىن, «قازاگرو» ۇلتتىق حولدينگىنىڭ ەنشىلەس كومپانياسى – «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق بەكىتىلدى.
كورپوراتسيا «قازاگرو» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى كومپانيالار توبىنىڭ قۇرامىنا كىرىپ, سونىڭ تىكەلەي جەتەكشىلىك ەتۋىمەن قازاقستاننىڭ بارلىق وبلىستارىندا ورنالاسقان 13 فيليال مەن وكىلدىكتەرىندە ءوز قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋدا اۋقىمدى جۇمىستاردى اتقارىپ وتىر. بيىلعى جىلى بولىنگەن قارجى ءبىرىنشى كەزەكتە مال ازىعى ءوندىرىسىن دامىتۋ, ءداندى داقىلداردى ءوسىرۋ, سونداي-اق, اۋىلدىق كووپەراتيۆتەردى قولداۋعا باعىتتالادى. بۇل باعىتتاعى نەگىزگى جاڭالىق – ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسىنىڭ پروتسەسكە قاتىسۋ بارىسى وزگەرتىلدى.
– بيىلعى جىلدىڭ كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىن قارجىلاندىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 60 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. بۇل قارجى «قازاگرو» حولدينگىنىڭ ەنشىلەس كومپانياسى – «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق ارقىلى شارۋالار مەن اگروقۇرىلىمدارعا ۇلەستىرىلەتىن بولادى. كوكتەمگى ەگىس جانە ەگىن جيناۋ جۇمىستارىن ۋاقتىلى جۇرگىزۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ ءتورت ءوڭىرى – الماتى, جامبىل, قىزىلوردا جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ شارۋالارىنان اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسىنا جالپى سوماسى 4,8 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 910 ءوتىنىش ءتۇستى. بيىل بيۋدجەتتىك قاراجات ەسەبىنەن قارجىلاندىرۋ جۇيەسىنە وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, باسىمدىق مال ازىعى جانە مايلى داقىلداردى وسىرەتىن شارۋاشىلىقتارعا بەرىلەدى. كەشەگى كۇنگە دەيىن جالپى رەسپۋبليكا بويىنشا اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسىنا, كرەديتتىك سەرىكتەستىكتەر, ميكروقارجى ۇيىمدارى مەن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە شارۋالار تاراپىنان 1891 جۋىق ءوتىنىش كەلىپ ءتۇستى. ولاردىڭ جالپى سوماسى 58,5 ميلليارد تەڭگەدەن اسادى, – دەيدى «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق الماتى وبلىستىق فيليالى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى مارات بالپاەۆ.
ۇستىمىزدەگى جىلى دالا جۇمىستارىن نەسيەلەۋ بارىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى باسىمدىققا يە بىرقاتار اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىن بەلگىلەگەن بولاتىن. بۇل تىزىمگە مايلى داقىلدار (كۇنباعىس, راپس, زىعىر, سويا), ارپا, قانت قىزىلشاسى, استىققا ارنالعان جۇگەرى, ماقتا, س ۇلى جانە كارتوپ پەن كۇرىش كىرەدى. «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق 2017 جىلدىڭ 1 ساۋىرىنە دەيىن ءبىرىنشى كەزەكتە باسىمدىق بەرىلگەن داقىلداردى قارجىلاندىرعان. ول ءۇشىن 22 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلدى. قولجەتىمدى كرەديتتى جەكە جانە زاڭدى تۇلعالار (سونىڭ ىشىندە اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەرى) الۋدا. نەگىزگى باسىمدىق كووپەراتيۆتەرگە بەرىلەدى.
2017 جىلعى كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىن نەسيەلەندىرۋدىڭ جىلدىق پايىزى تومەندەتىلگەنى تۋرالى بۇدان ءبىر اي بۇرىن «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق باسقارما ءتورايىمى گۇلناز اتامقۇلوۆا مالىمدەگەن بولاتىن. كوكتەمگى ەگىس جانە ءونىمدى جيناۋ جۇمىستارىنا بەرىلەتىن نەسيەنىڭ جىلدىق مولشەرلەمەسىنىڭ ايتارلىقتاي تومەندەتىلگەنى ەگىستىكپەن اينالىساتىن ديقان-شارۋالارعا وتە ءتيىمدى بولدى. ەندى تىكەلەي اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسىنان بۇرىنعىداي 5 ەمەس, 2 پايىزدىق نەسيەنى الۋعا بولادى. ەگەر قارجى ەكىنشى دەڭگەيلى بانك ارقىلى بەرىلەتىن بولسا, وندا سوڭعى قارىز الۋشىعا پايىزدىق مولشەرلەمە 5 پايىزدان, ال كرەديتتىك سەرىكتەستىكتەر مەن ميكروقارجى ۇيىمدارى ارقىلى بەرىلسە, مولشەرلەمە 6 پايىزدان اسپايدى.
الماتى وبلىسى بالقاش اۋدانىنداعى «تامشى-بۇلاق» جشس بيىل 1880 گەكتار جەرگە كۇرىش ەگىپ جاتىر. كاسىپكەر مۇستافا قاليەۆ باسقاراتىن بۇل شارۋاشىلىق تۇقىم, تىڭايتقىش جانە تەحنيكاعا جانار-جاعارماي ساتىپ الۋ سياقتى ەگىستىك قاجەتتىلىگىنە اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسىنان 50 ميلليون تەڭگە نەسيە العان ەكەن. شارۋاشىلىق بۇل قارجىنى سول باعىتتا يگەرىپ جاتىر. مۇستافا قاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, قولجەتىمدى نەسيەلەۋ تۇرىندەگى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ارقاسىندا شارۋاسىن دوڭگەلەتىپ, جۇمىسىن ىلگەرىلەتۋگە مۇمكىندىك العان. ءساتىن سالىپ, ەگىن بىتىك شىقسا, مۇستافا قاليەۆ ءونىمىن تەك قازاقستاندىق نارىققا عانا ەمەس, شەتەلگە دە ەكسپورتتاۋعا ءۇمىتتى.
– كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىن اياقتاپ قالدىق. بۇگىن-ەرتەڭ داقىلدى ەگىپ بىتىرسەك, ەندى ءجۇز كۇننەن كەيىن, قىركۇيەك ايىندا كۇرىشتى جيناۋعا كىرىسەمىز. ساعاتىنا 5 توننا كۇرىش وڭدەيتىن وڭتۇستىككورەيالىق زاۋىتىمىز بار.
ونى «قازاگروقارجى» اق-تان نەسيە الىپ ساتىپ العانبىز. ءونىمدى بىردەن نارىققا شىعارامىز, ءبارى ويداعىداي بولسا قاراشا ايىندا العان نەسيەدەن قۇتىلامىز. بۇل جاعىنان اسا پروبلەما بولمايتىن شىعار. سوڭعى جىلدارى ەگىپ جۇرگەنىمىز كۇرىشتىڭ «زاريا» دەگەن ءتۇرى. شىنى ءتارىزدى, ءدامى دە جاقسى, پالاۋعا دا, باسقا تاعامدار جاساۋعا دا كەلەدى. كۇرىشتىڭ بۇل تۇرىنە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ جاتقاندار از ەمەس. ءونىمنىڭ 30-40 پايىزىن ەكسپورتقا جونەلتەمىز دەگەن جوسپارىمىز بار. قازىر اۋعانستان كومپانيالارىمەن كەلىسسوز جۇرگىزىپ جاتىرمىز. العاشقى سىناما پارتيانى ەلدەرىنە الىپ كەتتى. جاقىندا اۋعانستاندىق كاسىپكەرلەر وسىندا كەلىپ ەگىستىكتى كورمەكشى. بۇدان ءۇش-ءتورت جىل بۇرىن ءونىمدى تاجىكستانعا, قىرعىزستانعا شىعاردىم.
رەسەيدەن كەلىپ الاتىندار دا بار. جازعى ماۋسىم كەزىندە «تامشى-بۇلاق» شارۋاشىلىعىندا جۇزدەن استام ادام جۇمىس ىستەيدى, ال تۇراقتى جۇمىسشىلاردىڭ سانى 37 ادام. ەگىستىككە, ءونىمدى جيناۋعا شارۋاشىلىقتىڭ 60 شاقتى ءارتۇرلى تەحنيكاسى بار. نەسيەگە العان قارجىنى جانار-جاعارمايعا جۇمسايمىز, كۇرىش كوپ سۋدى قاجەت ەتەدى – جىلىنا 7 ملن تەكشە مەتر سۋعا, تىڭايتقىشقا قارجى بولەمىز. تىڭايتقىشتىڭ تونناسى 120 مىڭ تەڭگە, وتاندىق ءونىم بولعاندىقتان تىڭايتقىشقا جانە پايدالانعان سۋعا 50 پايىز سۋبسيديا بولىنەدى, – دەيدى «تامشى-بۇلاق» جشس ديرەكتورى مۇستافا قاليەۆ.
بالقاش اۋدانىنداعى كسرو تۇسىندا «تىڭ يگەرۋگە 25 جىل» دەپ اتالعان بەرەكە اۋىلىنىڭ بەرەكەسىن كىرگىزىپ وتىرعان وسى «تامشى-بۇلاق» سەرىكتەستىگى. بەرەكە اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى مۇرات تۇيلىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇندا ەگىن شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن ءۇش ءىرى شارۋاشىلىق, مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن 37 قوجالىق بار ەكەن. سولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ۇلكەنى, حالىقتى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان وسى «تامشى-بۇلاق» سەرىكتەستىگى. ءدال قازىرگى كەزدە شارۋاشىلىقتا 100-گە تارتا ادام – جۇرگىزۋشىلەر, مەحانيزاتورلار, مالشىلار جۇمىس ىستەپ جاتىر. «تامشى- بۇلاق» جشس تەك ەگىن ەمەس, مال شارۋاشىلىعىمەن دە اينالىسادى. فەرمەر 2014 جىلى اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسىنان «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا 260 ملن تەڭگە كرەديت الىپ, 2 مىڭ ءىرى قارا مال ساتىپ العان ەكەن. قازىر ونى تولىقتاي قايتارماعانمەن, مال شارۋاشىلىعىن كەڭەيتىپ جاتقان كورىنەدى. بولاشاقتا قورالار سالىپ, مال بورداقىلاۋدى قولعا الماقشى. «تامشى-بۇلاق» جشس بۇل جەتىستىكتەرگە اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسىنىڭ بەرگەن نەسيەسى ارقىلى قول جەتكىزىپ وتىر.
قايىر توتەنشين
الماتى وبلىسى
