بۇل ەسكەرتكىشتى اۋىل ازاماتى قيساميدەن ماشەنوۆتىڭ باستاماسىمەن نۇرەكەن-ەسىلباي ەلدى مەكەنىنىڭ حالقى وزدەرى جاسادى دەۋگە بولادى. اۋىلدا وسكەن, بۇگىندە ءار سالادا قىزمەت جاسايتىن ازاماتتار دا كومەككە كەلدى. اقساقالدار دا ءوز ۇلەستەرىن قوستى. بەرىك امىرەنوۆ دەگەن ازامات قالادان قۇرىلىسقا كەرەك زاتتاردى اكەلدى.
ال مۇعالىم, سۋرەتشى, ەركىن كۇرەستەن سپورت شەبەرى اقىلبەك قابىلبەكوۆ وسى ەسكەرتكىشتىڭ ساۋلەت جوباسىن جاساپ بەردى. اقىلبەك «داڭق» تاقتاسىنا سوعىسقا قاتىسقان اۋىل مايدانگەرلەرىنىڭ اتى جوندەرىن ء ۇش اي بويى قاشاپ جازۋمەن اينالىستى.
سوناۋ 1941 جىلى وتان سوعىسىنا شاعىن عانا وسى اۋىلدان 241 جىگىت اتتانىپتى. ەلگە ورالعانى 30-عا جەتەر- جەتپەس. وق پەن وت كەشكەن ارداگەرلەردىڭ اتتارى ۇمىتىلماسىن دەپ, ەسكەرتكىش تاقتاعا «ەر ەسىمى – ەل ەسىندە» دەپ جازىلدى.
– ەسكەرتكىش تاقتاعا اۋىلدان مايدانعا اتتانعان اتالاردىڭ بەينەلەرىن قاشاپ, ولاردىڭ تاس مۇسىندەرىن جاساۋ وڭاي بولعان جوق. اتى-جوندەرى جازىلعان مايدانگەرلەردىڭ ەسىمدەرىن وقىعان كەزدە كوزىڭە جاس كەلەدى. ءبىر شاڭىراقتان 4-5 ادام مايدانعا اتتانىپ, ەشقايسىسى ورالماي, ەسىگى ماڭگى جابىلعان ۇيلەر قالدى. اتالارىمىز نەمىستەردىڭ كۇشتى قارۋلانعان اسكەرىنە قارۋسىز, مىلتىقسىز قارسى شىققان ەكەن, – دەيدى بىزبەن اڭگىمەسىندە شولپان ءسادۋوۆا.
وتان سوعىسى تاقىرىبىنا ارنالعان بۇل ەسكەرتكىشتەگى ءتىزىم سوعىس باستالعاندا شەتتە وقۋدا جۇرگەن جەرىنەن مايدانعا الىنعان ستۋدەنتتەردى, اسكەري بورىشتارىن وتەپ جۇرگەندە سول جاقتان سوعىسقا اتتانعانداردى دا ەسكە سالادى. سونىڭ ءبىرى جالەل قوشقاروۆ 21 جاسىندا برەست قامالىندا قازا تاپقان. اۋىل جالەلدىڭ اكەسىنە جالعىز ۇلىنىڭ قارا قاعازىن بەرە المايدى. قايران اكە, ءومىر بويى كوز تىگىپ بالاسىن كۇتۋمەن ومىردەن ءوتىپتى. ال قابدوللا نۇرەكەنوۆ 16 جاسىندا سوعىسقا اتتانىپ, 18 جاسىندا ەۋروپا جەرىندە ماڭگىلىككە قالادى. ەسكەرتكىشتە بەينەلەنگەن تاعى ءبىر سولدات ول – قابەن قابىلبەكوۆ, 1939 جىلى اسكەر بورىشىن وتەپ جۇرگەندە سول جاقتان سوعىسقا اتتانعان. ەكىنشى ۋكراينا مايدانىنان باستاپ بۇكىل ەۋروپانى سوعىسا ءجۇرىپ جاياۋ باسىپ وتكەن باتىر.
– ال مەنىڭ اكەم عايسا ءسادۋوۆ وسى اۋىلدا 45 جىل تاريح ءپانىنىڭ مۇعالىمى بولدى. اكەم II توپتاعى مۇگەدەك ەدى. سوعىستا مەرگەن بولعان ادام, باسىنان جاراقات العاندىقتان ءومىر بويى اق, قارا, سۇر ءتۇستى عانا كورىپ ءوتتى. اكەمنىڭ بەينەسىن ەسكەرتكىشتە گراناتا لاقتىرىپ تۇرعان سولدات كەيپىندە تاستان قاشاپ, ءوزىم جاساپ شىقتىم. بۇل مەنىڭ اكەمە دەگەن ساعىنىشىم, تاعزىمىم ەدى. اكەمنىڭ قاسىندا پۋلەمەت اتىپ جاتقان سولدات, ول – كورشىم يشان جاعىپاروۆ. ول كىسى وتە كىشىپەيىل ەدى. ءتۇرىن ويشا ەسىمە ءتۇسىرىپ بەينەلەدىم, – دەيدى شولپان.
تاقتا الدىندا تۇرىپ, ءۇنسىز ويعا قالاسىڭ. سوعىس ءبىتىپ, ماسكەۋدە «جەڭىس» دەپ ايعالاپ تۇرعان قازاق سولداتى «تۋعان اۋىلىما جەتسەم» دەپ اسىعىپ تۇرعانداي ەلەس بەردى. قولىمەن قاشاپ, الىستاعى سوعىس ءورتىن كورگەن اتالاردىڭ بەينەسىن جاساۋ دا ءبىر ەرلىك. شولپاننىڭ بۇل عيبراتتى ءىسى كوپكە ۇلگى. بۇل ەرلىككە تاعزىم, اتالارىمىز ماڭگى ەسىمىزدە, جۇرەگىمىزدە دەگەن ءسوز.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار وبلىسى,
شارباقتى اۋدانى
