بالقاش ەكولوگياسى الاڭداتارلىق

ءوندىرىس وشاقتارى كوپتەپ شو­عىر­لان­عان ايماقتار اينالا­سى­نىڭ ەكولوگياسى ادەتتە الاڭدا­تار­لىق جاعدايدا بولاتىن­دى­عى ايان. جەتپىس جىلدان استام مىس الىبى اتانىپ كەلە جاتقان بال­قاش قالا­سىنىڭ توڭىرەگى سونداي قالىپتا دەمەسكە بولمايدى. وسىن­داعى كاسىپورىنداردان اۋا­عا كوتەرىلىپ, توپىراققا ءسىڭىپ, سۋعا شوگەتىن زالالدى زاتتار زاردابى جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا تالايدان بەرى باتىپ وتىر. سۋ دەمەكشى, ءدال ىرگەسىندەگى كولدىڭ سونىڭ سال­دا­رى­نان تازالىعى تومەندەپ, اۋما­عى تارىلىپ, بالىعى ازايۋى تاع­دى­رىن بول­جاۋسىز كۇيگە ۇشى­رات­پاقتىعى قوسا قاتەر. قورشاعان ورتانى قورعاۋعا, كوپ­شىلىك كوڭىلىن مازالاعان ماسە­لە­نىڭ شەشىمىن تابۋعا قولدانباي جۇرگەن مەملەكەتتىك, قوعامدىق ءىس-شارالار از ەمەس. زاۋىتتار دا ءوز تاراپتارىنان ەكولوگيالىق تا­لاپ­تاردى ورىنداۋعا, ساقتاۋعا, جاي­سىز احۋال­دى تۇزەپ, جاق­سارتۋعا ىنتالى. ىقپالى بايقالىپ تا كەلەدى. ماسەلەن, بۇدان ءۇش جىل بۇرىن زياندى قالدىقتاردىڭ شى­عارىلىمى 594 مىڭ توننا بولسا, بىلتىر 400 مىڭ تونناعا دەيىن ازايدى. مۇنىڭ ىشىندە كۇكىرت انگيدريدى سالىستىرمالى ۋاقىت ارالىعىندا 582 مىڭ توننادان 92 مىڭ تونناعا كەمىدى. بۇ­عان كۇكىرت قىشقىلى ءوندىرىسىنىڭ ىسكە قوسى­لۋى ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزدى. سول ارقىلى اۋا مەن سۋدى لاستاۋشى زاتتاردىڭ تارالۋى بىردەن 80 پايىزعا قىسقاردى. الايدا, ءوڭىر­دىڭ ەكولوگيالىق ساۋىعۋى ءالى دە كوپ كۇش-جىگەردى قاجەت ەتەدى. ايتا كەتۋ كەرەك, بالقاش اي­ما­عىنىڭ ەكولوگيالىق ماسەلەسى ۇدايى جۇرتشىلىق نازارىندا. قا­زاقستان حالىقتىق كوممۋنيستىك پارتياسى باستاماشىلىعىمەن وتكەن سەنبىدە ۇيىمداستىرىلعان قوعام­دىق تىڭداۋ سونىڭ ءبىرى بولدى. ونى اشقان قحكپ وك-ءنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ۆلاديسلاۆ كوسارەۆ ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ور­تاسىنىڭ قالىپتى جاعدايىن ساق­تاۋ, قورعاۋ جىلدان جىلعا وزەكتى بولىپ وتىرعاندىعىن, بالقاش­تا­عى بۇل كەزەكتى شارا سوعان ار­نا­لۋىن اتادى. تاقىرىپتى تالقى­لاۋ­عا قاتىسۋشىلار ءوز وي-ۇسىنىستارىن ىرىكپەي ورتاعا سال­دى. وبلىستىق ەكولو­گيا­لىق دە­پار­تامەنتىنىڭ باس مامانى, بال­قاش قالاسى بويىنشا مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق ينسپەكتور اي­نۇر تولەۋوۆا­نىڭ ايتۋىنشا, كا­سىپ­ورىنداردا ەكولوگ ماماندار بار, ارناۋلى زەرتحانالار قۇ­رىل­عان. بىراق ناقتى جۇمىس ءناتي­جە­لەرى ازىرگە ونشالىقتى بايقال­ماي وتىرعان­دى­عى ايتىلىپ, وسى ورايدا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, قوعام­دىق ۇيىمدارمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەلۋى كەرەكتىگىنە نازار اۋدارىلدى. ال تەمىرتاۋ جانە بالقاش­تاعى «وتراجەنيە», «ەكو­ور­تالىق» ۇكى­مەتتىك ەمەس ۇيىم­دارىنىڭ جەتەكشىلەرى ەلەنا ۆاگانوۆا, نادەجدا پلاكسينا ءوز ءسوز­دەرىندە تابي­عاتتى ايالاپ, جان­اشىر­­لىق جاساۋعا باعىت­تالعان ءىس-قىزمەتكە كوپشىلىكتى جۇمىلدىرۋ­دىڭ, قوعامدىق قوزعالىستاردى قام­­تۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. ماسەلەنى تالقىلاۋدا كەن قازباسى الىنعان سوڭ تاستالىپ كەتكەن شاحتالار مەن كەنىشتەر ءتو­ڭىرەگىن قايتادان جارام­دى قا­لىپقا كەلتىرۋ, تابيعات قورعاۋ ين­فراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ, ار­شىل­عان جەر­­لەردەن كوتەرىلەر شاڭ-توزاڭعا قالقا­سىن بولارلىق­تاي جان-جاعىنان جاسىل جەلەك بەلدەۋىن قۇرۋ تۋرالى ءسوز قوز­عالدى. تىڭداۋدا كوتەرىلگەن ءما­سە­لەلەر بوي­ىنشا قارار قابىل­دان­دى. ول ەل ۇكى­مەت­ى مەن پارلامەتىنە ۇسىنىلاتىن بولدى. ايقىن نەسىپباي, قاراعاندى وبلىسى.