قارالى سۇلۋ قاراگوز

ەسلي چەلوۆەك ليۋبيت كوگو-تو دو بەزۋميا, تو ۆسياكي ەگو گرەح زاسلۋجيۆاەت پروششەنيا.                                               مارگاريتا ناۆارسكايا. جازۋ جازىپ وتىر ەدى, تەلەفون شىلدىر ەتە قالدى. تۇتقانى قۇلاعىنا توسقاندا: – كەشىرىڭىز, ەراسىل اعامەن سويلەسۋگە بولا ما؟ – دەدى بەيتانىس داۋىس. – مەن تىڭداپ تۇرمىن. – ءا, ءا, ءيا, ءوزىڭىز ەكەنسىز عوي... ايىپ ەتپەسەڭىز, مۇمكىن بولسا... – دەپ جاسقانا سويلەگەن داۋىسقا: – تىڭداپ تۇرمىن, ايتا بەرىڭىز – دەپ جاۋاپ بەردى ەراسىل. – اعا, ەسىڭىزدە مە, وتكەن جىلعى كوركەمسوز وقۋ­شىلاردىڭ رەسپۋبليكالىق بايقاۋى. سوندا مەن ءسىزدىڭ «ارمانىم كوپ, از ءومىرىم جەتەر مە؟» دەگەن ولەڭىڭىزدى وقىعانمىن. قازىلار القاسىنىڭ شەشىمىمەن بەرىلگەن ديپلومدى ءوز قولىڭىزدان العانمىن. سوندا ءسىز ماعان: «ولەڭدى داۋىسپەن عانا ەمەس, جۇرەكپەن دە وقيدى ەكەنسىز», دەپ ەدىڭىز. – اتى-ءجونىڭدى ەسىمە تۇسىرە الماي تۇرمىن. – اتىم – دينارا, فاميليام – مۇراتوۆا. – قالقام-اۋ, سەنەن كوز جازىپ قالدىق قوي. قايدا ءجۇرسىڭ؟ – ونى كەيىن ايتامىن. سىزبەن كەزدەسسەك بولا ما؟ – الداعى, جو-جوق, ارعى سارسەنبىدە حابارلا­سى­ڭىز. ساعات وندا. – راحمەت, اعا! مازالاعانىم ءۇشىن كەشىرىم وتىنەمىن. ەراسىلدىڭ بۇكىل ءومىرى جازۋمەن, كىتاپ, گازەت وقۋمەن ءوتىپ كەلەدى. وعان قاباتتاسىپ جاتقان ءارتۇرلى كەشتەر مەن كەزدەسۋلەرگە, ارقيلى تويلار مەن اسقا بارۋ, تەلەارنالار مەن گازەتتەرگە سۇحبات بەرۋ سياقتى قات-قابات شارۋا تاعى بار. سونىڭ ءبارى ازداي-اق ءىنى, قارىنداس, ەرجەتكەن ۇلدارىنان باستاپ تۋىس-تۋعان, جەرلەستەرىنىڭ ءبارى مۇنىڭ موينىنا ءمىنىپ العان. ءتىپتى, بەيتانىس بىرەۋلەر دە ادەيى ىزدەپ كەلىپ, كەيدە تەلەفون شالىپ: «ءسىز حالىقتىڭ ادامىسىز عوي, سىزگە ايتپاعاندا كىمگە ايتامىز مۇڭىمىزدى», دەپ باسىن قاتىرادى. قىمباتشىلىق قىسىپ, جۇمىسسىزدىق كو­بەيىپ, ادالدىقتى ايارلىق جەڭىپ, ۇيىمداسقان جەم­قور­لىق قوعامدى جەگى قۇرتتاي جەپ جاتقان مىنا كۇردەلى كەزەڭنىڭ كۇرمەۋى قاتتى پروبلەمالارى از با؟ بىرەۋگە ءۇي, بىرەۋگە كۇي, بىرەۋگە قارجى, بىرەۋگە جۇمىس كەرەك! جاراتىلىسىنان جۇرەگى جۇمساق ەر­اسىل ەشكىمگە جوق دەپ ايتا المايدى. سوسىن جۇرگەنى, زايىبى ايگۇلدىڭ سوزىمەن ايتقاندا «بەسپلاتنىي بەينەتپەن» باسى قاتىپ. قىم-قۋات تىرشىلىك قامىمەن جۇرگەن ەراسىل دينارا تەلەفون شالعالى ەكى اپتا وتكەنىن بايقاماي دا قالدى. ونىمەن كەزدەسۋگە ءتيىس ەكەنىن دە ۇمىتىپ كەتتى. كۇندەگى ادەتىمەن جۇمىس بولمەسىنە كەلىپ, جازۋ ستولىنداعى اۋدارمالى كۇنتىزبەگە كوز جۇگىرتكەندە بارىپ, بۇدان ەكى اپتا بۇرىنعى اڭگىمە ەسىنە ءتۇستى. ايتسە دە, دينارا تۇسكە دەيىن تەلەفون شالعان جوق. ەراسىل تۇستەن كەيىن ءال-فارابي اتىنداعى ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتتە ستۋدەنت-جاستارمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. سودان كەيىن ۇيگە قايتپاق بولىپ ماشيناعا وتىرا بەرگەندە: – اعا, ءبىر مينۋت تۇرا تۇرىڭىزشى, – دەگەن داۋىس شىقتى. – ول جالت قارادى. قارسى الدىندا جاڭا عانا ءبۇر جارعان گۇلدەي ۇلبىرەپ جاپ-جاس قىز تۇر. بوتانىڭ كوزدەرىندەي سۇلۋ, سۇيكىمدى, جانارى تاڭعى شىقتاي ءموپ-ءمولدىر. – اعا, مەن دينارامىن. – ساعات وندا حابارلاس دەپ ەدىم عوي سىزگە. – كەشىرىڭىز, اعا! – وزىنە قانجارداي قادالعان ەراسىلدىڭ كوزىنەن يمەنگەن قىز ۇزىن, قايقى كىرپىكتەرىن تومەن ءتۇسىردى. – سىزگە قايتا تەلەفون شالۋعا باتىلىم جەتپەي, كەزدەسۋگە كەلەتىنىڭىزدى ەستىگەسىن وسى جەردە كۇتتىم. – تۇسىنىكتى, – دەدى ەراسىل ءسوزدى قىسقا قايىرىپ – وتىرىڭىز مىنا كولىككە. دينارا ەراسىلدىڭ ايتۋىمەن اپپاق «تويوتا­نىڭ» الدىڭعى ورىندىعىنا وتىردى. ەراسىل ارتقى ورىنعا, دينارانىڭ ارقا تۇسىنا جايعاستى. ماشي­ناعا وتىرۋىن وتىرعانمەن: «قايدا بارامىز؟» دەپ سۇراۋعا دينارانىڭ باتىلى بارمادى. – قايدا؟ – دەپ سۇرادى ماشينا ۋنيۆەرسيتەت اۋلاسىنان شىعا بەرگەندە سۇڭعاق بويلى, قويۋ قارا مۇرتتى جاس جىگىت. – اۋىلعا, دەدى ەراسىل. «اپىرماۋ اۋىلى نەسى؟ بۇل كىسى مەنى قالا ماڭىنداعى اۋىلداردىڭ بىرىنە اپارماق پا؟ قىز وزىمەن ءوزى بولىپ وتىرعاندا ساتباەۆ كوشەسىمەن زىرلاعان ماشينا دوستىق داڭعىلىن بويلاي جوعارى كوتەرىلىپ, «مەدەۋ» مۇز ايدىنىنا جەتە بەرە سولعا بۇرىلدى. سوسىن يرەك-يرەك تاستاق جولمەن جوعارى ورلەپ كەلىپ, ءبىرى ۇلكەن, ەكىنشىسى كىشى ەكى كيىز ءۇيدىڭ الدىنا كەلىپ توقتادى. – امانجول, سەن قالاعا قايتا بەر. ءبىز وسىندا ءبىراز بولامىز. كەرەك كەزدە شاقىرىپ الارمىن, – دەدى ەراسىل ماشينادان ءتۇسىپ جاتىپ. كيىز ءۇي «اۋىل» اتتى مەيرامحانا ەكەن. «مە­دەۋ­دىڭ» سول جاق وكپە تۇسىنان كوپ قاباتتى جاڭا عي­ما­رات بوي كوتەرىپتى. ودان ءارى كىشىگىرىم كيىز ۇيلەر. – تاۋ اۋاسى قانداي تازا, تابيعات قانداي سۇلۋ! – دەدى دينارانى كيىز ۇيگە ۇقساعان دوڭگەلەك مەيرام­حانانىڭ الدىندا كۇتىپ العان ەراسىل. – قايسىسىنا كىرەمىز مىنا ەكى كيىز ءۇي مەيرامحانانىڭ. – رەستوراندى ۇناتا قويمايمىن. ەشقايسىسىنا كىرگىم كەلىپ تۇرعان جوق, اعا. – ەندى قايتتىك؟ – دالادا سويلەسۋگە بولماي ما؟ – وعان دا ۇلگەرەمىز. كۇننىڭ ىستىعى باسىلعانشا سالقىن جەردە شاي-پاي ءىشىپ وتىرىپ اڭگىمەلەسەيىك. سول ءسات بۇلاردىڭ جانىنا قىرىقتىڭ و جاق, بۇ جاعىنداعى قاراتورى كەلىنشەك جەتىپ كەلدى. – وحو, اتاقتى جازۋشى اعامنىڭ ءوزى كەلىپتى عوي. بۇگىن قۇتتى كۇن بولدى. قالايسىز, اعا؟ – دەپ جىك-جاپار بولدى ول. – ىشكە كىرىڭىزدەر. قايسىسىنا وتى­را­­سىزدار, ۇلكەنىنە مە, كىشىسىنە مە؟ – وڭاشالاۋ كىشىسى دۇرىس بولار. زۋ-زۋ ەتىپ سويلەگەن ايەل زىپ بەرىپ رەستوراننىڭ وكپە تۇسىنداعى قىزىل كىرپىشتەن سالىنعان جالعىز قابات جاتاعان عيماراتقا كىرىپ كەتتى. ەكەۋى مەيرامحانانىڭ كەۋدە تۇسىنا جەتە بەرە ءبىر-بىرىنە قاراما-قارسى وتىردى. – ءيا, قالقام, قالايسىز؟ – دەپ ءسوز باستادى ويعا شو­­­مىپ, ءۇنسىز وتىرعان دينا­­رانىڭ جۇزىنەن قازىرگى جاستاردا كوپ كەزدەسە بەرمەيتىن سىپايى سىنىق مىنەزدى باي­­­قاپ, وعان سۇيسىنە قاراعان ەراسىل. – شۇكىر, اعا. – ءسىز, اكەم تەاترداعى «قاراگوزدى» كورىپ پە ەدىڭىز. كاميلا ايتجانوۆا سومداعان قاراگوزدى ايتامىن. – مەكتەپتى بىتىرەتىن جىلى كوردىم. – كورگەنىڭىز, كاميلا شىققان بيىككە تالپىن­­عا­نىڭىز كورىنىپ تۇر. – ءسىز مەنىڭ قاراگوزىمدى كورگەن ەكەنسىز عوي. – كورگەندە قانداي! كوردىم, ءسۇيسىندىم. ءسىز بەينەلەگەن قاراگوزگە عاشىق بولدىم. جاستار تەاترىنداعى جاڭا قويىلىمدى كورىپ وتىرىپ قازاق ساحناسىنىڭ جارق ەتىپ شىققان جاڭا جۇلدىزى ءسىز بولار دەپ ۇمىتتەنىپ ەم. – كاميلا قايتىس بولعاننان كەيىن بىرەر اكتريسالار وينادى قاراگوزدى. – ءيا, دۇرىس ايتاسىز, وينادى. ال, ءسىز ويناعان جوقسىز, قاراگوز بولىپ ءومىر ءسۇردىڭىز ساحنادا. سودان دا ءسىز قارالى سۇلۋ – قايعىلى قاراگوزدىڭ ازاپتى ما­­­حابباتىنىڭ ءدال ءوزى, ساحناداعى كاميلانىڭ كوزى بولىپ قالدىڭىز كورەرمەننىڭ كوز الدىندا. ءسىزدىڭ قاراگوزىڭىزدى كورگەندە مەنىڭ ويىما: «ماحاببات ءۇشىن جانۇشىرعان ايەلدى ەشقانداي كۇش توقتاتا المايدى», دەگەن ءسوزى ورالادى ەسىمى ەسىمدە جوق ءبىر جازۋشىنىڭ. – ونى ايتقان اگاتا كريستي. مەنى كوتەرە سويلەگەن ءسوزىڭىز ءۇشىن راحمەت اعا! – قاراگوزدەن كەيىن راديودان ساكەن سەيفۋل­­لين­نىڭ «اققۋدىڭ ايرىلىسۋىن» وقىدىڭىز. اللا تاعالا ءۇنىڭىزدى دە ەرەكشە جاراتقان ەكەن. سودان كەيىن وزىڭىزدەن كوز جازىپ قالدىق. – ويتكەنى تەاتردان ءبىرجولا كەتكەنمىن. – نەگە؟ – ول ۇزاق اڭگىمە, كەيىن ايتايىنشى اعا. جاراي ما, اعا؟ – ءوزىڭىز ءبىلىڭىز. – قازىر قايداسىز؟ – كينوعا تۇسكەلى ءجۇرمىن. – ونىڭىز دا ءجون شىعار, – دەدى ەراسىل ويلانا سويلەپ. – ايتسە دە تەاتردىڭ ورنى بولەك. اكتريسا كوپ. تالانتتىلارى دا بار. بىراق, قاراگوز جوق. قارا­­­گوز­دەر جىلدا تۋمايدى. ءسىز مەنىڭ كوز الدىمدا قا­را­لى سۇلۋ قاراگوز بولىپ قالدىڭىز. ءسىز ناعىز قاراگوزسىز! – مەن ءسىزدىڭ «ازاپتى ماحابباتىڭىزدى» موتسارت­تىڭ «رەكۆيەمىن» تىڭداپ وتىرىپ وقۋشى ەم. – ونسىز دا كوڭىلسىز شىعارمانى اۋىر, ازالى مۋزىكانى تىڭداي وتىرىپ وقۋ اۋىر ەمەس پە؟ – ەكەۋى ۇندەسىپ تۇر. ال ءسىزدىڭ «ساعىنى­شى­ڭىز­دى» وقىعاندا شتراۋستىڭ «ۆەنا ورمانىنىڭ اڭى­زىن» وي­­­ناتىپ قويامىن. «ازاپتى ماحابباتىڭىزداعى» مۇڭ قان­­شا اۋىر بولسا, «ساعىنىشتاعى» سەزىم سونشالىق بيازى. – سىزگە ەكەۋى دە ۇنادى ما؟ – ۇناعانداي قانداي؟ «ازاپتى ماحاببات» روما­نىڭىزدا ۋلى-شۋلى ۇلكەن قالاداعى ماحاببات مۇڭىن ارقالاعان باس كەيىپكەرىڭىزدىڭ جاندۇنيەسىندەگى ازاپ­قا تولى الاپات ارپالىستى ارقيلى كوزقاراستاعى ءار­تۇرلى ادامداردىڭ كۇردەلى تاعدىرلارىمەن بايلانىس­تىرا سەنىمدى سۋرەتتەيسىز. ال «جالعىزدىق» اتتى حيكاياڭىزدا جۇرەك قىلىن شەرتكەن نازىك سەزىمدەردى كوپ ىشىندەگى دارا جاندۇنيە يىرىمدەرى ارقىلى قالاي تاپ باسىپ, تاماشا بەينەلەگەنىڭىزگە تاڭ قالدىم. «سترانا چۋدەس بەز تورموزوۆ» اتتى جاپوننىڭ حارۋكي مۋراكاميىنەن ءسىزدىڭ تالانتىڭىز ارتىق بولماسا كەم ەمەس. جاپوندار وسى جازۋشىسىن نوبەل سىيلىعىنا ۇسىندى. ال قازاقتار ءوزىنىڭ ەراسىل جاقسىبەكوۆىن مەملەكەتتىك سىيلىققا نەگە ۇسىنبايدى؟ – سونى العانىمنان الماعانىم جاقسى. كورشى مەم­لەكەتتىڭ ماراپاتىن العانىمدا ءولتىرىپ قويا جاز­داعان جوق پا ارىپتەستەرىم؟ مەملەكەتتىك سىيلىقتى السام اتىپ تاستايدى مەنى قىزعانشاق قازاقتار. – قازاقتار ەمەس, ءوزىڭىزدىڭ تىرناقشانىڭ ىشىندەگى جازۋشى دوستارىڭىز, – دەپ تۇزەتتى دينارا. – مەيلى, سولاي-اق بولسىن. ولتىرگەسىن كىم ءول­­­تىرگەنى ماڭىزدى ەمەس. «ءون­­­بەيتىن داۋدى وسپەيتىن ۇل قۋادى», دەگەن دالانىڭ دانا شالدارى. – قازىر نە جازىپ ءجۇرسىز, اعا؟ – «تاۋەلسىزدىك تولعاۋى» دەگەن ەڭبەك. – اتىنا قاراعاندا كو­سەم­­سوز بولدى عوي. – ءيا. بۇل ءوزى كوكەيتەستى كوسەمسوز دەسەك تە ءتاۋ­­­ەلسىزدىكتى بەلگىلى تۇلعالار تاعدىرىمەن بايلا­نىس­­­تىرا باياندايتىن دەرەكتى اڭگىمەلەر جيىنى. سونى تاراۋ-تاراۋىمەن تەرگىزە بەرەيىن دەسەم, ءبىزدىڭ وداق­تاعى كومپيۋتەردە وتىرعانداردىڭ بىرەۋى دە بوس ەمەس. – سول ەڭبەكتەرىڭىزدى مەن تەرىپ بەرسەم بولا ما؟ – وندا ءتىپتى جاقسى! اسپاننان تىلەگەنىم جەردەن تابىلدى عوي... – جەردەن دەگەن جاعىمسىز ەستىلەدى ەكەن. جا­نىم­نان دەڭىزشى اعا. – جارايدى, جانىمنان دەيىن. – ەندى نەگىزگى اڭگىمەگە كوشكەنىمىز ءجون بولار. – ول نە اڭگىمە؟ – ءوزىڭىز ايتپاپ پا ەدىڭىز, وتكەندە تەلەفون شال­­­عاندا: «ەشكىمگە ايتپاعان سىرىمدى سىزگە عانا ايتسام دەپ ەم», دەپ. – ءا, ءيا, ەسىمدە. دينارانىڭ ۋىزداي ۇيىپ تۇرعان اپپاق بەتىنە اتىپ كەلە جاتقان تاڭ شاپاعىنداي جۇقالتاڭ قىزعىلت نۇر جۇگىرىپ ءوتتى. – سونى كەيىن ايتايىنشى, اعا! – ءبارىن كەيىنگە قالدىرا بەرەتىنىڭىز قالاي؟ «ءولىم­نەن وزگەنىڭ ەرتەسى جاقسى», دەمەپ پە ەدى اتام قازاق. – دەگەن. – ەندى نە كەدەرگى؟ – قازىر باتىلىم جەتپەي وتىر. كەيىن تاعى ءبىر ساعات ۋاقىتىڭىزدى قيىڭىزشى, اعا. – س ۋدوۆولستۆيەم, – دەپ كوڭىلدەنە جاۋاپ بەردى ەراسىل. – سىزبەن اڭگىمەلەسۋ قىزىق ەكەن. ينتەللەكتۋ­­­ال­دى جاستارمەن سويلەسۋ ماعان وتە پايدالى. ءومىر­دەن قالىپ قويماس ءۇشىن جاستارمەن سىرلاسقىم كەلەدى. – اعا, سىزگە سووبششانيە كەلدى. – سولاي ما؟ ەستىمەي قالدىم, – دەپ قالتا تەلە­فونىنا كوز جۇگىرتكەن ەراسىل – امانجول عوي, «كەلىپ تۇرمىن دەپتى», – دەدى جۇمساق جىميىپ. – ماشينا كەلسە, قالاعا قايتقانىمىز ءجون شىعار, اعا. ەكەۋى مەيرامحانادان كوڭىلدى شىقتى. – وتىرىڭىز, – دەدى ەراسىل ماشينانىڭ ارتقى ەسىگىن اشىپ. دينارا ەراسىلعا سۇراۋلى جۇزبەن ءبىر قارادى دا, ءۇنسىز كەلىپ ارتقى ورىنعا جايعاستى. ەراسىل ءسال ويلانىپ تۇردى دا, دينارانىڭ جانىنا وتىردى. جۇتىنىپ تۇرعان سۇلۋ «تويوتا» ويناقتاپ بارا جاتتى. قالاعا جەتكەنشە ەكەۋى دە ۇندەگەن جوق. – قايدا؟ – دەدى جۇرگىزۋشى قالاعا كىرە بەرە. – الدىمەن دينارانى جەتكىزىپ سالايىق. سوسىن ۇيگە. قايدا تۇرۋشى ەدىڭىز؟ – «مامىر» ىقشام اۋدانىندا. مەجەلى جەرگە جەتكەسىن ەراسىل ماشينانىڭ ەسىگىن اشىپ, سىرتقا شىقتى. – بايقاڭىز, باسىڭىزدى سوعىپ الماڭىز – دەپ دينارانىڭ قولىنان ۇستادى. ەراسىل دي­­نارانىڭ جۇم-جۇمساق, جىپ-جىلى الاقانىنان كۇرەكتەي قولىمەن اقىرىن ايالاي ۇستاپ, از-كەم تۇرىپ قالدى. سول ءسات دينارانىڭ بەتى دۋ ەتە قالدى. ەرا­سىل­­­دىڭ ءون بويىنا وزگەشە ءبىر جىلىلىق تاراپ, جۇرەگى شىمىرلاپ كەتتى... *   *   * بۇگىن ەراسىل ۇيدە جالعىز. ايگۇل ماسكەۋگە ءىسسا­پارعا, بالالار دەمالىسقا ەلگە كەتكەن. ەلەگەزىپ وتىر ەدى دينارا كەلىپ, كوڭىلى كوتەرىلىپ قالدى. – جاڭا اڭگىمەلەرىڭىز الدىڭعى اڭگىمەلەرىڭىزدەن دە جاقسى ەكەن, – دەدى ديانارا ەراسىلمەن امان­دا­سىپ جاتىپ. – كولەمى قانشا بولدى؟ – ون ەكىنشى شريفتىمەن تەردىم. ون بەت. – راحمەت قالقام! – اعا, سىزگە ءبىر ءوتىنىش ايتسام بولا ما؟ – ايتىڭىز. – قانشا رەت كورىسسەك تە ىلعي ءسىز دەپ سويلەسەمىز. بۇدان بىلاي سەن دەپ سويلەسەڭىزشى. – جارايدى. وندا سەن دە ماعان سەن دەيتىن بول. – جاقسى. دەگەنىڭىز بولسىن. – مىنا اڭگىمەلەر توپتاماسىن بىتىرگەنىمىزدى جۋمايمىز با؟ – دەدى ەراسىل. – جۋساق جۋايىق. ەكەۋى اس ۇيگە كەلدى. ەراسىل شامپاندى اشتى. جو­عارى اتىلعان اق كوپىرشىك ديناراعا قاراي شاشى­را­دى. اپپاق اق بلۋزكيدىڭ سول جاق بولىگى سارعىلت تارتتى. – كەشىر, دينارا. – وقاسى جوق, – دەدى قىز ەراسىلعا ەركەلەي ءسوي­لەپ. – ءوزىڭ شامپاندى دا جوندەپ اشا المايدى ەكەنسىڭ. – قىزدارمەن قىدىرىپ كورمەگەن تاجىريبە­سىز­دىگىمنەن بولار. – سولاي بولسا جاقسى عوي. – كانە, مىنانى الىپ قويالىق, – دەدى ەراسىل شامپان تولى فۋجەرىن جوعارى كوتەرىپ. – مەن سەن ءۇشىن ىشەمىن, – دەدى دينارا. – مەن سەن ءۇشىن, – دەدى ەراسىل. ەكەۋى دە فۋجەر تولى شامپاندى ورتالاپ ءىشىپ, تىزە تۇيىستىرە وتىردى. – سەنىمەن كەزدەسكەلى كوڭىلىم بۇزىلىپ ءجۇر. التىن كورسە پەرىشتە جولدان تايادى دەگەن راس ەكەن, – دەدى ەراسىل ديناراعا ەتجۇرەگى ەلجىرەي قاراپ. – جولدان تايىپ ەشتەڭە قيراتا قويماسسىڭ. – سەنى جەپ قويسام قايتەسىڭ؟ – مەنى جۇتامىن دەپ قاقالىپ قالما. – سەن جاۋىن شايعان تاپ-تازا ءجۇزىم سياقتىسىڭ. قاقالمايمىن, جۇتىپ جىبەرەمىن. – قالاي؟ – تۇرشى ءوزىڭ كورسەتەيىن. – ال, تۇردىق. – مىنە, بىلاي, – دەپ ورنىنان تۇرعان دينارانى ءسامبى تالداي سولقىلداعان بەلىنەن قاپسىرا قۇشاق­تادى ەراسىل. سوسىن ءسال تۇرىڭكى ەرنىنەن قۇشىرلانا ءسۇيدى. – وتىرايىقشى, – دەدى بولار-بولماس بۇلقىنىپ, ءالسىز قارسىلىق جاساعان دينارا. ەكەۋى ءبىراز ۋاقىت ءۇنسىز وتىرىپ, ءبىر-بىرىنە ەلجىرەي قارادى. – اڭگىمە ايتشى, – دەدى ەراسىل دينارانى قۇشاقتاپ. – نە جايلى ايتايىن؟ – كوپتەن بەرى ايتا الماي جۇرگەن اڭگىمەڭدى. – ول نە تاعى؟ – ەشكىمگە ايتپاعان سىرىڭدى. – ول سىر تەاتردان كەتۋىمە تىكەلەي بايلا­نىستى, – دەپ باستادى اڭگىمەسىن دينارا. – كا­ميلا سومداعان دەزدومونا مەن كاتەريناعا قول سوزىپ, جۇلدىزىم ەندى جانا باستاعاندا كۇت­پەگەن كەدەرگىگە تاپ بولدىم. تەاتردىڭ تىزگىنى قولىنا تيگەن جاڭا رەجيسسەر كەلە سالا سوڭىما شىراق الىپ ءتۇستى. ەمەۋرىن تانىتقاسىن باي­عۇس­تى بوسقا ەمەكسىتپەيىن دەپ ءبىر كۇنى وعان: «وسى سىزگە نە كەرەك؟ نەگە قىر سوڭىمنان قالماي­­سىز؟» دەدىم. «ەكىنىڭ ءبىرى, – دەدى ول بەتى شىمىرىكپەستەن, – سەن نە ساحنانىڭ جۇلدىزى بولاسىڭ, نە تەاتردان كەتە­سىڭ». «جۇلدىز بولۋىم ءۇشىن نە ىستەۋىم كەرەك؟» «ما­عان توقال بولاسىڭ» «سىزگە توقال بولعانشا تەاتردان كەتەمىن». «كەتسەڭ تەزىرەك كەت. ءبارىبىر مەن ساعان جۇمىس ىستەتپەيمىن». وسى اڭگىمەدەن سوڭ ول مەنىڭ قاراگوزىمدى دە, دەزدومونامدى دا وزگە اكتري­سا­لارعا بەرىپ, مەنى ەلەۋسىز ەپيزودتىق رولدەرمەن شەك­تەدى. سوسىن تەاتردان ءوز ەركىممەن ءبىرجولا كەتتىم. – قاپ, اتتەگەن-اي, – دەدى ەراسىل – كاميلانىڭ جولىمەن جاپ-جاقسى ءجۇرىپ كەلە جاتىر ەدىڭ. – ماعان عانا ەمەس, ونەرگە دە وبال بولعان سياقتى. – اتام زاماننان بەرى اتام قازاقپەن بىرگە جاسا­­سىپ كەلە جاتقان «ۇيات بولادى, وبال بولادى» دەگەن ۇلى سوزدەردىڭ ۇمىتىلا باستاعانى وكىنىشتى-اق. بىراق سەن قايعىرما! جاسسىڭ. بولاشاعىڭ الدى. – قالاي قايعىرمايمىن, سۇيىكتى جۇمىسىمنان ايرىلعانىم ازداي-اق سۇيگەنىمە قول جەتپەي جۇرسە. ول دا مەنىڭ جانىمدى تۇسىنگەن جوق ءالى, ۇسىنعان قولىم جەتەر ەمەس وعان. ەكى بىردەي اۋىر سوققى ەسەڭگىرەتىپ تاستادى مەنى. – ول كىم سونشا؟.. عاسىردا بىراق تۋاتىن سەندەي اسىلدىڭ قولى جەتپەيتىن؟ – مەنى ءالى تۇسىنگەن جوقسىڭ با؟ ول سەنسىڭ, مىنا سەنسىڭ, – دەپ جىلاپ جىبەردى دينارا. – قوي, مۇنىڭ نە؟ جىلاما! – دەدى مىنا كۇتپەگەن جايدان ابىرجىپ قالعان ەراسىل بويجەتكەندى قۇشاقتاپ. – دينارا ەراسىلدى جاس تولى جانارىمەن ءۇنسىز ايمالادى. – كوز جاسىڭ اششى ەكەن, – دەدى ەراسىل قىزدىڭ جاس تولى جانارىن ءسۇيىپ. – اششى تاعدىردان اششى جاس شىعادى. مەنىڭ كوز جاسىم عانا ەمەس, تاعدىرىم دا اششى, – دەدى دينارا كوزى بوتالاپ. – انامنان التى, اكەمنەن جەتى جا­سىم­دا ايرىلدىم. جەتىم بولىپ ءوسىپ جەتىلىپ ەم, ەكىنشى كۋرستى بىتىرگەن جىلى ۇناتقان جىگىتىم سۋعا كەتىپ, قايتىس بولدى. جىلاعان جانىمدى ونەرىممەن جۇبا­تىپ ەم, وندا دا جولىم وڭعارىلمادى. ءوزىڭدى العاش كورگەندە-اق ءسۇيىپ قالىپ ەم. ماحاببات قانشالىقتى ءورت بولسا, سونشالىقتى دەرت. «ماحاببات كەز كەلگەن قاسىرەتتى ۇمىتكە اينالدىرادى», دەگەندى ءبىر كىتاپتان وقىپ ەم. سەنىڭ باسىڭ ايەلىڭە بايلاۋلى, اياعىڭدى بالالارىڭ تۇساپ تۇر. الاسۇرعان سەزىمدى جالعىز اقىلمەن جەڭە الار ەمەسپىن. – «قاسىرەت كەلىپ ەسىگىڭدى قاقسا, ەسىگىڭدى اش تا ونى­مەن ايقاسقا ءتۇس. قالايدا جەڭىپ شىق», دەپتى بەتحوۆەن. دينارا كوز جاسىن ءسۇرتىپ, ەراسىلعا سۇيسىنە قا­را­دى. سول ءسات ەسىنە جازۋشى مەرەيتويى تۇسىندا رەس­پۋب­ليكالىق گازەتتەردىڭ بىرىندە: «ارۋلارداي اجا­رىن, سەرىلەردەي ءسانىن بەرمەي قالامگەر اعامىز ەراسىل جاقسىبەكوۆ تە الپىسقا كەلىپ قالىپتى», دەپ باستالعان ماقالا ءتۇستى. «قالاي ءدال تاۋىپ ايتقان؟» دەپ ويلادى دينارا. – تارتىلعان سىمداي ءتىپ-تىك, بوي قانداي! تىك يىق, كەڭ كەۋدەلى جىگىت قوي. ازداپ بۋرىل تارتا باستاعان قويۋ قارا شاشى كەرەقارىس كەڭ ماڭدايعا جاراسىپ تۇر. كەلىستى كەلگەن قويۋ قاس, ويلى, مۇڭلى قوس جانار, نۇر توگىلگەن ءجۇزىن كورىكتەندىرە ءتۇسىپتى. بارىنەن بۇ­رىن تەرەڭ ءبىلىم, اسا بيىك اقىل-پاراساتىن ايتسا­ڭىز! جىگىتتىڭ سۇلتانى عوي ەراسىل!...» – ۆانناعا بارىپ بەتىڭدى جۋ. مەن شاي قويايىن دەدى, ەراسىل دينارانىڭ يىعىنا قولىن سالىپ. ەكەۋى شاي ىشە وتىرىپ, ۇزاق سىرلاستى. – ءسىز گەنريدىڭ «پوسلەدنىي ليست» اتتى شىعارماسىن وقىعان بولارسىز, – دەدى دينارا. – ەرتەرەكتە وقىعانمىن. – ەكەۋمىز سول اڭگىمەنىڭ كەيىپكەرلەرى سياقتىمىز. – قالايشا؟ – ومىردەن كۇدەر ءۇزىپ, ولگەلى جاتقان اۋرۋ قىز تەرەزە الدىنداعى اق قايىڭعا قاراپ جاتىپ, كۇز جەلى ج ۇلىپ ۇلگەرمەگەن ساناۋلى جاپىراقتىڭ سانىمەن قالعان ءومىرىن ساناپ جاتپاۋشى ما ەدى. سوعان قاراپ جاتىپ سوڭعى جاپىراق ۇزىلگەندە مەن دە ومىرىممەن قوشتاسامىن دەپ ويلاۋشى ەدى عوي. – بىراق, سوڭعى جاپىراق ۇزىلمەدى, ومىردەن كۇدەر ءۇزىپ, ولىمگە دايىندالعان قىز دا ولگەن جوق قوي, – دەدى ەراسىل. – ونى ولتىرمەگەن اۋرۋ قىزدىڭ ويىن تاپ باسىپ, ءتۇنى بويى كوز ىلمەي ءبىر تاۋلىكتىڭ ىشىندە ەڭ سوڭعى جاپىراعىن كۇز جەلى جۇلقىعان اق قايىڭنىڭ سۋرەتىن اينىتپاي سالىپ, تەرەزە الدىنا ءىلىپ, ءوزى قايتىس بولىپ كەتكەن قارت سۋرەتشىنىڭ قايسار تالانتى ەمەس پە؟! مەن دە سول اۋرۋ قىز سياقتى قاتىگەز تاعدىردان شارشاپ, ومىردەن دە, سىزدەن دە كۇدەر ۇزە باستاپ ەدىم, بۇگىنگى كەزدەسۋ ءۇمىت وتىن جاقتى. «كەز كەلگەن سۇرىنگەن ءساتىڭدى باقىتسىزدىققا بالاما, مۇمكىن سەنىڭ شىن باقىتتى كۇندەرىڭ سول ساتتەن باستالار», دەگەن تولستوي ءسوزىن ويىما ورالتتى. وسىلايشا ولار كوپ سىرلاستى. «ءوزىڭ الىستا تۇراسىڭ. ءتۇن ىشىندە قايدا باراسىڭ. قونا كەت», دەدى ەراسىل ىشتەي. ءيا, بۇل ىشكى ويى. دينارانىڭ قالعانىن قالاپ تۇرسا دا سەزىمىن اقىلى جەڭدى. «جولبارىستى جەڭگەن جارتى ەر, سەزىمدى جەڭگەن ءبۇتىن ەر». سول وي, سول سەزىممەن تاكسي شاقىرتىپ, بويجەتكەندى ۇيىنە ۇزاتىپ سالدى. دينارانىڭ كەتۋى مۇڭ ەكەن وي اعىسى مەن سەزىم سەلى ەراسىلدى الدى-ارتىنا قاراتپاي الا جونەلدى. بۇگىن ماعان نە بولعان؟ باس-كوز جوق, دينارانى باس سالىپ ءسۇيىپ العانىم قالاي؟ ءۇيلى-باراندى باسىممەن قىزعا قىرىنداعانداي بولعانىم نەتكەنىم؟ «ۇيلەن. ايەلىڭ جاقسى بولسا, باقىتتى بولار­سىڭ. ناشار بولسا, فيلوسوفقا اينالارسىڭ», دەمەپ پە ەدى سوكرات. ۇيلەندىم. باقىتتىمىن دەپ كەلگەم جوق پا كۇنى كەشەگە دەيىن. شىنىندا دا باقىتتى سياق­تىمىن. ايگۇلدى جامان ايەل دەپ ايتا الماي­مىن. سۇلۋ دەسەڭ سۇلۋ. اقىلدى دەسەڭ اقىلدى. ءوزىم­نەن ون بەس جاس كىشى. اقىل-پاراساتى مەن ءبىلىمى دە قاتا­رىنان وق بويى وزىپ تۇر. جاستىق شاعىن, تۇپ-تۇنىق ءمولدىر سەزىمىن ماعان عانا ارنادى. قانىنىڭ قىزۋىن, جانىنىڭ جىلۋىن دا اياعان جوق مەنەن. شى­عار­ماشىلىق جۇمىسپەن الاڭسىز اينالىسۋىما بارلىق جاعدايدى جاسادى. ونى ايتاسىڭ, قالامىم­نان شىق­قان ءاربىر شىعارمانى زەر سالا وقىپ, تالاي جاقسى پىكىر, جاڭا يدەيامەن قاناتتاندىرىپ وتىرعان جوق پا؟ رەكتور, مينيستر بولۋعا شاقىرعان ۇسى­نىس­تاردان دا باس تارتىپ, بيىك مانساپتى دا قۇربان ەتتى مەن ءۇشىن. ماعان قارايلاپ دوكتورلىعىن دا كەشتەۋ قورعادى. پروفەسسور, اكادەميك اتاقتارىن دا ەلدىڭ سوڭىندا الدى. كىمنەن كەم مەنىڭ ايگ ۇلىم! قىزعان­شاق جاۋ­لا­رىم سىرتتان كۇڭكىلدەپ, جاناشىر دوس-تۋىستارىم «وسى سەنىڭ ايەلدەن اۋزىڭنىڭ سالىمى بار» دەپ اشىق ايتپادى ما؟ ماعان دەگەن ادال­دى­عىنا قى­زىق­پاعان كىم بار؟ بار ءومىرىن ماعان تۇتاس ارناعان ايگ ۇلىمە قارىزدارمىن. سويتكەن ايگ ۇلىم­نىڭ ءوزى جوقتا وزگە بىرەۋگە ەزەۋرەي قالعانىم قالاي؟ سول ءتۇنى ەراسىلدىڭ جان دۇنيەسىندە الامان ويلار اتويلاپ, الۋان سەزىم شارپىسىپ ەدى. ول ءوز جۇرەگىندە پايدا بولعان ازىرگە وزگە تۇگىل وزىنە دە بەيمالىم تاڭعالارلىق سەزىم قۇشاعىندا جاتىپ ۇيىقتاپ كەتتى. *   *   * دينارا اتىراۋعا كەتكەلى ون كۇن ءوتتى. – ەلدە كوپ بولمايتىن شىعارسىڭ؟ – دەپ سۇراپ ەدى ەراسىل الماتى اۋەجايىنان تەلەفون شالعان بويجەتكەننەن. – ءتورت-بەس كۇن, ءارى كەتسە ءبىر اپتا, – دەپ جاۋاپ بەرگەن ەدى ول. – جايشىلىق پا؟ – اتا-انامنىڭ باسىنا بارىپ, جالعىز اعامنىڭ ءحالىن ءبىلىپ قايتپاقپىن. ول سيپاماسا كىم سيپايدى مەندەي مۇڭلىقتىڭ ماڭدايىنان؟ – ساعىنعان ەكەنسىڭ عوي, باۋىرىڭدى. – ساعىنباعاندا. قۋ تىرلىككە قۋىرداق بولىپ ءجۇرىپ ەلگە بارماعالى ەكى جىل بولىپتى. ءبىر كۇنى جازاتايىم جازىم بولسام وكىنىش ەمەس پە؟ – قوي, قايداعىنى ايتپا, – دەپ ابايسىز وت باسقانداي ىرشىپ ءتۇستى ەراسىل. – پالە قايدان دەرىڭ بار ما؟ جۇرەگىم ءبىر جامان­شىلىقتى سەزەدى. جازاتايىم جازىم بولىپ كەتسەم... – نە بولدى ساعان جامانشىلىق شاقىرىپ؟ – نە بولعانىن بىلمەيمىن. بىراق, سەزىمىم الداپ كورگەن جوق ەدى. – جەتەر ەندى! – دەپ جەكىپ تاستادى ەراسىل. – بولدى! بۇدان بىلاي ايتۋشى بولما مۇنداي ءسوزدى. و نەسى ەي, اقىرزاماندى ايعايلاپ شاقىرىپ جۇرگەن پەسسيميستەرگە ۇقساپ. دينارا ەلگە كەتكەننەن كەيىن ەراسىلدان مازا كەتتى. وعان قايتا-قايتا تەلەفون شالۋمەن بولدى. ەستيتىنى سول باياعى: «ابونەنت بايلانىس اياسىنان تىس جەردە, نەمەسە ونىڭ ۇيالى تەلەفونى ءسوندىرۋلى. كەيىنىرەك حابارلاسىڭىز», دەيتىن جاتتاندى جاۋاپ. دينارانىڭ حابارسىز كەتۋى ەراسىلدىڭ سەزىم وت­ىن لاۋلاتا ءتۇستى. ساعىنىش جۇرەگىن سىزداتىپ ۇيگە سىيا الار ەمەس. وتىرسا دا, تۇرسا دا, وقىسا دا, جازسا دا كوز الدىنان سۇيىكتىسىنىڭ سۇيكىمدى بەينەسى كەتپەي قويدى. ءوستىپ وتىرعاندا دينارانىڭ ءوزى تەلەفون شالدى. – قايداسىڭ؟ – دەدى ەراسىل جۇرەگى الىپ ۇشىپ. – الماتىدامىن. – قاشان كەلدىڭ؟ – ۇشاقتان جاڭا عانا ءتۇستىم. – سوڭعى ءتورت كۇن بويى حابارسىز كەتتىڭ عوي. – اعام ەكەۋمىز تاۋشىققا بارىپ كەلدىك. ول جاقتا بايلانىس جوق. – اعاڭ قالاي, دۇرىس پا جاعدايى؟ – جامان ەمەس. – مەن ساعان قازىر كەلەمىن. – سەن كەلگەنشە ءتۇن بولىپ كەتەدى. لۋچشە ەرتەڭ. – ەرتەڭ مىندەتتى تۇردە كەلەمىن. كۇت! – كەل, كۇتەمىن! ەرتەسىنە كەشكىسىن ەراسىل دينارانىڭ ۇيىنە كەلدى. ول جالعا العان ءبىر بولمەلى پاتەردە جالعىز تۇ­رۋ­شى ەدى. ءبىرىن-ءبىرى ساعىنعان قوس عاشىقتىڭ قۇشاق­تا­رى ايقاسا كەتتى. ەكەۋى ءبىرىن-ءبىرى ايمالاپ ۇزاق تۇردى. – بۇگىن ۆيسكي ىشەمىز, – دەدى ەراسىل. – ىشسەك, ىشەلىك, – دەدى دينارا. ۆيسكيگە ءسۇيىس قوسىلىپ قانى قىزعان ەراسىل: – ەرتەرەك دەمالايىقشى, – دەپ دينارانى اسىق­تىرا باستادى. – اسىقپا. كۇشىڭ تاسىپ بارا جاتسا كورەرمىز. ءتۇن ۇزاق قوي, – دەدى دينارا ك ۇلىمدەپ. «اق توسەكتە ەكەۋمىز ءبىرىنشى رەت كەزدەسكەلى تۇرعاسىن قايدان بىلەيىن دەپ ەدىڭ قايراتىمنىڭ ءالى قايتپاعانىن. ءتۇن تىنىشتىعىن بەرسە ەسىڭنەن تاندىرارمىن سەنى», دەدى ىشتەي دينارانىڭ ءسوزىنىڭ استارىن اڭعارعان ەراسىل. سول كۇنى ولار كەش جاتىپ, كەش تۇردى. – بۇرىن دا سۇلۋ ەدىڭ, بۇگىن ءتىپتى قۇلپىرىپ كەتىپسىڭ, – دەدى تاڭعى اس ۇستىندە ەراسىل ديناراعا. – قارعا اۋناپ تۇرعان تۇلكى قۇلپىرىپ كەتپەي قاي­تۋشى ەدى؟ ءوزىڭ عوي سۋي باستاعان قانىمدى قىز­دىر­عان, – دەپ سىڭعىرلاي كۇلدى دينارا. – كۇلكىڭ قانداي سۇلۋ ەدى. التىن تاباققا كۇمىس تەڭگە توگىلگەندەي. – ءبارى كوڭىل-كۇيگە بايلانىستى عوي. كوڭىل-كۇيىڭ بولماسا سۇلۋلىق تا سۋىق تارتادى. – كوڭىل-كۇيىڭدى تۇسىرمە. – ول ساعان بايلانىستى. – مەن سەن ءۇشىن بارىنە دايىنمىن. – راس ايتاسىڭ با, كۇنىم! – شىنىم وسى, گ ۇلىم! – جانىم مەنىڭ, جالعىزىم! جالىن اتقان قوس جۇرەك بىرگە سوعىپ, بىرگە جاندى. *   *   * ەراسىلدى قالىڭ ۇيقىدان قالتا تەلەفونىنىڭ شىرىلى وياتتى. – تىڭداپ تۇرمىن, – دەدى ەراسىل ۇيقىلى-وياۋ. – ەرەكە, مەزگىلسىز مازالاعانىما كەشىرىم وتىنە­­­مىن, – دەدى ار جاقتان ەستىلگەن ايەل داۋسى. – ۇيىقتاپ جاتقان بولارسىز. بىلەمىن, الماتى مەن امەريكانىڭ ۋاقىت ايىرماشىلىعى ون ەكى ساعات قوي. تەلەفون سوق­پا­سىما بولمادى. – بۇل كىم؟ – دەپ مەزگىلسىز تەلەفون شالعان ايەل­دىڭ ءسوزىن ءبولدى ەراسىل. – بۇل مەن عوي. دينارانىڭ قۇربىسى ايعانىم­مىن. الماتىدان زۆونداپ تۇرمىن. – جايشىلىق پا؟ – دينارا, – دەدى ايعانىم داۋىسى دىرىلدەپ. ءسوزىنىڭ اياعىن ايتا الماي جىلاپ جىبەردى. – دينارادان ايرىلىپ قالدىق. – قاشان, قالاي؟ – دەپ ىشقىنا ايعايلاعان ەراسىل توسەكتەن اتىپ تۇردى. – كەشە, الماتىدا جاي ءتۇسىپ... ءسىز كەلەسىز بە, توپىراق سالۋعا ۇلگەرەسىز بە؟ – دەدى ءار ءسوزىن ءۇزىپ-ءۇزىپ ارەڭ سويلەگەن ايعانىم. – كەلەمىن! مەنى كۇتىڭدەر. ەراسىل وسىنى ايتتى دا قالتا تەلەفونىن لاقتى­رىپ جىبەردى. ەمەن ەسىككە بارىپ سارت ەتكەن قالتا تەلەفونى: «مەنىڭ جازىعىم نە؟» دەگەندەي «دىڭ» ەتىپ ەدەنگە قۇلاپ ءتۇستى. ەراسىلدىڭ شىعارماشىلىق ساپارمەن اقش-قا كەلگەنىنە ون كۇن بولعان. ەلگە ءبىر اپتادان كەيىن قاي­تۋى كەرەك ەدى. دينارامەن كۇنى كەشە عانا سويلەسكەن. – جاڭالىق ايتايىن با؟ – دەگەن ول سوندا. – ايتا عوي, جانىم! – دەپ ەدى ەراسىل. – بۇگىن دارىگەردە بولدىم. ەكەۋمىزدىڭ بالامىز بار, ۇل ەكەن. – ا, ا, ءيا, – دەپ ابدىراپ قالدى ەراسىل. – اكەسىز بالانى قالاي وسىرەمىن؟ – وعان قام جەمە. سەن دە مەنىكىسىڭ, بالا دا مەنىكى. ەكەۋمىز بىرگە وسىرەمىز ونى. – سەنى ايايمىن. قيىن بولادى عوي ساعان. – ماعان ەڭ قيىنى سەنەن ايرىلۋ. سەن جانىمدا بولساڭ قالعان قيىندىق تۇك ەمەس. سەن ءۇشىن بارىنە دە دايىنمىن, جانىم! كۇنى كەشە عانا بولعان سول اڭگىمە ەراسىلدىڭ كوكىرەگىندە سايراپ تۇر. ەندى, مىنە, اي باتىپ, كۇن ءسوندى ءبىر-اق ساتتە. نەتكەن قاتىگەز ءومىر ەدى بۇل؟.. ...اۋىر قايعى ەڭسەسىن ەزگەن ەراسىل بار مەن جوقتىڭ, ءوڭ مەن ءتۇستىڭ اراسىندا مەڭ-زەڭ بولىپ ءجۇرىپ الماتىعا دا جەتتى. حالىق ءوزىنىڭ سۇيىكتى اكتريساسىمەن جاستار تەات­رىندا قوشتاستى. وزگە تۇگىل وزىنە دە تۇسىنىكسىز كۇي­دە, قاتتى جان كۇيزەلىسىندە جۇرگەن ەراسىل قارالى جيىن كەزىندە كوزى قاراۋىتىپ قۇلاۋعا شاق قالدى. قارالى قالىڭ توپتىڭ اراسىندا تىزەسى دىرىلدەپ كەڭسايداعى زيراتقا ارەڭ جەتكەن ول جىلاپ تۇرىپ ءبىر ۋىس توپىراق سالدى ءوزىنىڭ سۇيىكتى ديناراسىنا... سول ءسات جارىق دۇنيە قاپ-قاراڭعى كوردەي بولىپ كورىندى... «ريتسپالاس» مەيرامحاناسىنداعى استان سوڭ قۇر سۇلدەسىن سۇيرەتىپ, ۇيگە ارەڭ جەتتى ەراسىل. ونىڭ اۋىر حالدە جاتقان اۋرۋداي بوپ-بوز ءتۇرىن كورىپ شوشىپ كەتكەن ايگۇل: – ءتۇسىڭ قاشىپ كەتىپتى عوي, نە بولدى ساعان؟ – دەدى. – اۋىرىپ قالدىم, – دەدى ەراسىل. – دارىگەر شاقىرايىن. – كەرەگى جوق. قاتتى شارشاپ تۇرمىن. جاتىپ دەمالامىن. ەراسىل وسىنى ايتتى دا توسەككە كيىمشەڭ قۇلاي كەتتى. سول كۇنى تۇندە ول تۇسىندە قارالى سۇلۋ قاراگوز – دينارانى سان مارتە كوردى... *   *   * دينارا قايتىس بولعاننان كەيىن ەراسىلدا قان قى­سىمى پايدا بولدى. جۇرەگى شانشىپ, ءجيى اۋى­را­تىندى شىعاردى. ايگۇلدىڭ قولقالاۋىمەن اۋرۋحاناعا جاتىپ, ەم دە قابىلدادى. جازۋ مەن وقۋدى دا شەكتەپ, قىزىق دۋمان كەشتەرگە دە باردى. بىراق سونىڭ ءبارى جانىن سىزداتقان دەرتكە داۋا بولا المادى. شىبىن جانى قۋىرداق بولىپ قۋىرىلعان ەراسىل از ۋاقىتتا قاتتى جۇدەپ, ادام تانىماستاي بولىپ ازىپ كەتتى. دينارانىڭ جوقتىعىنا توزە الماي قايعىدان قان قۇسىپ جۇرگەندە مۇنىڭ ساعىنىشپەن سارعايعان جا­نىنداي سارى جاپىراقتى كۇز دە كەلىپ جەتتى. كۇزدىڭ العاشقى كۇنى ەراسىل دينارانىڭ قابىرىنىڭ باسىنا باردى. زيراتتىڭ باس جاعىنا قويىلعان قوڭىر مرا­مور­دىڭ ۇستىڭگى جاعىنداعى بويجەتكەننىڭ جوعارى وقۋ ورىنىن بىتىرەتىن جىلى تۇسكەن سۋرەتىنە قاراپ, ءسۇي­ىك­تىسىمەن ىشتەي سىرلاسىپ, ۇزاق وتىردى. انا جولى ەراسىل امەريكاعا كەتەردە دينارا مۇنى اۋەجايعا دەيىن ۇزاتىپ سالماپ پا ەدى. سول جولى ول بۇعان بۇ­رىنعىدان دا بەتەر ىنتىعا قاراپ, قۇشا­عىنان بوساتپاي قويعانى قايدا؟ سول جولى ەراسىل دا دينارانى بۇرىنعىسىنان دا بەتەر قۇشتارلىقپەن قۇشاقتاپ, وزە­گى ورتەنە ءسۇيىپ ەدى-اۋ. سوندا سونىڭ ءبارى سوڭعى ءسۇي­ىس, سوڭعى باقىت ەكەنىن سەزدى مە ەكەن عاشىق جۇرەكتەر. كەنەت قارا داۋىل تۇرىپ, سوڭى شەلەكتەپ قۇيعان نوسەر جاڭبىرعا ۇلاستى. ءۇستى-باسى ىلەزدە مالمانداي سۋ بولسا دا ەراسىل ەسكى «مازداسىنا» وتىرۋعا اسىققان جوق. جاڭبىر سۋى ارالاسقان كوز جاسىمەن بەتىن جۋا بەردى, جۋا بەردى. كوز الدىنان قارالى سۇلۋ قاراگوز – دينارا كەتپەي قويدى. اسپان اۋدارىلىپ جەرگە تۇسكەندەي. دۇنيەنى تۇنەك باسىپ, اقىر زامان ورناعانداي. قىرىق جاماۋ جۇرەكتىڭ تىرتىقتارىن ءال­دەبىر تارعىل مىسىق اياۋسىز تىرناپ جاتقانداي. تاع­دىر مەن تابيعاتتىڭ قارا داۋىلى مەن نوسەر جا­ۋى­نىنا قاتار ۇرىنعان مۇنىڭ قارالى ءحالىن كىم ۇعار؟ اياۋلىسىن جوعالتىپ كوكىرەگى قايعىدان قارسى ايرىلعان ەراسىل كۇزدىڭ قارا سۋىعى مەن نوسەر جاڭبىرى استىندا, قارا داۋىل قۇشاعىندا سۋىقتان قورعالاعان تورعايداي بولىپ, اياق-قولىن باۋىرىنا جيناپ, ءبۇرىسىپ وتىر. قارا داۋىل ەكىلەنە سوعىپ تۇر. قارا جاڭبىر شەلەكتەپ قۇيىپ تۇر. كوز الدىندا قارالى سۇلۋ قاراگوز – دينارا! ەراسىل ەت جۇرەگى ەزىلىپ دينارانى ءومىر بويى ۇمىتا المايتىنىن, جانىن قيناعان ازاپتى ولە-ولگەنشە ارقالاپ, و دۇنيەگە وزىمەن بىرگە الا كەتەرىن جان جۇرەگىمەن ۇقتى... ءسابيت دوسانوۆ,الماتى.