يندۋستريالاندىرۋ ىسىندە ىركىلىس بولمايدى

كەشە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ توراعالىعىمەن سەلەكتورلىق رەجىمدەگى كەزەكتى ۇكىمەت وتىرىسى بولىپ ءوتتى. وتىرىستا پرەمەر-مينيستر­دىڭ ورىنباسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ يندۋس­تريا­لاندىرۋ باع­دار­لاماسى بويىنشا بايانداما جا­سادى. ونىڭ ايتۋى بويىنشا, ەلىمىزدە تاعى قوسىمشا ءۇش جاڭا ەركىن ەكونوميكالىق اي­ماق (ەەا) قۇرۋ جونىندە ماسەلە قارالۋدا. اتاپ ايت­قاندا, بولا­شاق­تا «قورعاس – شىعىس قاقپا» ەەا, پاۆلودار وب­لىسىندا مۇ­ناي-حيميا ونەركاسىبى ەركىن ەكو­نوميكالىق ايماعى جانە قا­را­عان­دى وبلىسىندا «سارىارقا» ەەا قۇرىلماق. اعىمداعى جىلدىڭ ءبىرىنشى جار­تىجىلدىعىندا ەلىمىزدىڭ قاي­تا وڭدەۋ سالاسىنىڭ نەگىزگى كاپيتا­لى­نا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كو­لە­مى 11,2 پايىزعا ءوسىپ, 204 ميلليارد تەڭگەنى قۇراعان. يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترىنىڭ مالىمدەۋىنشە, ەلى­مىز­دىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدى­لى­عىن ارتتىرۋ جونىندە ءتۇ­بەگەيلى ينستيتۋتتىق, زاڭدىق جانە جۇيە­لىك شارالار بويىنشا جان-جاقتى جۇمىستار جۇرگىزىلگەن. ماسەلەن, «Kaznexinvest» ينۆەستيتسيا جانە ەكسپورت جونىندەگى ۇلتتىق اگەنتتىگى» اق اتتى ما­مانداندىرىلعان كومپانيا قۇرى­لىپ, وسى باعىتتا ماقساتتى جۇمىستار جۇرگىزە باس­تادى. بۇل كومپانيانىڭ جۇيەلى جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە, الەم­نىڭ بارلىق وڭىرلەرىندەگى ينۆەستورلارمەن 200 ينۆەستيتسيالىق باستاما بويىنشا جۇمىستار قول­عا الىندى. بۇگىنگە دەيىن ەلىمىزگە جالپى كولەمى 7 ميلليارد اقش دوللارى شاماسىندا ينۆەستيتسيا تار­تۋ جونىندە كەلىسىمدەر جا­سالعان. ەلىمىز بويىنشا, «ەڭبەك ونىمدىلىگى-2020» باعدارلاماسىنا قاتىسۋعا 171 كاسىپورىن نيەت تانىتىپ وتىر. بايانداماشىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل رەتتە ماشينە جاساۋ كاسىپورىندارى, قۇرىلىس ما­تەريالدارى يندۋسترياسى جانە اگروونەركاسىپ كەشەنى بەلسەندىلىك تانىتۋدا. قاناتقاقتى كەزەڭ بو­لىپ ەسەپتەلەتىن 2011 جىلى 19 ميل­ليارد تەڭگەدەن استام سوما­نىڭ كومەگى كورسەتىلەتىن 50 جو­با­نى جوسپارعا ەنگىزۋ كوزدەلىنىپ وتىر. بيىلعى جىلى 7,3 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە يننوۆاتسيالىق گرانتتار بولىنگەن. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جالپى كولەمى 55 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 700 ءوتىنىش تۇسكەن. ياعني, بولىنگەن گرانتتان كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەر بىرنەشە ەسە ارتىق. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا نەسيە بەرۋ مولشەرى 194,2 ميلليارد تەڭ­گە­نى قۇرايتىن 500 جوبا ما­قۇل­دانعان. قازىر باعدارلاما شەڭ­بە­رىندە 175 كاسىپورىندا وندىرىستىك قۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ جانە قۇ­رى­لىس جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جا­تىر. بۇل رەتتە اگروونەركاسىپ كە­شە­نىنىڭ جوبالارى باسىم ءتۇسىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, اگرو­ونەر­كا­سىپ كەشەنى بويىنشا 131 جوبا, جەڭىل ونەركاسىپتە 98 جوبا, مە­تال­لۋرگيا, مەتالل وڭدەۋ جانە ءما­شينە جاساۋ ءوندىرىسى بويىنشا 78 جوبا قولعا الىنعان. جالپى ال­عاندا, باعدارلامالار بويىن­شا 67 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيتىن 600 كاسىپورىنعا قولداۋ كور­سە­تىلۋدە. اسەت يسەكەشەۆتىڭ ءمالىم­دەۋ­ىن­شە, قازىردىڭ وزىندە ەلىمىزدە بو­لاشاقتا بولۋى مۇمكىن الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىستارعا جان-­جاقتى قارسى تۇرۋ ءىس-قيمىلدارى جاسالۋى كەرەك. بۇل رەتتە, ءبىرىنشى كەزەكتە ءىرى كاسىپورىندارعا, ەلىمىزدەگى ورتا جانە شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە باسىمدىق بەرىلۋى قاجەت. سونىمەن بىرگە, يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترىنىڭ مالىمدەۋىنشە, ۇدە­مەلى يندۋستريالىق-يننوۆا­تسيا­­لىق باعدارلامانىڭ ەكىنشى كەزەڭىن بەلگىلەۋ جۇمىستارى جەدەل قولعا الىنعان. ونىمدەرىن ەكسپورتتايتىن وتاندىق 1,5 مىڭ­نان استام كاسىپورىن جۇيەلى ءتۇر­دە مەملەكەتتىك كومەك تۇرلە­رىمەن قامتىلعان. ماسەلەن, ءونىم ەكس­پورت­تايتىن 43 وتاندىق كاسىپ­ورىن­نىڭ 141 ميلليون تەڭگە كو­لەمىندەگى ءارتۇرلى ماقساتتاعى شىعىندارى جابىلعان. جالپى سوماسى 292,6 ميلليون اقش دوللارىن قۇرايتىن ەكسپورتتىق ونىمدەرگە – ماشينە, حيميا ونەر­كاسىبىنىڭ قۇرالدارى, توقىما ونىمدەرى, ءدارى-دارمەك, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى جانە قۇرىلىس ماتە­ريال­دارىنا قولداۋ كورسەتىلگەن. بۇل ونىمدەر نەگىزىنەن رەسەي, بەلارۋس, وزبەكستان, گرۋزيا, تاجىك­ستان, تۇركىمەنستان, اۋعانستان سياقتى 9 شەتەلگە ەكسپورتتالدى. ەل ءۇمىتى ەگىن ۇستىنە اۋعان بۇگىنگى تاڭدا ديقان قاۋىمىنىڭ تابان اقى, ماڭداي تەرىمەن ءوسى­رىلگەن استىقتى دەر كەزىندە جيناپ, ەل يگىلىگىنە جاراتۋ ماڭىزدى دا باستى مىندەت. ۇكىمەت باسشىسى وسى ماسەلەنى ەرەكشە ايتا كەلىپ, بۇگىن-ەرتەڭ جاپپاي باستالعالى وتىرعان وراق ناۋقانىن ۇيىم­شىل­دىقپەن وتكىزۋدىڭ مەملەكەتتىك ءمانىن اتاپ كورسەتتى. كۇن ءتار­تىبىندەگى وسى ماسەلە بويىنشا بايانداما جاساعان اۋىل شارۋا­شى­لىعى ءمينيسترى اسىلجان ما­مىتبەكوۆ بيىلعى جىلعى اۋا رايى­نىڭ ىلعالدى بولۋىنىڭ ناتيجەسىندە بارلىق وڭىرلەردە بىتىك ەگىن وسكەنىن ايتتى. قازىر الدىن-الا جاسالعان بولجامدار بويىنشا, 18-18,9 ميلليون توننا استىق, ونىڭ ىشىندە 14,5 ميلليون توننا بيداي جينالادى دەپ كۇتى­لۋدە. بۇگىن اقمولا جانە قوستا­ناي وبلىستارىنان باسقا ءوڭىر­لەر­دىڭ بارلىعى دەرلىك ەگىن وراعىنا قىزۋ كىرىسكەن. جاقىندا عانا وراق ناۋقانىن باستاپ كەتكەن سول­تۇس­تىك قازاقستان وبلىسىندا بۇگىنگە دەيىن 1,2 ميلليون گەكتار القاپ­تىڭ ەگىنى باستىرىلىپ, 1,7 ميلليون توننا استىق جينالعان. سول­تۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى گەكتار ونىمدىلىگى ورتا ەسەپپەن 16,7 تسەنتنەردەن اينالعان. بۇل وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەن 50 پايىزعا جوعارى. ەلىمىز بويىنشا بيىل ءار گەكتاردان جينالاتىن ءونىم 14,4 تسەنتنەر بولادى دەپ كۇ­تىلۋدە. بۇل وتكەن جىلعى كورسەت­كىش­تەن 2 تسەنتنەرگە جوعارى بولماق. ءيا, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىل­دىعى اتالىپ وتەتىن بيىلعى جىلى دا  قازاقتىڭ جومارت دالا­سى ەل ىرزىعىن ەسەلەپ بەرگەلى تۇر. الايدا بيىلعى اۋا رايى جاع­دايىنا بايلانىستى الىنا­تىن ءونىمنىڭ ىلعالدىلىعى جوعا­رى بولادى. سوندىقتان, وسىرىلگەن استىقتى ساپالى ءارى تولىق ساقتاۋ كۇن تارتىبىندەگى باسىم ماسەلەنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. اۋىل شارۋا­شىلىعى ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, قازگيدرومەت ورتالىعىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس كۇز ايلارى جاۋ­ىن-شاشىندى بولماق. قوستاناي, سولتۇستىك قازاقستان جانە اقمو­لا وبلىستارىندا كۇزدە تۇسەتىن ىلعال مولشەرى ورتا كورسەتكىش­تەن ارتىق بولادى دەپ كۇتىلۋدە. وسىعان بايلانىستى استىقتى وڭىرلەردەگى ەگىن كولەمىنىڭ 40 پايىزىن ىرىكتەپ ورۋعا تۋرا كەلەدى.  سونىمەن بىرگە جاز ايلارىن­دا جاۋىن-شاشىندى كۇندەردىڭ كوپ بولۋىنا بايلانىستى كەيبىر وڭىرلەردە ءداننىڭ ءپىسىپ-جەتىلۋى ادەتتەگىدەن 1-2 اپتا كەشەۋىلدەۋى مۇمكىن. ىلعالدىلىعى مول اس­تىق­تى دەر كەزىندە كەپتىرىپ, ساپا­لى ساقتاۋ ءۇشىن قولداعى بار اس­تىق قابىلداۋ پۋنكتتەرى, ەلەۆا­تور­لار جانە قويمالار ساقاداي-ساي بولۋى كەرەك. ازىرگە ەلىمىزدەگى قولدا بار 214 استىق قابىلداۋ پۋنكتىنىڭ 197-ءسى جاڭا وراق استى­عىن قابىلداۋعا دايىن. مينيستر­دىڭ ايتۋىنشا, ەگىنى بىتىك وسكەن سولتۇستىك وبلىستاردىڭ  ەلەۆاتور­لا­رىن­دا ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسيا­سىنىڭ وتكەن جىلعى ەگىننەن قال­عان 800 مىڭ توننا استىعى ساق­تاۋلى تۇر. بۇل وڭىرلەردە جاپپاي ەگىن وراعى باستالعانعا دەيىن بۇل استىقتى وڭتۇستىك وڭىرلەردىڭ اس­تىق ساقتاۋ قويمالارىنا كوشىرۋ كەرەك. بۇل شارا دەر كەزىندە ءجۇ­زەگە اسىرىلعان كۇننىڭ وزىندە بولجامداعى استىقتى جيناپ الا­تىن بولساق, سولتۇستىك وڭىرلەردەگى استىق ساقتايتىن قويمالاردىڭ تاپ­شىلىعى 1-1,5 ميلليون توننا­نى قۇرايدى. ءمينيستردىڭ اي­تۋ­ىن­­شا, ءدال بۇگىنگى كۇنگە دەيىن وراق تەحنيكالارىنىڭ 93 پايىزى دايىندىق ساپىنا قويىلعان. سو­نىمەن بىرگە ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىن­دە ازىق-ت ۇلىك قورىن تۇراقتان­دىرۋ ماقساتىندا ۇكىمەت تاراپى­نان 17,2 ميلليارد تەڭگە قارجى بولىنبەك. سەلەكتورلىق رەجىمدەگى ۇكى­مەت وتىرىسىندا بارلىق وڭىرلەر­دىڭ اكىمدەرى جەرگىلىكتى جەرلەردەگى ەلدى مەكەندەردىڭ بارلىعى دەرلىك الداعى قىسقى جىلۋ ماۋسى­مىنا دايىندىقتىڭ بەلگىلەنگەن كەستەگە ساي جۇرگىزىلىپ كەلە جات­قاندىعىن مالىمدەدى. وتىرىس­تى قورىتىندىلاي كەلىپ, ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ الداعى قىسقى جىلىتۋ ماۋسىمىنا داي­ىندىق بارىسى جونىندە بارلىق وڭىرلەردىڭ اكىمدەرىن جۇيەلى ءتۇر­دە ادەيى تىڭداعانىن, بۇل ماسەلە­نىڭ ايرىقشا ماڭىزدىلىعىن تاعى دا ەسكەرتتى. قالعان از ۋا­قىت­تىڭ ىشىندە ورىن العان ولقى­لىقتار بولسا, دەرەۋ جويۋ كەرەك ەكەندىگىن ايتتى. ۇدەمەلى يندۋس­تريا­لىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلا­ما اياسىندا بۇگىنگى كۇن تارتىبىندە قارالعان ماسەلەلەر بويىنشا ءتيىستى مينيسترلىكتەر مەن ۆەدوم­ستۆو­لاردىڭ وكىلدەرىنە, ءوڭىر اكىم­دىكتەرىنە ناقتى تاپسىرمالار جۇكتەدى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى.