جەڭىمپازدار جولى

استانادا وتكەن سپورتتىق فورۋم ەندى داستۇرگە اينالادى

باپ پەن باق

سەنبى كۇنى تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا تۇڭعىش رەت مەملەكەت پەن جەكە كاسىپكەرلىكتىڭ ارىپتەستىگى اياسىندا وتكەن ءبىرىنشى سپورتتىق فورۋم اياقتالدى. وسى كۇنى ونىڭ جۇمىسىنا قا­تىسقان 1300 دەلەگات ەكى كۇن بويى دەنە تاربيەسى مەن سپورتتى دا­مىتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تا­ل­قىلاعاننان كەيىن ءوز ۇسىنىس­تا­رىن فورۋمنىڭ قورىتىندى ءماجى­لىسىنە جولدادى. ءسويتىپ, قورى­تىن­دى وتىرىستا التى دوڭگەلەك ۇستەلدە جاسالعان ۇسىنىستاردى قاراعان دەلەگاتتار ءى سپورتتىق فورۋمنىڭ قارارىن قابىلدادى. وندا بالالار جانە وقۋشىلار­دىڭ, ستۋدەنتتەردىڭ اپتالىق قوز­عالىس بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جەتىسىنە مەكتەپكە دەيىنگى جانە كىشى مەكتەپكە دەيىنگى بالالار ءۇشىن 4-6 ساعات, مەكتەپ جاسىنداعى بالالار ءۇشىن 8-10 ساعات, ستۋدەنت جاستار ءۇشىن 10-12 ساعات سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ, سپورت­تىڭ قازىرگى زامانعى ماتەريال­دىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاساپ,  اسىرەسە, ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندەگى سپورت نىساندارىندا حالىق­تىڭ, سونىڭ ىشىندە مۇمكىندىگى شەك­تەۋلى ادامدار ءۇشىن دەنە ءتار­بيەسى مەن جاتتىعۋلارىنا جانە سپورتپەن اينالىسۋىنا جاعداي جاساۋ, اۋىلدا سپورت ينفرا­قۇ­رىلىمىن دامىتۋ ءۇشىن «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» باعدارلاماسى سياقتى 100 دەنە تاربيەسى-ساۋىق­تىرۋ كەشەنىن سالۋ, بيزنەستىڭ سپورتتى قولداۋى ءۇشىن سپورتتىق كورپوراتسيالار, سپورت تۇرلەرىنەن ليگا قۇرۋ ماسەلەلەرى كوتەرىلدى. سونىمەن بىرگە, قاراردا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىن قۇرۋ, قۇ­را­م­ا كوماندالاردى عىلىمي-ءادىس­تەمەلىك تاسىلمەن دايىنداۋ, بو­لا­شاعى زور سپورتشىلاردى في­زيولوگيالىق-پسيحولوگيالىق ءجا­نە گەنەتيكالىق دەرەكتەرىنە قا­راپ ىرىكتەۋ, بارلىق وڭىرلەردە دارىگەرلىك-دەنە تاربيەسى ديسپانسەرلەرىن اشۋ سياقتى ماسەلەلەر قامتىلدى. ال ءوزىمىز قاتىسقان باق وكىل­دەرىنە ارنالعان دوڭگەلەك ۇستەلدە جاسالعان ۇسىنىستاردىڭ ىشىندە قارارعا مىنالارى كىردى. ولار­دىڭ اراسىندا جەكە مەملەكەتتىك سپورت ارناسىن قۇرۋ, سپورت جۋرناليستەرى قاۋىمداستىعىنىڭ جۇ­مى­سىن جالعاستىرۋ, تەلەارنالاردا سپورت تۋرالى دەرەكتى فيلم ءتۇسىرۋ, ستۆ ارناسىندا جابىلعان «اۋىل سپورتى» باعدارلاماسىن قايتا اشۋ, سپورت فەدەراتسيا­لا­رىن­دا پيار-مەنەدجمەنت دەپارتامەنتىن قۇرۋ, «ەگەمەن قازاق­ستان» گازەتىنىڭ استانادا سپورت مۇراجايىن اشۋ سياقتى كوپتەگەن ۇسىنىستارى بار. تاعى ءبىر ايتا­تىن نارسە, فورۋمدا «ەل قاي­راتى» قوعامدىق بىرلەستىگى قۇ­رىلعان بولاتىن. قاراردا وسى ۇيىم­نىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ ءۇشىن اۋىلدا دەنە تاربيەسى قوزعا­لىسىن قارقىنداتۋ, اۋىلدىق جەرلەردە سپورت بولىمدەرىن قالپىنا كەلتىرۋ سياقتى ماسەلەلەر قابىل­داندى. سودان كەيىن فورۋمعا قاتىسۋ­شىلار جاڭادان اشىلعان قازاق جانە ورىس ءتىلدى «Sport» جانە «سپورت» گازەتتەرىنىڭ تۇساۋكە­سەرى­نە قاتىستى. وسى كۇنى بارلىق استانالىقتار مەن قالا قوناق­تارى اسىعا كۇتكەن پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ جۇلدەسى ءۇشىن قازاق كۇرەسىنەن رەسپۋبليكالىق «قازاقستان بارىسى» جارىسى ءوتتى. بۇل جارىس تۇسكى ساعات 16.00-دەن باستاپ, تۇنگى 00.00-گە دەيىن جالعاستى. بەلدەسۋلەر «داۋلەت» سپورت كەشەنىندە توسەلگەن كىلەمدە ءوتىپ, وعان ەلىمىزدىڭ جەر-جەرىن­دەگى 700 مىڭ بالۋاننىڭ ىشىنەن ىرىكتەلگەن 60 بالۋان قاتىس­تى. جارىس كتك تەلەارناسىنىڭ باس ديرەكتورى ارمان شوراەۆ­تىڭ باس­تاماسىمەن, پرەزيدەنت اكىم­شى­لىگى, تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى, قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سى تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ قو­رى, دۇنيەجۇزىلىك قازاق كۇرەسى قاۋىم­داستىعىنىڭ ۇيىمداستى­رۋى­­مەن جانە قىزىلوردا وبلىسى اكىم­دىگىنىڭ قارجىلاي قولداپ, دەمەۋشىلىك كورسەتۋىمەن ءوتتى. وسى بەل­دەسۋلەردىڭ ءبارى كتك تەلە­ار­نا­سىنان تىكەلەي ەفيردە كورسە­تىل­دى. سونىمەن بىرگە, ونى كەزىندە ءتۇرلى سەبەپتەرمەن دۇنيە ءجۇزىنىڭ تۇك­پىر-تۇكپىرىنە تاراپ كەتكەن قان­داس­تارىمىزدىڭ ءبارى ينتەرنەت ار­قىلى تاماشالادى. جارىستىڭ اشىلۋ سالتانا­تى­نا پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشى­سى­نىڭ ورىنباسارى ماۋلەن ءاشىم­­باەۆ, پرەزيدەنت اكىمشىلىگى ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋ­شىسى دارحان مىڭباي, تۋريزم جانە سپورت ءمينيسترى تالعات ەرمەگياەۆ, كتك تەلەارناسىنىڭ باس ديرەكتورى ارمان شوراەۆ, «سامۇرىق-قا­زى­نا-استانا» كورپوراتيۆتىك قو­رى­نىڭ باس ديرەكتورى داۋلەت تۇرلىحانوۆ, دۇنيەجۇزىلىك قازاق كۇرەسى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى سەرىك توكەەۆ پەن وزگە دە ازاماتتار قاتىستى. وندا وسى كىسى­لەر­دىڭ اتىنان پرەزيدەنت اكىم­­شى­لىگى باسشىسىنىڭ ورىنبا­سا­رى م.اشىمباەۆ ءسوز سويلەدى. سودان كەيىن جۇرگىزۋشى جارىستىڭ تورە­شىلەر القاسىمەن تانىستىر­دى. ونىڭ قۇرامىنا – تورالقا ال­قا­­سى­نىڭ توراعاسى داۋلەت تۇر­لى­­حانوۆ, مۇشەسى بولىپ قىزىل­وردا وبلىسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىن­باسارى ماديار الدوڭعاروۆ, كتك تەلەارناسىنىڭ باس ديرەك­تورى ارمان شوراەۆ, دۇنيەجۇزى­لىك قا­زاق كۇرەسى قاۋىمداستىعىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, وسكەمەن قالاسى­نىڭ اكىمى يسلام ابىشەۆ, قازاق كۇرەسى­نەن مەملەكەتتىك جاتتىق­تى­رۋشى مارات جاقىپ كىرسە, جا­رىستىڭ باس تورەشىسى بولىپ  ءدۇ­نيەجۇزىلىك قا­زاق كۇرەسى قاۋىم­داس­تىعىنىڭ پرەزيدەنتى سەرىك توكەەۆ سايلاندى. ودان باسقا 16 ادام باس حاتشى, كىلەم جەتەكشىسى ء(ۇش ادام) جانە تورەشىلەر بولىپ بەكىتىلدى. ءسويتىپ, جارىستىڭ رەسمي اشى­لۋ سالتاناتى وتكەننەن كەيىن بالۋاندار اراسىندا جەرەبە تار­تىلدى. ولاردىڭ اراسىندا قازاق كۇرەسى بالۋاندارىنان باسقا سامبو, دزيۋدو, گرەك-ريم, ەركىن كۇرەس بالۋاندارى دا بولعانىن ايتۋ كەرەك. سونىڭ ىشىندە كوزىمىزگە وت­تاي باسىلعانى افينا وليمپي­ا­داسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى گەورگي تسۋرتسۋميا مەن گرەك-ريم كۇرەسىنەن ازيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى, الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى نۇرماحان ءتىن­اليەۆ بولدى. ولار جارىستان ەرتە شەت قالدى. ءبىرىنشى اينال­ى­مىندا باتىس قازاقستان وبلىسى­نىڭ اتىنان شىققان گەورگي تسۋر­تسۋميا ماڭعىستاۋلىق ەرمەك قاليەكوۆتەن جەڭىلىپ قالسا, نۇر­ماحان تىناليەۆ ءبىرىنشى اينالىم­دا الماس ساتقىنوۆتى (الماتى وبلىسى) جەڭىپ, كەلەسى اينالىمدا ەربولات جۇسىپوۆكە ەسە جىبەردى. تاعى ءبىر ايتاتىن نارسە, جارىستا ءوزىمىزدىڭ قانداستارىمىز عانا ەمەس, وزگە ۇلت وكىلدەرى دە بەلدەستى. كوكشەتاۋلىق «اقمولا قاس­قىرى» دەگەن لاقاپ اتتى لەونيد ستانەەۆ, الماتىلىق ماكيم فۋرتاەۆ («ارىستان»), قاراعاندىلىق ۆيسساريون باركالايا («سارىارقا الىبى»), «قوستاناي قىرانى»  راميل شارىگين, «اق ايۋ» ماكسيم گەربەر (قاراعاندى وبلىسى) كىلەمگە شىعىپ, ونەر كورسەتتى. بىراق ولاردىڭ ىشىنەن سوڭعىسى­نان باسقالارى 1/8 فينالدان اسا العان جوق. ال گەربەر شيرەك فينالدا استانالىق ارمان ابەۋوۆ­پەن كۇرەسىپ, ودان جەڭىلىس تاپتى. بەلدەسۋلەردىڭ ءبارى قىزىقتى ءارى تارتىستى ءوتتى. كورەر­مەن­دەرگە, اسىرەسە ۇلان رىسقۇل, رۋسلان ابدىرازاقوۆ (ەكەۋى دە قىزىل­وردا وبلىسى), شالقار جولامان, ايبەك نۇعىماروۆ (ەكەۋى دە شقو), بەيبىت ىستىباەۆ (جام­بىل وبلىسى) مەن باسقا دا بالۋان­داردىڭ كۇرەسى ۇنادى دەپ بىلەمىز. قىسقاسى, جارىستىڭ ەڭ قىزىقتى كەزدەسۋلەرى 1/8 فينالدان باستالىپ, سوڭىنا دەيىن جالعاستى. مۇندا ارمان ابەۋوۆ­تىڭ 1/8 فينالدا راميل شارى­گين­دى ادەمى ادىسپەن لاقتىرىپ, جەڭگەنىن, رۋسلان ابدىرازاقوۆ­تىڭ 57 سەكونتتە ۆيسساريون بار­كالايانى ۇتقانىن, ەدىل ۇسەنوۆ پەن شالقار جولاماننىڭ بەلدەسۋىنە قوسىمشا بەرىلگەن ءۇش مي­نوتتىك كۇرەستى, نۇرماحان ءتىن­اليەۆ­تىڭ جەڭىلىس تاپقانىن ايتۋعا بولادى. سول سياقتى بەيبىت ىس­تىباەۆتىڭ باقتىباي قيسىقوۆ­تىڭ (اقتوبە وبلىسى) تىزەسىن 26 سەكونتتە بۇكتىرگەنى, ايبەك نۇ­عى­ماروۆ (شقو) پەن ەربولات ءجۇسىپوۆتىڭ (قىزىلوردا وبلىسى) يىق تىرەسىپ كۇرەسكەنىن, قوستا­ناي­لىق ماكسيم گەربەردىڭ ءادىل­حان سۇلتانوۆتى (الماتى) ويدا جوقتا جەڭىپ, سەنساتسيا جاساعا­نىن ايتۋ كەرەك. ال شيرەك فينالدىڭ قىزىقتى كۇرەسى ءبىر ءۇيدىڭ بالاسى, اعايىندى رۋسلان ابدىرازاقوۆ پەن ۇلان رىسقۇل­دىڭ اراسىندا ءوتتى. وسى كەزدەسۋدە 43 سەكونتتە رۋسلان اعاسىنا جول بەرگەننەن كەيىن ۇلان جارتىلاي في­نالعا جولداما الدى. ال بەيبىت ىستىباەۆ پەن ايبەك نۇ­عىماروۆتىڭ بەلدەسۋى فينالعا بەرگىسىز كۇرەس بولدى. بۇل سىندا ىستىباەۆ تاجىريبەسىنىڭ ارقا­سىن­دا جەڭىسكە جەتتى. سول سياقتى ارمان ابەۋوۆ ماكسيم گەربەردى جەڭىپ, كەلەسى اينالىمعا شىقتى. جارتىلاي فينالدا بەيبىت ىستىباەۆ پەن ارمان ابەۋوۆتىڭ اراسىندا وتكەن بەلدەسۋدە كىمنىڭ جەڭەتىنى سوڭعى سەكونتكە دەيىن بەلگىسىز بولعانىن ايتۋ كەرەك.  دەگەنمەن, ىستىباەۆ تاعى دا تاجىريبەسىنىڭ ارقاسىندا قارسى­لا­سىنىڭ الدىن وراپ كەتتى. ەكىنشى جۇپتا ۇلان رىسقۇل شالقار جولاماندى تازا ۇتتى. جارىس باستالىسىمەن قارسىلاستارىنىڭ ءبارىن تازا جەڭىسپەن جەڭىپ كەلگەن جولاماننىڭ جەڭىلىسىن ءبىز, ارينە, كۇتپەپ ەدىك. وسىدان كەيىن جولامان ءۇشىنشى ورىن ءۇشىن كەزدەسۋدە نامىسقا تىرىسىپ, ارمان ابەۋوۆتى 26 سەكونتتە تازا ۇتتى. ال فينالدا ۇلان رىسقۇل بەيبىت ىستىباەۆتان باسىمدىق تانىتتى. ءسويتىپ, ول «التىن بەلبەۋ» اتاعى مەن 150 000 اقش دوللارىن, ونىڭ باپكەرى سادىق مۇستافاەۆ 50 000 اقش دول­لارىن يەلەندى. ەكىنشى ورىن ال­عان بەيبىت ىستىباەۆ 30 000 دول­لارعا, ونىڭ باپكەرى ەلدوس دالاباي  10 000 دوللارعا, قولا ءجۇل­دە­گەر شالقار جولامان 10 000 دوللارعا, باپكەرى مەرەي كوش­كىم­باەۆ 5 000 دوللارعا يە بولدى. داستان كەنجالين, سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات.