ءباھادۇردىڭ بەتىن كىم جۋادى؟

قياردىڭ ءوزىن پيارسىز جەمەيتىن زامان عوي قازىر. برەندتەن بەرەكە تاۋىپ, يميدجبەن يگىلىككە جەتىپ جۇرگەندەر جەتكىلىكتى. جارناما دەگەن جەلكەمىزدە جاربيىپ وتىر. تەلەديداردا دا, كوشەدە دە بەتپە-بەت كەلەسىز. ءار وبلىس, قالاعا ءتان ەسكەرت­كىش­تەر بار. الگى ەسكەرتكىشتەر سول ايماقتىڭ برەندى ىسپەتتەس بولىپ كەلەدى. ماسەلەن, استانادا كەنە­سارى, الماتىدا ابىلاي حان! ءبىز­دىڭ ايماقتا دا ونداي ايبارلى ەسكەرتكىشتەر بار. ءبىرى – قارا قىپ­شاق قوبىلاندىعا قويىلعان. ەكىن­­شىسى – ءجالاڭتوس باھادۇرگە ار­نالعان. قوبىلاندى قالانىڭ ءىشىن­دە تۇر. ءجالاڭتوس اۋەجايدان قالاعا كىرە بەرىستە, جاڭا مەشىتكە قاراما-قارسى جەردە ورناتىلعان. ايتپاعىمىز, ءجالاڭتوس باھا­دۇر­دىڭ جايى. ەسكەرتكىش ەڭسەلى. قالاعا كىرە بەرگەندە قارعىپ تۇر­عان اتىمەن, سەستى جۇزىمەن قارسى الادى. وسى جەردى جانكەشتىلىكپەن قورعاعانى سەزىلىپ تۇرادى. قازاق جەرىن ازات ەتۋدە قىلىشى قىنىندا جاتپاعانىن باعام­داي­سىز. ءومىرى ەرلىكپەن وتكەن وسىن­داي بابالاردىڭ بولعانىن ماقتان ەتەسىز. ساۋلەلى ساۋلەت ونەرى قاي جاعىنان الىپ قاراساڭىز دا ورىندى جاسالعان. قالي سارسەنباي اعامىز ءبىر كەزدەرى « ۇلىلىقتىڭ بەتىن كىم جۋا­دى؟» دەگەن ماقالا جازعان. ما­قالا الماتىداعى اباي ەسكەرتكىشى تۋرالى. حاكىم ابايدىڭ تاس مۇسىنىنە قۇس ساڭعىپ كەتكەن عوي. سودان ۇلى ابايدىڭ بەتى قانشا ۋاقىت بويىنا ساتال-ساتال بولىپ تۇرعان. قالي اعا وسىنى جازدى. ءبىر كۇنى تروللەيبۋسپەن كەتىپ بارا جاتساق, ابايدىڭ بەتى جۋىلىپ جا­تىر ەكەن. قۇزىرلى ورىن قا­لام­گەردىڭ سوزىنە قۇلاق اسقان. ايتقانىن ىستەگەن. سول سەكىلدى, قىزىلورداداعى ءباھادۇر بابانىڭ جايىن ايتۋ بىزگە جازىلىپ تۇر. اقمەشىتتىڭ اۋا رايى وزگەشە. الماتىداعىداي اۋىق-اۋىق جاڭ­بىر جاۋمايدى. ەسەسىنە جەل بار. جەردىڭ بەتىندەگىنى اسپانعا شىعا­رىپ الاقۇيىنداتقاندا اناۋ-مى­ناۋ ادامىڭدى قاڭعالاقتاتىپ جىبەرەدى. قاتتى جەل تۇرعاندا قۇم شايناپ, تاس تۇكىرۋگە ەرىكسىز ءماج­بۇر بولا­سىز. ەسكەرتكىشتىڭ كىرلەۋىنە وسى جەل­دىڭ دە ءوز ىقپالى بار. باھا­دۇر­دىڭ تاس ءمۇسىنىن شاڭعا كومىپ, توپى­راقپەن جاۋىپ تاستاي­دى. اراكىدىك جاۋعان جاڭبىرمەن شاڭ ارا­لا­سادى دا, ەسكەرتكىش تسەمەنت قوسىل­عان بات­پاق سەكىلدى بولىپ تاستاي قاتىپ شى­عا كەلەدى. ءجيى-ءجيى جۋماسا, قوجىر­لانىپ كەتپەي قويادى. دەسەك تە, اعال-ساعال بولعان ەسكەرتكىشتىڭ بەتىن سۇرتكەن ادام كورمەدىك. سارشا تامىزىڭىز دا ءتۇستى. جاز بويىنا ەسكەرتكىش شاڭ باسىپ, توپىراق شايعان كۇيىندە تۇردى. ءارى-بەرى وتكەن سايىن تو­پى­راقا كومىلىپ تۇرعان بابا ءمۇ­سى­نىن كورىپ: «وسىنى جۋاتىن ادام جوق پا؟» دەپ ويلاعانىمىزدى جا­سىرمايمىز. بىراق ەشكىم جۋمادى. «ايتقان ادامنىڭ اۋزى جامان». سوندا دا ايتايىق. قالا اكىم­­دىگىندە باسىن كوتەرىپ جۇرە­تىن ادام جوق-اۋ, وسى. ەگەر باس­تارىن كوتەرىپ جۇرسە, بابانىڭ باتپاققا باتىپ تۇرعانىن كورەتىن ەدى عوي. قالا اكىمىنىڭ يدەولوگيا جونىندەگى ورىنباسارى وسىنى كور­مەدى دەگەنگە سەنبەيمىز؟ اۋە­جاي­دان قوناق كۇتىپ الىپ, شىعا­رىپ سالىپ ءجۇر­گەندە ءبىر رەت بولسا دا بايقاعانى انىق. بولماسا, قالاداعى مادەني مۇرالاردى كوزى­نىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋعا ءتيىس مادەنيەت ءبولىمىن­دەگىلەردىڭ دە باي­قاماۋى ميعا سىي­مايدى. قىس­قاسى, باباسى شاڭ­عا كو­مىلىپ تۇر­عاندا, بالالارى جانى­نان ءارى-بەرى جۇگىرىپ ءوتىپ كەتىپ ءجۇردى. بىرەۋى دە «وسى ەسكەرتكىشتى تازالاۋ كەرەك ەكەن عوي» دەپ وي­لامادى. ويلاسا, ءباھادۇر بۇلاي تۇرماس ەدى. ايت­پاقشى, ەستۋىمىزشە, وسى قىزىل­ور­داڭىزدا «ءجالاڭتوس ءباھادۇر» اتىنداعى قور بار ەكەن. ەسكەرت­كىشتىڭ ورناتىلۋىنا سولار مۇ­رىن­دىق بولعان. ەڭ بولماسا, وسى قورداعىلار دا قولىن قيمىل­دات­پادى. قولىن قيمىلداتپاي-اق قوي­سىن, اۋزىن جىبىرلاتىپ, قۇ­زىرلى ورىنعا ايتۋعا بولادى عوي. ول دا جوق. جوعارىدا يميدج بەن برەند دەگەن سوزدەردى بەكەر ايتپادىق. قالاساڭىز دا, قالاماساڭىز دا, ەسكەرتكىش ءبىزدىڭ برەند. قالاعا كەلگەن قوناق الدىمەن وسى باھا­دۇر بابانىڭ تاس مۇسىنىنە كوز توق­تاتادى. اعال-جاعال بولىپ تۇرعان ەسكەرتكىشتى كورگەن ادام نە ويلاپ كەتەدى؟ ءارى-بەرىدەن سوڭ ءبىزدىڭ مادەنيەتتىلىگىمىزدى دە سونىمەن ولشەۋى مۇمكىن. «ءيتىڭ جامان» دەسە نامىستان جارىلارداي بولاتىن قازاقتىڭ بالاسىمىز. «مادەنيەت­تەرىڭ تومەن ەكەن» دەسە شە؟ بەتىمىزبەن جەر باسپايمىز با؟ سون­دىقتان بابا ەسكەرتكىشى كۇن ءساۋ­لەسىمەن شاعىلىسىپ, اي نۇرىمەن استاسىپ تۇرۋى قاجەت. ەرجان بايتىلەس, قىزىلوردا.