ونداعى ىقتيمال وقيعالاردىڭ الدىن الۋدىڭ باستى كىلتى – تياناقتى ازىرلىكتە
قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزۋى, قوعامدىق قاتىناستاردىڭ بارلىق نەگىزدەرىنىڭ تەرەڭ بەتبۇرىسى حالىق پەن اۋماقتاردى تابيعي جانە تەحنوگەندىك سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايلاردان قورعاۋ جۇيەسىن قايتا قۇرۋ قاجەتتىلىگىن تالاپ ەتتى. وسى ورايدا ەلىمىزدىڭ توتەنشە جاعدايلاردان قورعاۋ جۇيەسىندە نە جاسالدى, قانداي شارالار قولعا الىندى, جالپى, تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا نە ىستەلىندى دەگەن سۇراقپەن توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى ۆلاديمير بوجكوعا جولىعىپ, اتقارىلعان جانە الدا تۇرعان كەلەلى مىندەتتەر تۋرالى سۇقباتتاسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.
– ۆلاديمير كارپوۆيچ, توتەنشە جاعدايلاردان قورعانۋ جۇيەسىنىڭ قازىرگى دەڭگەيىنە كوتەرىلۋ كەزەڭى تاۋەلسىزدىك جىلدارىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەنى انىق. وسى ورايدا ونىڭ قالىپتاسۋ جولدارىنا كوز جۇگىرتىپ وتسەڭىز؟
– تج-نىڭ الدىن الۋدىڭ جانە ولاردى جويۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن جاساۋ ىسىندەگى العاشقى قادام «قازاق كسر قاۋىپسىزدىك كەڭەسىن قۇرۋ تۋرالى» پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ 1991 جىلعى 21 تامىزداعى جارلىعىنان باستالدى. سوعان سايكەس رەسپۋبليكا حالقى مەن اۋماعىن اۆاريالاردان, اپاتتاردان جانە دۇلەي ءزىلزالالاردان قورعاۋ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ فاكتورلارىنىڭ ءبىرى بولىپ تانىلدى. وسى جارلىقپەن توتەنشە جاعدايلاردىڭ مەملەكەتتىك كوميسسياسى تۋرالى ەرەجە بەكىتىلدى.
مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ بۇكىل جۇيەسىن قايتا قۇرۋ بارىسىندا 1995 جىلعى 19 قازاندا ەلىمىزدىڭ تابيعي جانە تەحنوگەندىك سيپاتتاعى ءتوتەنشە جاعدايلار ءجانە ازاماتتىق قورعانىس سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورتالىق اتقارۋشى ورگان رەتىندە – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ توتەنشە جاعدايلار ءجونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەتى (تجمك) قۇرىلدى. بۇرىنعى مەملەكەتتىك قالالىق تەحنيكالىق قاداعالاۋدىڭ فۋنكتسيالارىن جانە وكىلەتتىگىن تجمك-عا بەرۋ, ودان ءارى مەملەكەتتىك ورتكە قارسى قىزمەتىن تجمك قۇرامىنا ەنگىزۋ سالانى قايتا قالىپتاستىرۋدىڭ كەلەسى كەزەڭى – تجمك فۋنكتسيالارىنىڭ كەڭەيۋى جانە ونىڭ قۇرىلىمىنىڭ نىعايۋى كەزەڭىنىڭ باستاماسىن بىلدىرەدى. سونان كەيىن تجمك توتەنشە جاعدايلار كوميتەتى, ودان كەيىن توتەنشە جاعدايلار اگەنتتىگى بولىپ قايتا قۇرىلدى. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2008 جىلعى 22 قاڭتارداعى قاۋىپسىزدىك كەڭەسى وتىرىسىندا 2008-2009 جىلدارى تجم جۇيەسىندە اكىمشىلىك رەفورما بولىپ, ول ورتالىق اپپارات جانە وبلىستارداعى دارا باسشىلىق ءرولىن ۇيلەستىرۋدى بارىنشا كۇشەيتىپ, جاڭا, فۋنكتسيونالدى ۇتىمدى قۇرىلىم قۇرۋعا مۇمكىندىك بەردى.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا بىرقاتار ءىرى جوبالار ويداعىداي ىسكە اسىرىلدى. ولاردىڭ اراسىندا الماتىنىڭ تاۋ بوكتەرىندەگى مەدەۋ شاتقالىنداعى سەل بوگەتى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى سىرداريا وزەنىندە سۋ تاسقىنىنا قارسى كوكساراي سۋ رەتتەگىشى العاشقى كەشەنىنىڭ ىسكە قوسىلۋى, «استانا قالاسىن ەسىل وزەنىنىڭ تاسقىن سۋى باسۋىنان قورعاۋ» كەشەنىنىڭ جوبالىق قۋاتقا شىعۋى, ششۋچە-بۋراباي كۋرورتتى ايماعىندا ءۇش زاماناۋي ءورت ءسوندىرۋ دەپوسىنىڭ جانە استانادا تجم سپورت كەشەنى قۇرىلىسىنىڭ پايدالانۋعا بەرىلۋى ەرەكشەلەنە ءتۇستى. توتەنشە جاعدايلاردا شۇعىل مەديتسينالىق دەن قويۋ جۇيەسىنە تۇبەگەيلى ءوزگەرىس ەنگىزىلدى. «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك اق-پەن بىرگە «دەنساۋلىق» جانە «ءجاردەم» ەمدىك-دياگنوستيكالىق پويىزدار جىبەرىلدى. ال اعىمداعى جىلى ءۇشىنشى مەديتسينالىق پويىز جىبەرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسى تجم ەنشىلىگىنە اپاتتار مەديتسيناسىنىڭ ەمدىك بازاسىنا اينالعان 16 گوسپيتالدى بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىندا اپاتتىق مەديتسينانى قۇرۋ, كلينيكالىق بازانى جاساۋ توتەنشە جاعدايلار كەزىندە زارداپ شەگۋشىلەرگە جەدەل كومەك كورسەتۋدىڭ ءتيىمدى تەتىگىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. تجم اۆياپاركىن كۇشەيتۋ جونىندەگى پرەزيدەنتتىڭ شەشىمى ۋاقتىلى جانە ورىندى بولدى. مەملەكەت باسشىسى مينيسترلىككە ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق وبەكتىلەرى جانە حالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ناقتى تاپسىرمالار بەردى. وسى تاپسىرمالاردىڭ ورىندالۋى ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ جوعارعى قۇندىلىعى رەتىندەگى حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە توتەنشە جاعدايلاردان حالىقتى سەنىمدى قورعاۋ بويىنشا باستى مىندەتتى شەشەدى.
– قۇتقارۋ جانە ءورت تەحنيكالارىنىڭ سانى جانە ساپاسىنا ءجيى سىن ايتىلىپ جاتادى, ورتكە قارسى قولدانىلاتىن ارنايى ماقساتتاعى تەحنيكالاردىڭ ساپاسى قانداي؟
– بۇگىنگى كۇنى ءورت-قۇتقارۋ بولىمشەلەردىڭ تەحنيكالىق قايتا قارۋلانۋى بويىنشا بەلگىلى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى, بۇل, ءسوز جوق, جەدەل دەن قويۋ جانە حالىققا قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپالى كورسەتكىشتەرىن جوعارىلاتۋعا مىندەتتى تۇردە اسەر ەتەدى. استانا ءجانە الماتى قالالارىنىڭ, وبلىستاردىڭ ءورتكە قارسى قىزمەت ورگاندارى بولىمشەلەرىندە ءارتۇرلى ماقساتتاعى 2591 تەحنيكا, ونىڭ ىشىندە نەگىزگى جانە ارنايى 1769 ءورت اۆتوموبيلدەرى جانە قوسالقى 822 تەحنيكا بار.
جەدەل قۇتقارۋ جاساقتارى جوعارى ءوتىمدى ارنايى قۇتقارۋ تەحنيكاسىمەن قامتاماسىز ەتىلۋدە. توتەنشە جاعدايلار ورنىنا قۇتقارۋشى بولىمشەلەر مەن جابدىقتاردى جەتكىزۋگە, تىركەمەنى تىركەۋگە الۋعا, ادامدار مەن جۇكتى تاسىمالداۋعا ارنالعان كاماز بازاسىندا اۆاريالىق-قۇتقارۋشى 14 اۆتوكولىك, توپىراقتا, شالشىقتى جەردە, سۋسىمالى قۇمدا جانە قالىڭ قاردا جۇرەتىن نيۆا (برونتو-مارش 1992) بازاسىندا جوعارى ءوتىمدى قۇتقارۋشى 9 اۆتوكولىك, جولسىز, سۋ تاسقىنى, قارلى بوران, قۇلاما جانە جاپپاي قيراۋ جاعدايىندا توتەنشە جاعدايلار ورنىنا قۇتقارۋشى ءبولىمشەلەر مەن جابدىقتار جەتكىزەتىن, تىركەۋگە الاتىن, سۇيرەگىش جىلانباۋىرلى 14 تاسىمالداعىش بار. سونىمەن قاتار «پەگاس» اۋا جاستىقتى 5 كەمە دە بار. ءبىزدىڭ مينيسترلىكتىڭ ەرەكشە ماقتانىشى – اۆياتسيا. ءدال وسى بولىمشە قيىن جەرلەردەن ازاماتتاردى كوشىرۋدە, قايىرىمدىلىق كومەك جۇگىن جەتكىزۋدە حالىقارالىق وپەراتسيالاردى ءجۇرگىزەدى. قازىرگى ۋاقىتتا تجم «قازاۆياقۇتقارۋ» رمك بالانسىندا 18 بىرلىك اۆياتسيالىق تەحنيكا, ونىڭ ءىشىندە 9 ۇشاق, 9 تىكۇشاق بار.
2011 جىلى «ترەكول» توبىنداعى جولسىزدا, باتپاقتا جۇرەتىن 4 كولىك ساتىپ الۋ جوسپارلاندى. بۇلار جولسىزدا, سۋ تاسقىنىندا, بوراندا, ءزىلزالا جانە جاپپاي قيراۋ جاعدايىندا حالىقتى ول ايماقتاردان جىلدام كوشىرۋگە, قۇتقارۋشىلاردى, دارىگەرلەر مەن ازىق-ت ۇلىك جەتكىزۋگە قىسىلتاياڭ جاعدايدا ىزدەۋ جانە اۆاريالىق-قۇتقارۋ جۇمىستارى كەزىندە پايدالانىلاتىن بولادى.
– استانا, الماتى قالالارىنىڭ بيىك عيماراتتارىنداعى ءورت كەزىندە ءورتتى ءسوندىرۋ جانە ازاماتتاردى قۇتقارۋ ماسەلەلەرى قالاي شەشىلۋدە؟
– بۇگىندە رەسپۋبليكادا 566 بيىك عيماراتتار مەن قۇرىلىستار بار. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە جاقىن جانە الىس شەتەلدەردەگىدەي ءورت قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرى قۇرىلىستى جوبالاۋ كەزىندە نازارعا الىنادى, ولار ورتتەردى ۋاقتىلى اڭعارۋ مەن سوندىرۋگە, حالىقتى قاۋىپسىز كوشىرۋگە باعىتتالعان. سونىڭ ىشىندە ءتۇتىندەمەيتىن باسقىش الاڭى, تۇتىنگە قارسى قورعاۋ جۇيەسى, كوتەرگىش سورعىمەن ىشتەگى ورتكە قارسى سۋ قۇبىرى, اۆتوماتتى ءورت دابىلى جانە اۆتوماتتى ءورت ءسوندىرۋ جۇيەسى بار.
سونىمەن قاتار بيىك عيماراتتار ءورت ءبولىمشەلەرى جانە ءورت ءسوندىرۋ قۇرالدارىن جوعارعى قاباتتارعا جەتكىزۋ ءۇشىن جەدەلساتىمەن جابدىقتالعان. ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتىنىڭ قولىندا 85 اۆتوباسپالداق جانە 21 ءاۆتويىندى كوتەرگىشتەر بار, ونىڭ ىشىندە 14 بىرلىكتىڭ 50-دەن 88 مەترگە دەيىنگى بيىكتىكتە قۇتقارۋ جۇمىستارىن ءجۇرگىزۋگە جانە ءورت ءسوندىرۋ قۇرالدارىن ءجۇرگىزۋگە مۇمكىندىگى بار. مينيسترلىكتىڭ 2011 جىلعا ارنالعان بيۋدجەتتىك قارجىلاندىرىلۋى شەڭبەرىندە ءتۇرلى ماقساتتاعى ءورت اۆتوموبيلدەرىنىڭ 80 بىرلىگىن ساتىپ الۋ كوزدەلىپ وتىر, ونىڭ ىشىندە اۆتوموبيلدەردىڭ 14 بىرلىگى جۇمىس جاساۋ بيىكتىگى 30 مەترگە دەيىن جەتەتىن ءورت اۆتوباسپالداقتارى.
– ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتتەرىنىڭ بولىمشەلەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى مەن ۇلتتىق بايلىعىن قورعاۋ بويىنشا العا قويىلعان مىندەتتەردى ورىنداۋعا ءازىر مە؟
– 2009 جىلى جەنەۆادا 187 ەلدىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن ءزىلزالالار قاۋپىن تومەندەتۋ بويىنشا جاھاندىق پلاتفورمانىڭ 2-ءشى سەسسياسىندا ءزىلزالالار قاۋپىن تومەندەتۋ بويىنشا قازاقستاندىق پلاتفورما ەڭ كوپ فۋنكتسيونالدى جانە تيىمدىلەردىڭ ءبىرى بولىپ تانىلعانى توتەنشە جاعدايلارعا دەن قويۋ سالاسىنداعى قازاقستان ءرولىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن ايعاقتايدى. تاجىكستان, قىرعىز رەسپۋبليكالارىنىڭ توتەنشە ۆەدومستۆولارى, بۇۇ گۋمانيتارلىق ماسەلەلەردى ءۇيلەستىرۋ باسقارماسى قازاقستاننىڭ دۇلەي زىلزالالارعا دەن قويۋ جانە قاۋىپتى تومەندەتۋ جونىندەگى ورتالىقتى قۇرۋ باستاماسىن قولدادى, ونىڭ قىزمەتى 2010 جىلى باستالعان بولاتىن. ءسويتىپ, سوڭعى جىلدارى رەسپۋبليكانىڭ ءورت-قۇتقارۋ بولىمشەلەرىن يننوۆاتسيالىق-تەحنيكالىق قايتا جاراقتاندىرۋدىڭ بەلگىلەنگەن ناتيجەلەرىنە قول جەتكىزىلدى. قازىرگى زامانعى تالاپتارعا ساي كەلەتىن ءورت ءسوندىرۋدىڭ جاڭا جانە ءتيىمدى تەحنولوگيالارى ەنگىزىلدى.
ورتكە قارسى قىزمەتتى قايتا جاراقتاندىرۋ ءىس-شارالارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋى جەدەل قىزمەتتەردىڭ ورتتەرگە جانە باسقا توتەنشە جاعدايلارعا دەن قويۋىنىڭ ۇتقىرلىعى مەن جەدەلدىگىنىڭ ارتۋىنا الىپ كەلدى, ول ءوز كەزەگىندە ورتتەردى وقشاۋلاۋ مەن جويۋ ۋاقىتىن قىسقارتۋعا, ولاردىڭ سالدارىنان ادام جانە ماتەريالدىق شىعىنداردى تومەندەتۋگە ءمۇمكىندىك بەرەدى.
– تج ماماندارىنىڭ دايارلىق دەڭگەيى جونىندە ايتىپ وتسەڭىز؟
– بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا ورتكە قارسى قىزمەت ءۇشىن بىلىكتى مامانداردى دايارلاۋدى جۇزەگە اسىراتىن جالعىز ءبىلىم ورداسى ءتوتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ كوكشەتاۋ تەحنيكالىق ينستيتۋتى بولىپ تابىلادى.
وقۋ تەگىن, وقۋدىڭ بۇكىل كەزەڭىنە كۋرسانتتار نىساندى كيىممەن, تاماقپەن جانە جاتىن ورىنمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. ءۇمىتكەرلەردى وقۋعا قابىلداۋ تالاپكەرلەردىڭ اۋماقتىق بىرىڭعاي ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىقتارىندا العان سەرتيفيكاتتارىنىڭ نەگىزىندە جانە كەشەندى تەستىلەۋ ءناتيجەلەرى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. سونداي-اق تالاپكەرلەر دەنە شىنىقتىرۋ بويىنشا سىناقتار تاپسىرادى جانە مەديتسينالىق تەكسەرىستەن وتەدى. كۋرسانتتىڭ ينستيتۋتتىڭ كۇندىزگى بولىمىندە وقۋ مەرزىمى مەرزىمدى اسكەري قىزمەتتىڭ وتكەرىلۋىنە تەڭەستىرىلەدى ءجانە 4 جىلدى قۇرايدى. بىتىرگەننەن كەيىن كۋرسانتقا ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتىنىڭ لەيتەنانتى-ارنايى اسكەري اتاعى بەرىلەدى. سونداي-اق وسى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ سىرتقى بولىمىندە مينيسترلىكتە جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتشىلەر وقيدى.
سونىمەن بىرگە ءورت ءسوندىرۋشى-قۇتقارۋشىلاردى كاسىبي دايارلاۋدا ءورت ءسوندىرۋ مەملەكەتتىك مەكەمەلەرىنىڭ كاسىبي دايارلاۋ جانە وقۋ پۋنكتتەرىنىڭ مەكتەپتەرى ماڭىزدى ءرول اتقارادى. مەملەكەتتىك ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتى ورگاندارىنا قىزمەتكە الىناتىن ادامدار كاسىبي دايارلاۋ مەكتەپتەرىندە العاشقى اسكەري وقۋدان وتەدى.
– ءتۇرلى تابيعي اپاتتار, مىسالى, جەر سىلكىنىسى ىقتيمال جەرلەردە قانداي الدىن الۋ شارالارى جۇرگىزىلەدى؟
– مينيسترلىك كۇن سايىن نەگىزگى ءمالىمەتكە ەنگىزىلەتىن جانە باسقارۋ ورگاندارىنا دەيىن جەتكىزىلەتىن بولجام الادى. ەگەر تج العاشقى حابارى پايدا بولسا كوميسسيا جينالىپ, ءوز قورىتىندىسىن شىعارادى, جەر سىلكىنىسىنىڭ قاۋپى بولعان جاعدايدا ول وسىنداي وقيعالارعا دەن قويۋ جوسپارىنا ەنگىزىلەدى. مينيسترلىكتە دەن قويۋ جوسپارىنا سايكەس بارلىق ءىس-شارالار پىسىقتالعان. شىن مانىندە قاۋىپ تونگەن جاعدايدا مينيسترلىك تۇرعىنداردى حاباردار ەتۋ شەشىمىن قابىلدايدى. ول ءۇشىن دابىلدار جۇمىس ىستەيدى, قاجەتتى ارنالاردى ۇستاۋ جۇيەسى بار.
سونىمەن قاتار مينيسترلىك جىل سايىن «قىس», «كوكتەم» اتتى رەسپۋبليكالىق كوماندالىق-شتابتىق وقۋ-جاتتىعۋلار وتكىزەدى. اتالعان وقۋ-جاتتىعۋلار ءتوتەنشە جاعدايلاردىڭ مەملەكەتتىك ءجۇيەسىنىڭ جانە تۇرعىنداردىڭ قىسقى جانە كوكتەمگى كەزەڭ جاعدايلارىندا ىقتيمال توتەنشە جاعدايلاردىڭ سالدارىن جويۋعا دايىندىعى مەن مۇمكىندىگىن ارتتىرۋ, كولىك ماگيسترالدارى مەن تىرشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ وبەكتىلەرىنىڭ جۇمىس ىستەۋ قابىلەتتەرى بۇزىلعان جاعدايلاردا قول استىنداعى كۇشتەردى باسقارۋ بويىنشا ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جۇمىسىنداعى ۇيلەسىمدىلىكتى جەتىلدىرۋ; قىسقى جانە كوكتەمگى كەزەڭدەگى ىقتيمال توتەنشە جاعدايلاردىڭ سالدارىن جويۋ ءۇشىن قۇرىلعان اۆاريالىق-قۇتقارۋ قىزمەتتەرى مەن قۇرالىمدارىنىڭ سانىن, قۇرامىن, ماقساتىنا سايكەستىگىن جانە ءىس-قيمىلدارعا دايىندىعىن, سونداي-اق ماتەريالدىق-تەحنيكالىق رەسۋرستار, ەنەرگيا جابدىقتاۋدىڭ رەزەرۆتى كوزدەرىنىڭ بار بولۋىن جانە جاي-كۇيىن تەكسەرۋ ماقساتىندا وتكىزىلەدى.
– ءسىزدى قانداي ماسەلەلەر الاڭداتادى؟
– پروبلەمالارعا قاتىستى ايتاتىن بولسام, ول ءبىرىنشى كەزەكتە, رەسپۋبليكا اۋماعىنىڭ تابيعي توتەنشە جاعدايلارعا جوعارى ۇشىراعىشتىعى: 2700 مۇزدىق, 596 مۇزداق جانە مۇزدىق كولدەرى, 5650 سەل وشاقتارى, 800-گە جۋىق كوشكىن وشاقتارى, 120-دان استام سىرعىما قاۋىپتى ۋچاسكەلەر, 852 سۋ تاسقىنى قاۋپىنە ۇشىراۋى مۇمكىن ۋچاسكە بار. مينيسترلىك ماۋسىمدىق سۋ تاسقىندارىنا, سەلدەرگە, سىرعىمالار مەن كوشكىندەرگە, ورتتەر مەن جەر سىلكىنىستەرىنە قارسى تۇرۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ءىس-شارالارىن اۋماقتاردى دامىتۋدىڭ بەسجىلدىق باعدارلامالارىنا, سونداي-اق وبلىستار, استانا جانە الماتى قالالارى اكىمدىكتەرىنىڭ ستراتەگيالىق جوسپارلارىنا ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزدى. وسى جۇمىس وڭ اسەر بەرەدى دەپ سەنەمىز.
– تاۋەلسىزدىك بىزگە نە بەردى؟
– پرەزيدەنت ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى دامۋىن قورىتىندىلاعاندا ءوزىنىڭ 2011 جىلعى 28 قاڭتارداعى «بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز!» اتتى قازاقستان حالقىنا كەزەكتى جولداۋىندا ەل پروگرەسىنىڭ جارقىن مىسالى رەتىندە 1994 جىلمەن سالىستىرعاندا جان باسىنا شاققانداعى ىشكى جالپى ءونىم 12 ەسەدەن ارتىق ءوسىپ, بۇگىنگى كۇنى 9 مىڭ اقش دوللارىنان اسىپ ءتۇسكەنىن كەلتىردى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى 20 جىلىندا مۇنداي ناتيجەگە ەشقانداي ەل قول جەتكىزە الماعان. بۇل ساندار دامۋدىڭ قازاقستاندىق جولىنىڭ – بوستاندىق, بىرلىك, تۇراقتىلىق, وركەندەۋ سەكىلدى قۇندىلىقتارىن ايعاقتايدى. ۋاقىتتىڭ وسىنداي قىسقا تاريحي مەرزىمىندە قازاقستاننىڭ توتەنشە قىزمەتى دە ەلەۋلى دامۋعا قول جەتكىزدى. وسىدان 20 جىل بۇرىن مينيسترلەر كابينەتى جانىنداعى كوميسسيا تۇرىندەگى توتەنشە ۆەدومستۆونىڭ سانى 4 ادامدى قۇرايتىن. بۇگىندە تجم قۇرىلىمى ءوزىنىڭ تولىقتىرىلۋى بويىنشا العاندا كەڭەستىك كەزەڭنەن كەيىنگى كەڭىستىكتە وعان تەڭەستەر مۇنداي قۇرىلىم جوق. مينيسترلىك قۇرامىنا تابيعي جانە تەحنوگەندىك سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جانە ولاردى جويۋ, ونەركاسىپتىك جانە ءورت قاۋىپسىزدىگى, ازاماتتىق قورعانىس, مەملەكەتتىك ماتەريالدىق رەزەرۆ, اپاتتار مەديتسيناسى قىزمەتى, قۇتقارۋ اۆياتسياسى سالاسىنداعى ماڭىزدى مەملەكەتتىك فۋنكتسيالار بىرىكتىرىلگەن. وسى كوپ فۋنكتسيونالدى قۇرىلىم مەملەكەتتىڭ ازاماتتارى مەن ەكونوميكالىق الەۋەتىنىڭ قازىرگى زامانعى تابيعي جانە تەحنوگەندىك قاۋىپتەردەن قورعالۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن الەكساندر تاسبولاتوۆ.
قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزۋى, قوعامدىق قاتىناستاردىڭ بارلىق نەگىزدەرىنىڭ تەرەڭ بەتبۇرىسى حالىق پەن اۋماقتاردى تابيعي جانە تەحنوگەندىك سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايلاردان قورعاۋ جۇيەسىن قايتا قۇرۋ قاجەتتىلىگىن تالاپ ەتتى. وسى ورايدا ەلىمىزدىڭ توتەنشە جاعدايلاردان قورعاۋ جۇيەسىندە نە جاسالدى, قانداي شارالار قولعا الىندى, جالپى, تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا نە ىستەلىندى دەگەن سۇراقپەن توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى ۆلاديمير بوجكوعا جولىعىپ, اتقارىلعان جانە الدا تۇرعان كەلەلى مىندەتتەر تۋرالى سۇقباتتاسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.
– ۆلاديمير كارپوۆيچ, توتەنشە جاعدايلاردان قورعانۋ جۇيەسىنىڭ قازىرگى دەڭگەيىنە كوتەرىلۋ كەزەڭى تاۋەلسىزدىك جىلدارىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەنى انىق. وسى ورايدا ونىڭ قالىپتاسۋ جولدارىنا كوز جۇگىرتىپ وتسەڭىز؟
– تج-نىڭ الدىن الۋدىڭ جانە ولاردى جويۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن جاساۋ ىسىندەگى العاشقى قادام «قازاق كسر قاۋىپسىزدىك كەڭەسىن قۇرۋ تۋرالى» پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ 1991 جىلعى 21 تامىزداعى جارلىعىنان باستالدى. سوعان سايكەس رەسپۋبليكا حالقى مەن اۋماعىن اۆاريالاردان, اپاتتاردان جانە دۇلەي ءزىلزالالاردان قورعاۋ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ فاكتورلارىنىڭ ءبىرى بولىپ تانىلدى. وسى جارلىقپەن توتەنشە جاعدايلاردىڭ مەملەكەتتىك كوميسسياسى تۋرالى ەرەجە بەكىتىلدى.
مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ بۇكىل جۇيەسىن قايتا قۇرۋ بارىسىندا 1995 جىلعى 19 قازاندا ەلىمىزدىڭ تابيعي جانە تەحنوگەندىك سيپاتتاعى ءتوتەنشە جاعدايلار ءجانە ازاماتتىق قورعانىس سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورتالىق اتقارۋشى ورگان رەتىندە – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ توتەنشە جاعدايلار ءجونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەتى (تجمك) قۇرىلدى. بۇرىنعى مەملەكەتتىك قالالىق تەحنيكالىق قاداعالاۋدىڭ فۋنكتسيالارىن جانە وكىلەتتىگىن تجمك-عا بەرۋ, ودان ءارى مەملەكەتتىك ورتكە قارسى قىزمەتىن تجمك قۇرامىنا ەنگىزۋ سالانى قايتا قالىپتاستىرۋدىڭ كەلەسى كەزەڭى – تجمك فۋنكتسيالارىنىڭ كەڭەيۋى جانە ونىڭ قۇرىلىمىنىڭ نىعايۋى كەزەڭىنىڭ باستاماسىن بىلدىرەدى. سونان كەيىن تجمك توتەنشە جاعدايلار كوميتەتى, ودان كەيىن توتەنشە جاعدايلار اگەنتتىگى بولىپ قايتا قۇرىلدى. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2008 جىلعى 22 قاڭتارداعى قاۋىپسىزدىك كەڭەسى وتىرىسىندا 2008-2009 جىلدارى تجم جۇيەسىندە اكىمشىلىك رەفورما بولىپ, ول ورتالىق اپپارات جانە وبلىستارداعى دارا باسشىلىق ءرولىن ۇيلەستىرۋدى بارىنشا كۇشەيتىپ, جاڭا, فۋنكتسيونالدى ۇتىمدى قۇرىلىم قۇرۋعا مۇمكىندىك بەردى.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا بىرقاتار ءىرى جوبالار ويداعىداي ىسكە اسىرىلدى. ولاردىڭ اراسىندا الماتىنىڭ تاۋ بوكتەرىندەگى مەدەۋ شاتقالىنداعى سەل بوگەتى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى سىرداريا وزەنىندە سۋ تاسقىنىنا قارسى كوكساراي سۋ رەتتەگىشى العاشقى كەشەنىنىڭ ىسكە قوسىلۋى, «استانا قالاسىن ەسىل وزەنىنىڭ تاسقىن سۋى باسۋىنان قورعاۋ» كەشەنىنىڭ جوبالىق قۋاتقا شىعۋى, ششۋچە-بۋراباي كۋرورتتى ايماعىندا ءۇش زاماناۋي ءورت ءسوندىرۋ دەپوسىنىڭ جانە استانادا تجم سپورت كەشەنى قۇرىلىسىنىڭ پايدالانۋعا بەرىلۋى ەرەكشەلەنە ءتۇستى. توتەنشە جاعدايلاردا شۇعىل مەديتسينالىق دەن قويۋ جۇيەسىنە تۇبەگەيلى ءوزگەرىس ەنگىزىلدى. «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك اق-پەن بىرگە «دەنساۋلىق» جانە «ءجاردەم» ەمدىك-دياگنوستيكالىق پويىزدار جىبەرىلدى. ال اعىمداعى جىلى ءۇشىنشى مەديتسينالىق پويىز جىبەرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسى تجم ەنشىلىگىنە اپاتتار مەديتسيناسىنىڭ ەمدىك بازاسىنا اينالعان 16 گوسپيتالدى بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىندا اپاتتىق مەديتسينانى قۇرۋ, كلينيكالىق بازانى جاساۋ توتەنشە جاعدايلار كەزىندە زارداپ شەگۋشىلەرگە جەدەل كومەك كورسەتۋدىڭ ءتيىمدى تەتىگىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. تجم اۆياپاركىن كۇشەيتۋ جونىندەگى پرەزيدەنتتىڭ شەشىمى ۋاقتىلى جانە ورىندى بولدى. مەملەكەت باسشىسى مينيسترلىككە ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق وبەكتىلەرى جانە حالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ناقتى تاپسىرمالار بەردى. وسى تاپسىرمالاردىڭ ورىندالۋى ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ جوعارعى قۇندىلىعى رەتىندەگى حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە توتەنشە جاعدايلاردان حالىقتى سەنىمدى قورعاۋ بويىنشا باستى مىندەتتى شەشەدى.
– قۇتقارۋ جانە ءورت تەحنيكالارىنىڭ سانى جانە ساپاسىنا ءجيى سىن ايتىلىپ جاتادى, ورتكە قارسى قولدانىلاتىن ارنايى ماقساتتاعى تەحنيكالاردىڭ ساپاسى قانداي؟
– بۇگىنگى كۇنى ءورت-قۇتقارۋ بولىمشەلەردىڭ تەحنيكالىق قايتا قارۋلانۋى بويىنشا بەلگىلى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى, بۇل, ءسوز جوق, جەدەل دەن قويۋ جانە حالىققا قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپالى كورسەتكىشتەرىن جوعارىلاتۋعا مىندەتتى تۇردە اسەر ەتەدى. استانا ءجانە الماتى قالالارىنىڭ, وبلىستاردىڭ ءورتكە قارسى قىزمەت ورگاندارى بولىمشەلەرىندە ءارتۇرلى ماقساتتاعى 2591 تەحنيكا, ونىڭ ىشىندە نەگىزگى جانە ارنايى 1769 ءورت اۆتوموبيلدەرى جانە قوسالقى 822 تەحنيكا بار.
جەدەل قۇتقارۋ جاساقتارى جوعارى ءوتىمدى ارنايى قۇتقارۋ تەحنيكاسىمەن قامتاماسىز ەتىلۋدە. توتەنشە جاعدايلار ورنىنا قۇتقارۋشى بولىمشەلەر مەن جابدىقتاردى جەتكىزۋگە, تىركەمەنى تىركەۋگە الۋعا, ادامدار مەن جۇكتى تاسىمالداۋعا ارنالعان كاماز بازاسىندا اۆاريالىق-قۇتقارۋشى 14 اۆتوكولىك, توپىراقتا, شالشىقتى جەردە, سۋسىمالى قۇمدا جانە قالىڭ قاردا جۇرەتىن نيۆا (برونتو-مارش 1992) بازاسىندا جوعارى ءوتىمدى قۇتقارۋشى 9 اۆتوكولىك, جولسىز, سۋ تاسقىنى, قارلى بوران, قۇلاما جانە جاپپاي قيراۋ جاعدايىندا توتەنشە جاعدايلار ورنىنا قۇتقارۋشى ءبولىمشەلەر مەن جابدىقتار جەتكىزەتىن, تىركەۋگە الاتىن, سۇيرەگىش جىلانباۋىرلى 14 تاسىمالداعىش بار. سونىمەن قاتار «پەگاس» اۋا جاستىقتى 5 كەمە دە بار. ءبىزدىڭ مينيسترلىكتىڭ ەرەكشە ماقتانىشى – اۆياتسيا. ءدال وسى بولىمشە قيىن جەرلەردەن ازاماتتاردى كوشىرۋدە, قايىرىمدىلىق كومەك جۇگىن جەتكىزۋدە حالىقارالىق وپەراتسيالاردى ءجۇرگىزەدى. قازىرگى ۋاقىتتا تجم «قازاۆياقۇتقارۋ» رمك بالانسىندا 18 بىرلىك اۆياتسيالىق تەحنيكا, ونىڭ ءىشىندە 9 ۇشاق, 9 تىكۇشاق بار.
2011 جىلى «ترەكول» توبىنداعى جولسىزدا, باتپاقتا جۇرەتىن 4 كولىك ساتىپ الۋ جوسپارلاندى. بۇلار جولسىزدا, سۋ تاسقىنىندا, بوراندا, ءزىلزالا جانە جاپپاي قيراۋ جاعدايىندا حالىقتى ول ايماقتاردان جىلدام كوشىرۋگە, قۇتقارۋشىلاردى, دارىگەرلەر مەن ازىق-ت ۇلىك جەتكىزۋگە قىسىلتاياڭ جاعدايدا ىزدەۋ جانە اۆاريالىق-قۇتقارۋ جۇمىستارى كەزىندە پايدالانىلاتىن بولادى.
– استانا, الماتى قالالارىنىڭ بيىك عيماراتتارىنداعى ءورت كەزىندە ءورتتى ءسوندىرۋ جانە ازاماتتاردى قۇتقارۋ ماسەلەلەرى قالاي شەشىلۋدە؟
– بۇگىندە رەسپۋبليكادا 566 بيىك عيماراتتار مەن قۇرىلىستار بار. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە جاقىن جانە الىس شەتەلدەردەگىدەي ءورت قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرى قۇرىلىستى جوبالاۋ كەزىندە نازارعا الىنادى, ولار ورتتەردى ۋاقتىلى اڭعارۋ مەن سوندىرۋگە, حالىقتى قاۋىپسىز كوشىرۋگە باعىتتالعان. سونىڭ ىشىندە ءتۇتىندەمەيتىن باسقىش الاڭى, تۇتىنگە قارسى قورعاۋ جۇيەسى, كوتەرگىش سورعىمەن ىشتەگى ورتكە قارسى سۋ قۇبىرى, اۆتوماتتى ءورت دابىلى جانە اۆتوماتتى ءورت ءسوندىرۋ جۇيەسى بار.
سونىمەن قاتار بيىك عيماراتتار ءورت ءبولىمشەلەرى جانە ءورت ءسوندىرۋ قۇرالدارىن جوعارعى قاباتتارعا جەتكىزۋ ءۇشىن جەدەلساتىمەن جابدىقتالعان. ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتىنىڭ قولىندا 85 اۆتوباسپالداق جانە 21 ءاۆتويىندى كوتەرگىشتەر بار, ونىڭ ىشىندە 14 بىرلىكتىڭ 50-دەن 88 مەترگە دەيىنگى بيىكتىكتە قۇتقارۋ جۇمىستارىن ءجۇرگىزۋگە جانە ءورت ءسوندىرۋ قۇرالدارىن ءجۇرگىزۋگە مۇمكىندىگى بار. مينيسترلىكتىڭ 2011 جىلعا ارنالعان بيۋدجەتتىك قارجىلاندىرىلۋى شەڭبەرىندە ءتۇرلى ماقساتتاعى ءورت اۆتوموبيلدەرىنىڭ 80 بىرلىگىن ساتىپ الۋ كوزدەلىپ وتىر, ونىڭ ىشىندە اۆتوموبيلدەردىڭ 14 بىرلىگى جۇمىس جاساۋ بيىكتىگى 30 مەترگە دەيىن جەتەتىن ءورت اۆتوباسپالداقتارى.
– ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتتەرىنىڭ بولىمشەلەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى مەن ۇلتتىق بايلىعىن قورعاۋ بويىنشا العا قويىلعان مىندەتتەردى ورىنداۋعا ءازىر مە؟
– 2009 جىلى جەنەۆادا 187 ەلدىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن ءزىلزالالار قاۋپىن تومەندەتۋ بويىنشا جاھاندىق پلاتفورمانىڭ 2-ءشى سەسسياسىندا ءزىلزالالار قاۋپىن تومەندەتۋ بويىنشا قازاقستاندىق پلاتفورما ەڭ كوپ فۋنكتسيونالدى جانە تيىمدىلەردىڭ ءبىرى بولىپ تانىلعانى توتەنشە جاعدايلارعا دەن قويۋ سالاسىنداعى قازاقستان ءرولىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن ايعاقتايدى. تاجىكستان, قىرعىز رەسپۋبليكالارىنىڭ توتەنشە ۆەدومستۆولارى, بۇۇ گۋمانيتارلىق ماسەلەلەردى ءۇيلەستىرۋ باسقارماسى قازاقستاننىڭ دۇلەي زىلزالالارعا دەن قويۋ جانە قاۋىپتى تومەندەتۋ جونىندەگى ورتالىقتى قۇرۋ باستاماسىن قولدادى, ونىڭ قىزمەتى 2010 جىلى باستالعان بولاتىن. ءسويتىپ, سوڭعى جىلدارى رەسپۋبليكانىڭ ءورت-قۇتقارۋ بولىمشەلەرىن يننوۆاتسيالىق-تەحنيكالىق قايتا جاراقتاندىرۋدىڭ بەلگىلەنگەن ناتيجەلەرىنە قول جەتكىزىلدى. قازىرگى زامانعى تالاپتارعا ساي كەلەتىن ءورت ءسوندىرۋدىڭ جاڭا جانە ءتيىمدى تەحنولوگيالارى ەنگىزىلدى.
ورتكە قارسى قىزمەتتى قايتا جاراقتاندىرۋ ءىس-شارالارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋى جەدەل قىزمەتتەردىڭ ورتتەرگە جانە باسقا توتەنشە جاعدايلارعا دەن قويۋىنىڭ ۇتقىرلىعى مەن جەدەلدىگىنىڭ ارتۋىنا الىپ كەلدى, ول ءوز كەزەگىندە ورتتەردى وقشاۋلاۋ مەن جويۋ ۋاقىتىن قىسقارتۋعا, ولاردىڭ سالدارىنان ادام جانە ماتەريالدىق شىعىنداردى تومەندەتۋگە ءمۇمكىندىك بەرەدى.
– تج ماماندارىنىڭ دايارلىق دەڭگەيى جونىندە ايتىپ وتسەڭىز؟
– بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا ورتكە قارسى قىزمەت ءۇشىن بىلىكتى مامانداردى دايارلاۋدى جۇزەگە اسىراتىن جالعىز ءبىلىم ورداسى ءتوتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ كوكشەتاۋ تەحنيكالىق ينستيتۋتى بولىپ تابىلادى.
وقۋ تەگىن, وقۋدىڭ بۇكىل كەزەڭىنە كۋرسانتتار نىساندى كيىممەن, تاماقپەن جانە جاتىن ورىنمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. ءۇمىتكەرلەردى وقۋعا قابىلداۋ تالاپكەرلەردىڭ اۋماقتىق بىرىڭعاي ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىقتارىندا العان سەرتيفيكاتتارىنىڭ نەگىزىندە جانە كەشەندى تەستىلەۋ ءناتيجەلەرى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. سونداي-اق تالاپكەرلەر دەنە شىنىقتىرۋ بويىنشا سىناقتار تاپسىرادى جانە مەديتسينالىق تەكسەرىستەن وتەدى. كۋرسانتتىڭ ينستيتۋتتىڭ كۇندىزگى بولىمىندە وقۋ مەرزىمى مەرزىمدى اسكەري قىزمەتتىڭ وتكەرىلۋىنە تەڭەستىرىلەدى ءجانە 4 جىلدى قۇرايدى. بىتىرگەننەن كەيىن كۋرسانتقا ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتىنىڭ لەيتەنانتى-ارنايى اسكەري اتاعى بەرىلەدى. سونداي-اق وسى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ سىرتقى بولىمىندە مينيسترلىكتە جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتشىلەر وقيدى.
سونىمەن بىرگە ءورت ءسوندىرۋشى-قۇتقارۋشىلاردى كاسىبي دايارلاۋدا ءورت ءسوندىرۋ مەملەكەتتىك مەكەمەلەرىنىڭ كاسىبي دايارلاۋ جانە وقۋ پۋنكتتەرىنىڭ مەكتەپتەرى ماڭىزدى ءرول اتقارادى. مەملەكەتتىك ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتى ورگاندارىنا قىزمەتكە الىناتىن ادامدار كاسىبي دايارلاۋ مەكتەپتەرىندە العاشقى اسكەري وقۋدان وتەدى.
– ءتۇرلى تابيعي اپاتتار, مىسالى, جەر سىلكىنىسى ىقتيمال جەرلەردە قانداي الدىن الۋ شارالارى جۇرگىزىلەدى؟
– مينيسترلىك كۇن سايىن نەگىزگى ءمالىمەتكە ەنگىزىلەتىن جانە باسقارۋ ورگاندارىنا دەيىن جەتكىزىلەتىن بولجام الادى. ەگەر تج العاشقى حابارى پايدا بولسا كوميسسيا جينالىپ, ءوز قورىتىندىسىن شىعارادى, جەر سىلكىنىسىنىڭ قاۋپى بولعان جاعدايدا ول وسىنداي وقيعالارعا دەن قويۋ جوسپارىنا ەنگىزىلەدى. مينيسترلىكتە دەن قويۋ جوسپارىنا سايكەس بارلىق ءىس-شارالار پىسىقتالعان. شىن مانىندە قاۋىپ تونگەن جاعدايدا مينيسترلىك تۇرعىنداردى حاباردار ەتۋ شەشىمىن قابىلدايدى. ول ءۇشىن دابىلدار جۇمىس ىستەيدى, قاجەتتى ارنالاردى ۇستاۋ جۇيەسى بار.
سونىمەن قاتار مينيسترلىك جىل سايىن «قىس», «كوكتەم» اتتى رەسپۋبليكالىق كوماندالىق-شتابتىق وقۋ-جاتتىعۋلار وتكىزەدى. اتالعان وقۋ-جاتتىعۋلار ءتوتەنشە جاعدايلاردىڭ مەملەكەتتىك ءجۇيەسىنىڭ جانە تۇرعىنداردىڭ قىسقى جانە كوكتەمگى كەزەڭ جاعدايلارىندا ىقتيمال توتەنشە جاعدايلاردىڭ سالدارىن جويۋعا دايىندىعى مەن مۇمكىندىگىن ارتتىرۋ, كولىك ماگيسترالدارى مەن تىرشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ وبەكتىلەرىنىڭ جۇمىس ىستەۋ قابىلەتتەرى بۇزىلعان جاعدايلاردا قول استىنداعى كۇشتەردى باسقارۋ بويىنشا ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جۇمىسىنداعى ۇيلەسىمدىلىكتى جەتىلدىرۋ; قىسقى جانە كوكتەمگى كەزەڭدەگى ىقتيمال توتەنشە جاعدايلاردىڭ سالدارىن جويۋ ءۇشىن قۇرىلعان اۆاريالىق-قۇتقارۋ قىزمەتتەرى مەن قۇرالىمدارىنىڭ سانىن, قۇرامىن, ماقساتىنا سايكەستىگىن جانە ءىس-قيمىلدارعا دايىندىعىن, سونداي-اق ماتەريالدىق-تەحنيكالىق رەسۋرستار, ەنەرگيا جابدىقتاۋدىڭ رەزەرۆتى كوزدەرىنىڭ بار بولۋىن جانە جاي-كۇيىن تەكسەرۋ ماقساتىندا وتكىزىلەدى.
– ءسىزدى قانداي ماسەلەلەر الاڭداتادى؟
– پروبلەمالارعا قاتىستى ايتاتىن بولسام, ول ءبىرىنشى كەزەكتە, رەسپۋبليكا اۋماعىنىڭ تابيعي توتەنشە جاعدايلارعا جوعارى ۇشىراعىشتىعى: 2700 مۇزدىق, 596 مۇزداق جانە مۇزدىق كولدەرى, 5650 سەل وشاقتارى, 800-گە جۋىق كوشكىن وشاقتارى, 120-دان استام سىرعىما قاۋىپتى ۋچاسكەلەر, 852 سۋ تاسقىنى قاۋپىنە ۇشىراۋى مۇمكىن ۋچاسكە بار. مينيسترلىك ماۋسىمدىق سۋ تاسقىندارىنا, سەلدەرگە, سىرعىمالار مەن كوشكىندەرگە, ورتتەر مەن جەر سىلكىنىستەرىنە قارسى تۇرۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ءىس-شارالارىن اۋماقتاردى دامىتۋدىڭ بەسجىلدىق باعدارلامالارىنا, سونداي-اق وبلىستار, استانا جانە الماتى قالالارى اكىمدىكتەرىنىڭ ستراتەگيالىق جوسپارلارىنا ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزدى. وسى جۇمىس وڭ اسەر بەرەدى دەپ سەنەمىز.
– تاۋەلسىزدىك بىزگە نە بەردى؟
– پرەزيدەنت ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى دامۋىن قورىتىندىلاعاندا ءوزىنىڭ 2011 جىلعى 28 قاڭتارداعى «بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز!» اتتى قازاقستان حالقىنا كەزەكتى جولداۋىندا ەل پروگرەسىنىڭ جارقىن مىسالى رەتىندە 1994 جىلمەن سالىستىرعاندا جان باسىنا شاققانداعى ىشكى جالپى ءونىم 12 ەسەدەن ارتىق ءوسىپ, بۇگىنگى كۇنى 9 مىڭ اقش دوللارىنان اسىپ ءتۇسكەنىن كەلتىردى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى 20 جىلىندا مۇنداي ناتيجەگە ەشقانداي ەل قول جەتكىزە الماعان. بۇل ساندار دامۋدىڭ قازاقستاندىق جولىنىڭ – بوستاندىق, بىرلىك, تۇراقتىلىق, وركەندەۋ سەكىلدى قۇندىلىقتارىن ايعاقتايدى. ۋاقىتتىڭ وسىنداي قىسقا تاريحي مەرزىمىندە قازاقستاننىڭ توتەنشە قىزمەتى دە ەلەۋلى دامۋعا قول جەتكىزدى. وسىدان 20 جىل بۇرىن مينيسترلەر كابينەتى جانىنداعى كوميسسيا تۇرىندەگى توتەنشە ۆەدومستۆونىڭ سانى 4 ادامدى قۇرايتىن. بۇگىندە تجم قۇرىلىمى ءوزىنىڭ تولىقتىرىلۋى بويىنشا العاندا كەڭەستىك كەزەڭنەن كەيىنگى كەڭىستىكتە وعان تەڭەستەر مۇنداي قۇرىلىم جوق. مينيسترلىك قۇرامىنا تابيعي جانە تەحنوگەندىك سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جانە ولاردى جويۋ, ونەركاسىپتىك جانە ءورت قاۋىپسىزدىگى, ازاماتتىق قورعانىس, مەملەكەتتىك ماتەريالدىق رەزەرۆ, اپاتتار مەديتسيناسى قىزمەتى, قۇتقارۋ اۆياتسياسى سالاسىنداعى ماڭىزدى مەملەكەتتىك فۋنكتسيالار بىرىكتىرىلگەن. وسى كوپ فۋنكتسيونالدى قۇرىلىم مەملەكەتتىڭ ازاماتتارى مەن ەكونوميكالىق الەۋەتىنىڭ قازىرگى زامانعى تابيعي جانە تەحنوگەندىك قاۋىپتەردەن قورعالۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن الەكساندر تاسبولاتوۆ.
