مۇعالىم ماماندىعىن تاڭداۋ

ونى مەكتەپتە قالىپتاستىرساق, ۇستاز بەدەلى ارتار ەدى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بەكىتكەن قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­سىندا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى وتا­نى­مىزدا ءبىلىمدى ويداعىداي ءجۇ­زەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالى بولىپ تابىلادى. سونىڭ ءناتي­جە­سىندە قازىرگى تاڭدا پەداگو­گي­كا­لىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا جاقسى جاعدايلار جاسالۋدا. ولار ايماقتىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيە­سىن تۇراقتى دامىتۋ مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن بازالىق عىلىمي-ادىستەمەلىك ور­تا­لىققا اينالۋدا. ەڭ باستىسى, وڭىردە پەداگوگ كادر دايىنداۋ ءىسى زامان تالابىنا ساي ورنىعىپ كەلەدى. ءيا, قازىر جوعارى وقۋ ورىن­دارىنا, ونىڭ ىشىندە جاس ۇرپاق تاعدىرى سەنىپ تاپسىرىلعان مۇ­عا­لىم ماماندىعىن ازىرلەۋگە قوي­­ىلاتىن تالاپ كۇن ساناپ كۇشەيىپ كەلەدى. بۇل ايماقتىڭ يننوۆاتسيالىق ۇدەرىسى مەن الەۋ­مەتتىك دامۋىنا دا ءوز ۇلەستەرىن قوسۋدا. جالپى, ينستيتۋتتاردىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىمەن ءوزارا ارە­كەتتەستىگىنىڭ ءداستۇرلى ۇلگىسىن تۇبەگەيلى قايتا قاراستىرۋ قا­جەت. بۇل – ۋاقىت تالابى. ايماقتىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىس­تىگىندە پەداگوگيكالىق ينستيتۋت­تار­دىڭ الار ورنى ەرەكشە ەكەنى بەلگىلى. زاماناۋي ادىسنامالىق نەگىزدە جەرگىلىكتى جەردەگى ءبىلىم باسقارمالارىمەن ىنتى­ماق­تاس­تىقتا كادر دايىنداۋ ءىسى ءوز جەمىسىن بەرۋدە. ەگەر وسىنى الدا دا جەتىلدىرە الساق, ەكى جاققا دا ءتيىمدى بولادى. بۇل ءوز كەزەگىندە, ايماقتاردا ءبىلىم بەرۋدى دا­مى­تۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدار­لا­ما­نىڭ وڭ كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋىنە ايتارلىقتاي ىقپال ەتەدى. مۇعالىمدەردىڭ بيىلعى تا­مىز ءماسليحاتى «وتباسى, مەكتەپ, قوعام – بولاشاق يگىلىگى ءۇشىن ىنتىماقتاستىق» دەگەن تاقىرىپتا وتەدى. ياعني, ۇرپاققا ءبىلىم بەرۋ, تاربيە ۇيرەتۋ ءىسى وتباسىنا, مەكتەپكە, قوعامعا تىكەلەي قاتىستى. وسىنى ۇستازدار قاۋىمى, اتا-انالار, عالىم-پە­دا­گوگتار بىرلەسە وتىرىپ, تال­قى­عا سالاتىن بولادى. مەن مۇنى ءۇش جاقتىڭ مامىلەگە كەلۋى دەپ باعالار ەدىم. وسى رەتتە مەن پەدينستيتۋتتىڭ ايماقتىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىمەن ءوزارا ارەكەت­تەستىگىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى, وب­لىس اۋماعىن دامىتۋ باع­دار­لا­ماسىمەن ۇشتاسا جۇرەتىنىن ايتا كەتسەم دەيمىن. زاماناۋي ءبىلىم ءومىر بويعى قىزمەت وزەگىن قۇ­رايدى. قازىرگى تاڭدا مۇعالىم­دەردەن عىلىمي-ىزدەنۋشىلىك داع­دىسى زامان تالابىنا ساي تالاپ ەتىلۋدە. وسىدان كەلىپ, مەملەكەتتىك ساياسات تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەتىن پەداگوگ مامان­دار­دى دايارلاۋ, قايتا دايارلاۋ جانە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جۇيە­سىن قۇرۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداۋدا. قوعامداعى ۇستازدىڭ بيىك بەدەلىن قالىپتاستىرۋ اسا ماڭىز­دى الەۋمەتتىك-پەداگوگيكالىق جوبا بولىپ تابىلادى. وسى ماق­ساتتى مۇلتىكسىز ورىنداۋ جو­لىندا وقۋشىلاردى پەداگو­گي­كا­لىق ماماندىقتارعا تارتۋ ءۇشىن بەيىنالدى جانە بەيىندىك پە­دا­گو­گيكالىق سىنىپتار اشۋ جۇزەگە اسىرىلۋدا. مۇنىڭ ءبارى مۇعالىم بەدەلىن ارتتىرۋعا نەگىزدەلگەن. وكىنىشكە قاراي, مەكتەپتەردە كەلەشەك پەداگوگيكالىق ەليتانى قالىپتاستىرۋ بويىنشا ماقسات­تى ءىس-شارالار جۇرگىزىلىپ كەلە جات­قان جوق. كاسىپكە باعدارلاۋ كەزىندە بىتىرۋشىلەردى پەداگو­گي­كا­لىق سالادان باسقا بارلىق ما­مان­دىقتارعا باعىتتايدى. ال پەداگوگ ماماندى­عى­نا كوپ ءمان بەرىلە بەرمەيدى. زەرت­تەۋلەر ناتيجەسى كورسەتكەندەي, توعىزىنشى سى­نىپ بىتىرۋشىلەردىڭ قالا مەكتەپتەرىندە – 3-6%, اۋىل مەكتەپتەرىندە – 10% عانا مۇعالىم مامان­دى­عىن تاڭدايدى ەكەن. وسى­دان كەلىپ, پەداگوگيكالىق مامان­دىق­­تار­عا اكادەميالىق دايىندى­عى جەتكىلىكسىز جاستار كەلەدى. مۇن­داي كەزدەيسوق كەلگەندەردەن مىق­تى مۇعالىم شىعادى دەگەنگە سەنە قويۋ ەكىتالاي. جوعارى وقۋ ورىن­دا­رىن­دا كاسىبي ءبىلىم الۋىمەن قا­تار ادامي قاسيەتتى بولاشاق مۇعا­لىم­نىڭ بويى­نا ءسىڭىرۋ, ناقتى­لاي تۇسسەك, ىزەت پەن يناباتتى, كىشىپەيىلدىلىك پەن كىسىلىكتى, وزگە دە اسىل قاسيەتتەردى ولاردىڭ سانا­سى­نا بىرتە-بىرتە دا­رى­تۋ قاجەت. ەگەر مۇن­داي ىزگىلىكتىڭ نەگىزى مەكتەپتە قا­لىپتاسسا, ما­مان­دىق الۋ بارى­سىن­دا تالاپكەر قينالماس ەدى. مۇنى كوپ بولىپ ويلاسىپ, جۇرت بولىپ كەڭەسىپ ىسكە اسىرساق, نۇر ۇستىنە نۇر. مۇعالىم ماماندىعىن تاڭداۋ­دى قالاي قالىپتاستىرۋعا بولا­دى دەگەن سۇراققا بەرەر جاۋاپ, ءبىر زاماندارى مۇنداي ءۇردىس بول­عان, سونى داۋىرگە ساي جاڭعىرت­ساق ۇتىل­ماس ەدىك. ونى بەيىندىك پەدا­گوگيكالىق سىنىپتار, سون­داي-اق مۇعالىم ماماندىعىنا باع­دار­لان­عان پەداگوگيكالىق گيمنازيالار ارقىلى ىسكە اسىرۋعا بولادى. قازىر انا ءبىر جىلدارى باعا­لى ماماندىق سانالاتىن كاسىپتىڭ ءناسى­بى سول تۇستاعىداي تاسى ءدايىم ورگە دومالاپ تۇرعان جوق. قايتا مۇعا­لىم­دىككە بەت بۇرعاندار جىل سايىن كوبەيىپ كەلەدى. بۇعان ەل­با­سىنىڭ جاستاردى اۋىلدى كور­كەيتۋگە ۇلەس قوسۋ قاجەتتىگى تۋرا­لى باستاماسى مەن جاساپ جاتقان قام­قورلىعى كەڭ جول اشۋدا. تەك وسى يگىلىكتى ىسكە كەي ازامات­تار­دىڭ ءاتۇس­تى قاراپ, كەيدە جەتە ءمان بەرە بەرمەيتىنى ۇمىتكەر­لەردىڭ تال­پى­نىسىنا كەرى اسەر ەتەتىنىن جاسىرا الماساق كەرەك. قالادا ءۇيسىز-كۇيسىز جۇرگەنشە كىندىك قانى تامعان اۋى­لىنا بارىپ, ەلگە ۇيىت­قى, زامان­داس­تارىنا ۇلگى, كەيىنگىگە ونەگە كورسەت­سە, قانە. ءومىر كورىپ قا­لىپ­تاس­قان سوڭ قالاعا ورالىپ, ءورىسىن كەڭەيتەم دەسە, قىزمەت ىستەپ, عى­لىم­مەن شۇعىلدانۋعا تالپىنسا, كىم كەدەرگى بولادى. بولاشاق مۇعالىمدەردى دايار­لاۋ­دى مودەرنيزاتسيالاۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەتى – ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق ساتىسىندا ءبىلىم مازمۇنىن جاڭارتۋ; بەيىندى وقى­تۋ­دى ەسەپكە الا وتىرىپ, بولا­شاق ۇستازداردى تەرەڭ عىلىمي نەگىزدە دايارلاۋ; اۋىلدىق, شاعىن كومپلەكتىلى مەكتەپتەردە وقيتىن دا­رىن­دى بالالارمەن جۇمىس ءجۇر­گىزۋ, وقىتۋدى ديۆەرسيفيكاتسيالاۋ, سارالاۋ جانە اقپاراتتىق تەحنو­لوگيالاردى يگەرۋ. ارنايى مەكتەپ نەمەسە جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكەمەلەردەگى مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى بالالارعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ. سەبەبى, ولاردىڭ اراسىن­دا تالانتتار از ەمەس. سولاردىڭ باعىن اشۋ, قاتاردان قالدىرماۋ, ءبىز ءۇشىن پارىز. ەندى ءبىلىم مازمۇنىن جاڭار­تۋ­داعى يننوۆاتسيالىق ىزدەنىستەر قانداي بولۋ كەرەك دەگەن ماسە­لە­گە جاۋاپ بەرىپ كورەلىك. بىرىنشىدەن, 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە كو­شۋ الدىندا وعان وزىق دايىندىق قاجەت. بارلىق پەداگوگيكالىق ما­مان­دىقتارعا «بەيىندىك وقىتۋ پەداگوگيكاسى» ءپانىن ەنگىزۋگە ءتيىسپىز. ەكىنشىدەن, اۋىلدىق شاعىن كومپلەكتىلى مەكتەپتە جۇمىس ىستەۋگە ۇمتىلعان جاس ماماندارعا باعدار بەرۋ. شىنىندا, اۋىل ال­تىن بەسىگىمىز دەيمىز. سول اۋىلدى بىلىكتى دە ءبىلىمدى جاس مامانمەن قامتاماسىز ەتە الساق, مىڭداعان ۇل-قىز ءتالىمدى دە ءتار­بيەلى بولىپ وسەدى. ءۇشىن­شى­دەن, ۇقساس پاندەر بويىنشا مامان­دان­دىرۋدى با­تىل ەنگىزۋ: ماتەماتيكا-فيزيكا, ماتەماتيكا-ينفورماتيكا, فيزيكا-ينفورماتيكا, بيولوگيا-حيميا, تاريح-گەوگرافيا, ت.ب. ءتور­تىن­­شىدەن, «شاعىن كومپلەكتىلى مەك­تەپتە ءبىلىم بەرۋدىڭ ادىستەمەسى مەن تەحنولو­گيا­سى» ءپانىن تيا­ناق­تاۋ. بەسىنشىدەن, پسيحولوگيا­لىق-پەداگو­گي­كالىق جانە ادىستەمەلىك تسيكل ءپان­دەرىنە ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرىن جانە «ءبىلىم بەرۋدەگى مەنەدجمەنت» بويىن­شا ما­مان­دان­دىرۋدى ورنىق­تىرۋ. ال­­تىن­شى­دان, بولاشاق مۇعالىمدەردى عى­لى­مي زەرت­تەۋلەر جۇرگىزۋگە جانە دا­رى­ن­دى بالالارمەن جۇمىس ءجۇر­گىزۋگە دايارلاۋ. جەتىنشىدەن, كوپ ءتىل بىلەتىن پەداگوگ مامانداردى ءازىر­لەۋ­دى جۇزەگە اسىرۋ. سەگىزىنشىدەن, «ە-ىەاrnىng» ەلەك­ترون­دى وقىتۋ ءجۇ­يە­سىن ءبىلىم بەرۋ ۇردىسىندە باياندى ەتۋ. اۋىل مەكتەبىنە قاجەت مۇعا­لىم­دەردى كاسىبىنە قاراي ءتيىمدى دايارلاۋ ءۇشىن پەداگوگيكالىق ينستيتۋت ءجۇ­زە­گە اسىراتىن كەشەندى شارالار قان­­داي دەگەنگە كەلەتىن بولساق, ولار: جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ سۇرا­نى­سىنا قاراي ايماققا قاجەت مۇعا­لىم­دەر تۋرالى ماركەتينگتىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ وتىرۋ; اۋىلداعى مەكتەپ بىتىرۋشىلەردى كاسىپكە بەيىمدەۋ مەحانيزمىن قۇرۋ جانە جۇزەگە اسى­رۋ; جوعارى وقۋ ورىندارى مەن اۋىل­­دىق جەرلەردەگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دارى اراسىنداعى بايلا­نىس­تى, ونىڭ ىشىندە وقۋ-وندىرىستىك ارىپتەس­تىك جەلىسىن قۇرۋ جانە دامىتۋ; اۋىل­دىق جەردە جۇمىس ىستەۋگە دايىندالىپ جۇرگەن ستۋدەنتتەردىڭ كاسىبي دايىندىعى جايلى جۇيەلى مونيتورينگ جۇرگىزۋ­دى نازاردا ۇس­تاۋ; وقۋ-تاربيە ۇدەرى­سىن ۇيىم­داس­تى­رۋ مەن مازمۇنىن اۋىلدىڭ الەۋ­مەتتىك جاعدايىنا بەيىمدەۋ; پەدا­گو­گيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارى بازاسىندا اۋىلدىق مەكتەپتە ءبىلىم الىپ جۇرگەن وقۋشى­لارعا ارنالعان وليمپيادالار ءوت­كىزۋ­دى ويلاستىرۋ. بۇل وقۋشىلاردىڭ بولاشاقتا مۇ­عا­لىم ماماندىعىن تاڭداۋعا ءمۇم­كىن­دىك الارى ءسوزسىز. تاعى ءبىر ويىمدى تالقىعا سالار بولسام, ايماقتاعى ءبىلىم بەرۋدى ءتيىمدى دامىتۋ, قوعامنىڭ ءار مۇشەسى ءۇشىن ول قولجەتىمدى بولۋ ماقسا­تىن­دا پەدينستيتۋتتار جانى­نان بەيىندىك مەكتەپتەر, فيزيكا-ما­تە­ماتيكا­لىق, حي­ميا-بيولو­گيا­لىق, گۋماني­تار­لىق با­عىتتاعى (ونىڭ ءىشىن­دە قا­شىقتىقتان وقىتاتىن) با­زا­لىق سى­نىپ­تار, اۋىل­دىق مەكتەپتەردەگى دا­رىن­دى بالالار ءۇشىن ينتەرناتتار اشۋ وزەكتى بولىپ تۇر. ەگەر وسى ءما­سە­لەنى دۇرىس جولعا قوي­ساق, جىل سا­يىن وتكىزىلەتىن وليم­پيادالارعا قا­­تى­ساتىن وزات وقۋ­شىلاردى انىق­تاۋ­عا, ءبىلىم ۇيا­سى­نىڭ بەدەلىن نىعايتۋعا, ءتيىستى كا­سىپتىك باعدارلاۋ جۇمىسىن ءجۇر­گىزۋ­گە مول مۇمكىندىك بولار ەدى. «بالاباقشا – مەكتەپ – كوللەدج – جوعارى وقۋ ورنى» – وسى ءتورت تۇعىردى تۇگەندەۋ كۇن ءتارتى­بى­نە شىعىپ وتىر. بۇل شەشىمىن تاپسا, ەلىمىزدىڭ زياتكەرلىك جانە شىعارماشىلىق كادرلىق الەۋەتىن قالىپتاستىرۋعا, ءبىلىم بەرۋدىڭ يننوۆاتسيالىق جۇيەسىن ءارى قاراي دامىتۋعا, عىلىمي-زەرتتەۋ جانە ادىستەمەلىك جۇمىس الاڭىن زاماناۋي ورتالىققا اينالدىرۋعا بولار ەدى. مىنە, وسىنداي قۇرىلىم­دار­دىڭ جۇيەلى جەلىسىن قالىپتاس­تىر­ساق, ايماقتىق پەداگوگيكالىق ينس­تيتۋتتاردىڭ بەدەلى ارتىپ, ءبىلىم ساپاسى كوتەرىلەتىنى ەش كۇمانسىز. داۋىرگە ساي اقپاراتتىق-ءبىلىم بەرۋ تەحنولوگيالارىن پايدالانۋ ەسەبىنەن وقىتۋ ساپاسىن ارتتى­رۋ­عا, تۇل­عا­نىڭ ءومىر بويى ءبىلىم الۋى مەن ءوز بەتىنشە ىزدەنۋىنە جول اشا­تىن ۋاقىت تۇردى. قولجەتىمدى ءبىلىم بەرۋ­دىڭ ءبىر جولى – جوعارى وقۋ ور­نى­نىڭ سايتى ەكەنى ءمالىم. ءبىز وسى­نى ەسكەرىپ وبلىس­تىق پورتالدان تۇ­راق­تى ورىن العان «مۇعا­لىم­گە كومەك» اتتى قو­سىمشانى قۇ­رۋ­دى قاراستىرىپ جا­تىر­مىز. ول مەكتەپكە دەيىنگى, مەكتە­پال­دى دايار­لىق, جال­پى ورتا, تەحني­كا­لىق جانە كا­سىپ­تىك, جوعارى بىلىمنەن كەيىنگى وقۋ باعدارلامالارىن جۇزەگە اسى­رۋ; بەيىندەر بويىنشا ءپان­دىك باع­دار­لاۋ, پانارالىق كۋرس­تار­دىڭ ەلەكترون­دى نۇسقالارىن ۇسى­نۋ; قاشىقتىقتان وقۋ­­شىلار وليم­پيا­دا­لارىن, سايىس­تارىن ۇيىم­داس­تى­رۋ; ۆيرتۋالدى پسي­حولوگيالىق قىز­مەتتى ۇيىمداس­تىرۋ; وقۋشىلار مەن ۇستازدار ءۇشىن وn-line جۇيەسى ءناتي­جەسىندە كەڭەس­تەر, ءدارىس­تەر, شەبەرلىك-كلاستار ءوت­كىزۋ; ءمۇم­كىن­دىك­تەرى شەكتەۋلى بالا­لار­دى قول­داۋ, ينتەرنەت ورتالىق­تارىن قۇرۋ, ت.ب. ايماقتاعى ۇزدىكسىز ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اتقاراتىن جۇ­مىسى از ەمەس. ول ءۇشىن ۇزدىكسىز ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن تەوريالىق-ءادىس­نامالىق جانە ادىستەمەلىك جاعى­نان قامتاماسىز ەتۋدى جۇزە­گە اسىرۋ; 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە كوشۋ بويىن­شا وبلىس مەكتەپتەرىندە عىلىمي-ادىستەمەلىك ءتا­جى­ري­بەلەر­دى جاندان­دى­رۋ; وقۋ­شى­­لاردىڭ بەيىنالدى جانە بەيىندىك دايىن­دى­عىنا كومەك كور­سە­تۋ; ين­نو­ۆا­تسيا­لىق تەحنولو­گيا­­لاردى پاي­دا­لا­نۋ ارقىلى وقۋ­شى­لار­دىڭ دەن­ساۋ­لىعىنا مونيتورينگ جاساپ وتى­رۋدى ەنگىزۋ; بالالار مەن جاس­وسپىرىمدەر اراسىن­داعى تاربيەنى ءبىر ساتتە كوزدەن تاسا ەتپەۋ; اي­ماقتىق پەداگوگي­كا­لىق قاۋىم­داس­تىق­پەن بىرلەسىپ ءىس-شا­را­لار ۇيىم­داستىرۋ, ونى كەڭ كو­لەم­دە ناسيحاتتاپ, ماتەريال­دارىن با­سىلىمدارعا شىعارۋ. ءبىزدىڭ ينستيتۋت سەكىلدى وقۋ ورىندارىنىڭ عىلىمي-پەداگو­گي­كالىق الەۋەتى وبلىستىق مۇعالىم بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ينستيتۋت­تا­رى­مەن سالىستىرعاندا, ءبىرشاما جوعارى. وسىنى پايدالانىپ, اي­ماق كولەمىندەگى مەكتەپكە دەيىنگى جانە مەكتەپ جاسىنداعى بالالار­دى بىرلەسە وتىرىپ وقىتۋ, ءمۇم­كىن­دىكتەرى شەكتەۋلى بالالارمەن جۇمىستى جەتىلدىرۋ, شاعىن كومپلەكتىلى مەكتەپتەر ءۇشىن ارالاس ماماندىقتار ازىرلەۋ, ۋاقىت ءول­شەمىنە قاراي پاندەردى شەت تىلىندە وقىتۋ ءۇشىن بەيىندىك اعىلشىن (نەمىس) ءتىلى مۇعالىمدەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ باستى ماقسات بو­لىپ ەسەپتەلەدى. بۇل كۇندەرى مەكتەپتە جۇمىس ىستەيتىن ماگيسترانتتار 2%-دى عا­نا قۇرايدى. پەداگوگيكالىق وقۋ ورىندارى ءتيىستى پاندىك سالا باكالاۆرلارىن دايىنداۋعا باع­دار­لانعان. بۇل بولاشاق مۇعالىم­دەر ءۇشىن وتە تومەن شەك بولىپ تابىلادى. بەيىندىك مەكتەپ ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ ماگيسترلارىن دايىن­داۋ پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بازاسىندا جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس. حالىقارالىق دارەجەدەگى وقۋ ورىندارىنىڭ ەرەكشە ءبىر ءتۇرى – پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر بو­لىپ ەسەپتەلىنەدى. بۇل ءداستۇرلى ۋنيۆەرسيتەتتەردە بەرىلەتىن پەدا­گو­گيكالىق ءبىلىم ەمەس, ۋنيۆەرسيتەتتىك پەداگوگيكالىق ءبىلىم بو­لىپ تابىلادى. بولاشاقتا پەدا­گو­گيكا­لىق ينستيتۋتتاردى ۋنيۆەرسيتەتتەرگە اينالدىرۋ ماسەلە­سى شەشىلىپ جاتسا قۇبا-قۇپ. ءبىز سول كەزدە عانا ۇستازداردىڭ مىندەتتى ماگيسترلىك ءبىلىم الۋ ماسەلەسىن كۇن تارتىبىنە قوياتىن بولامىز. ۇكىمەتتىڭ وتكەن مامىر ايىن­داعى وتىرىسىندا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ب.جۇماعۇلوۆ مۇ­عالىمدەر ءۇشىن ينتەرناتۋرا ينس­تيتۋتىن قۇرۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى ماسەلە كوتەردى. پەداگوگيكالىق ينتەرناتۋرانى تاجىريبەگە ەنگىزۋ پەدينستيتۋتتاردى ءبىتىرۋشى جاس ماماندارعا تاجىريبەلىك جانە ادىستەمەلىك دايىندىعىن جاق­سار­تۋعا, كاسىبي دەڭگەيىن, قىزمەتكە دايىندىق دارەجەسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جىل سايىن وتكىزىلەتىن مۇعا­لىم­دەردىڭ تامىز ءماسليحاتى تەك مۇ­عالىمدەر ءۇشىن عانا ەمەس, سول مۇ­عالىم دايىندايتىن جوعارى وقۋ ورىندارىنا دا قاتىستى بول­عان­دىق­تان ءبىز وسى ماقالامىزدا ازدى-كوپتى وي پىكىرلەرىمىزدى ور­تاعا سا­لىپ وتىرمىز. ونىڭ ەڭ باس­تىسى مۇعالىم ماماندىعىن تاڭ­داۋدى مەكتەپتەن باستاۋ قا­جەتتىگى ەدى. كاسىپكە ادالدىقتى مەكتەپتەن ور­نىق­تىرساق, بۇل بولاشاق ۇر­پاقتىڭ وتانشىلدىق رۋحىن قالىپتاس­تى­رىپ, ەلگە دەگەن سەزىمىن ارتتىرارى ءسوزسىز. وسى جەردە تاعى ءبىر باي­لا­مىمدى ايتا كەتسەم, ارتىق بولماس. مەكتەپ بىتىرگەن وقۋشى قا­لاي نازاردان تىس قالمايتىن بولسا, جو­عارى وقۋ ورنىن ءتامام­داعان جاس­تارعا دا سونداي مۇمكىندىك تۋعىزۋ قاجەت. ول ءۇشىن جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرۋشىلەر اسسوتسيا­تسيا­سىن قۇرۋ قاجەت ءتارىزدى. اسسوتسياتسيا ءبىتىرۋ­شى­لەردىڭ ءوزارا اقپارات الماسۋىنا, كاسىپتىك جانە باسقا دا كومەك الۋى­نا, ىسكەرلىك, دوستاستىق قا­رىم-قا­تى­ناستاردى دامىتۋعا, ءوز ينستي­تۋ­تى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋگە, ايماقتىق وقۋ ورنىنىڭ بەدەلىن نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەر ەدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا وتەتىن مۇعالىمدەردىڭ تامىز ءماسليحاتىندا ەلدىك ءىستى ەلەۋلى بيىككە كوتەرۋ جولىندا ات­قارىلاتىن جۇمىس جان-جاقتى ءسوز بولىپ, ول جاڭا وقۋ جىلىندا قول­عا الىنىپ, كەيىن ءوز ناتيجەسىن بەرىپ جاتسا, ۇلت ءۇشىن دە, ۇرپاق ءۇشىن دە ناتيجەلى بولماق. نۇرعالي ارشابەكوۆ, پاۆلودار مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.