84 جاستاعى سوعىس ارداگەرىنىڭ قۋانىشى

وسىدان تۋرا ءبىر جىل بۇرىن: «83 جاستاعى سوعىس ارداگەرى سەر­گەل­دەڭ بولىپ ءجۇر» دەپ ماقالا جازعانبىز («ەگەمەن قازاق­ستان», 2010 جىل, تامىز.). سە­ر­گەل­دەڭگە تۇسكەن ارداگەرىمىز تاراز قالا­سىن­دا تۇراتىن ءاشىم اتتى جال­عىزىلىكتى قاريا ەدى. سول ماقالادا ۇلى وتان سو­عىسى ارداگەرىنە تەڭەستىرىلگەن ءاشىم يەمبەرديەۆ (سمايىلوۆ) اق­ساقالدىڭ سوناۋ 1989 جىلى ءۇيىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا كەزەككە تۇرعانى, بىراق ارادا 21 جىل وتسە دە بيۋروكراتتىق ءتۇرلى كەدەر­گى­لەر­دىڭ سالدارىنان وعان قولى جەتپەي جۇرگەنى باياندالعان. سوزبە-ءسوز مىسال كەلتىرسەك ماقالامىز: «...ءاشىم اتا قايىرىمدى قالا باسشىلارىنان ءالى دە كۇدەر ۇزەر ەمەس. بۇگىندە 83 جاسقا كەلگەن اقساقال (1927 جىلى تۋ­عان) جامبىل وبلىسىنىڭ جام­بىل اۋدانىنان اسكەر قاتارىنا شاقىرىلىپ, وتان الدىنداعى بورىشىن 1943-1948 جىلدارى رەسەي ەلى اۋماعىندا اتقارىپ­تى. ءتىپتى 1950 جىلى اسكەرگە قايتا شاقىرىلىپ, سودان 1953 جىلعا دەيىن كەڭەس وداعى مەن اۋعانستان شەكاراسىنداعى تەرمەز قالاسىندا قىزمەت ەتكەن. اقساقالعا 1990 جىلى بەرىلگەن كۋالىككە (سەريا 3-029223): «پرەدياۆيتەل ۋدوستوۆەرەنيا يمەەت پراۆو نا لگوتى ي پرەيمۋششەستۆا, ۋستانوۆلەننىە زاكوناداتەلستۆوم دليا ليتس, ناگ­راج­دەننىح وردەنامي ي مەداليامي سسسر زا سامووتۆەرجەننىي ترۋد ي بەزۋپرەچنۋيۋ ۆوينسكۋيۋ سلۋجبۋ ۆ تىلۋ ۆ گودى ۆەليكوي وتەچەستۆەننوي ۆوينى 1941-1945 گ.» دەپ جازىلىپ, قول قوي­ىلعان. بىراق سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرىن باسپانامەن قام­تا­ماسىز ەتۋگە مىندەتتى تاراز قالاسىنداعى مەكەمە باسشى­لا­رى اقساقالدىڭ قۇجاتتارىنا كوز سالماعان.  كوز سالماعانى بىلاي تۇرسىن, ءتىپتى, كەزەكتەن الىپ تاستاپتى. قاريا جاقىندا جامبىل وبلىستىق سوتىنىڭ كاس­سا­تسيالىق سوت القاسىنىڭ ءتور­اعاسى ا.سمايىلوۆتان حات الدى. وندا: «جام­بىل وبلىستىق سوتى ءسىزدىڭ 10.06. 2010 جىلى جازىلعان ارىز­دا­رى­ڭىز­عا تومەندەگى ءمان-جايدى تۇسىندىرەدى. اپپەلياتسيا­لىق سوت ال­قاسىنىڭ №2ا-255/2010 ساندى 01.04.2010 جىلعى قاۋلى­سى­مەن تاراز قالالىق سوتىنىڭ 01.12.2009 جىلعى شەشىمى وزگەر­تىلگەن. تاراز قالالىق تۇرعىن ءۇي كو­ميسسيا­سى­نىڭ 26.09.2007 جىل­عى شەشىمىندەگى ا.يەمبەرديەۆتى (سمايى­لوۆ­تى) تۇرعىن ءۇي الۋ كەزەگىنىڭ تىزىمىنەن الىپ تاستاعان بولىگى زاڭسىز دەپ تانىلىپ, ا. يەم­بەرديەۆتىڭ (سماي­ى­­لوۆ) ۇلى وتان سوعىسى ارداگەرىنە تەڭەستى­رىل­گەن ازامات رەتىندە 25.04.1989 جىلدان باستاپ تۇرعان ءۇيىن كەڭەيتۋ كەزەگى قالپىنا كەلتىرىلدى...» دەلىنگەن. ەندەشە وبلىس پەن قالاعا جاڭادان باسشى بولىپ تا­عاي­ىندالعان اكىمدەر قاريانى جايلى پاتەرمەن قامتاماسىز ەتەدى دەپ سەنەمىز. حالىقتى, ونىڭ ىشىندە قا­ريا­لاردى قۋانتقانعا نە جەتسىن!» دەپ اياقتالعان بولاتىن. جاقىندا ءاشىم اقساقالدىڭ كوز جاسىنا تاعى دا كۋا بولدىق. بىراق بۇل جولعىسى... قۋانىشتىڭ كوز جاسى ەدى. ياعني, وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆتىڭ قاداعالاۋى­مەن سو­عىس­تىڭ سوڭعى سولداتتارى­نىڭ ءبىرى اشەكەڭ ءوزى ارمانداعان پاتەرگە 22 جىلدان سوڭ يە بولدى. 22 جىل دەمەكشى, وبلىس باسشىسى تاراز قا­لا­سىنىڭ قاق ورتاسىندا 25-30 جىل­دان بەرى قاڭىراپ قاڭ­قا­سى عانا تۇر­عان ءزاۋلىم عيمارات­تى دا تاپ-تۇي­ناق­تاي ەتىپ, انە-مىنە پايدالانۋعا بەرگەلى وتىر. ءسىرا: «جاس كەلسە – ىسكە!» دەگەن حالىق دانالىعىنىڭ جار­قىن مى­سالىنىڭ ءبىرى وسى شىعار. مايدانگەر اقساقال ەندى تاراز قا­لاسىنداعى «بايتەرەك» شاعىن اۋ­دانىنان بوي كوتەرگەن 5 قابات­تى 70 پاتەرلىك تۇرعىن ۇيدە تۇرا­تىن بو­لا­دى. كوسەمالى ساتتىباي ۇلى. جامبىل وبلىسى.