كەشە مەملەكەت باسشىسىنىڭ پاۆلودار وبلىسىنداعى جۇمىس ساپارى اياقتالدى
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پاۆلودار وبلىسىنداعى جۇمىس ساپارىنىڭ ەكىنشى كۇنىن «كاۋستيك» اق بازاسىندا قۇرىلىپ جاتقان ەركىن ەكونوميكالىق ايماقتىڭ جۇمىسىمەن تانىسۋدان باستادى.
ءوندىرىسى ورگە باسقان, قويناۋى قازىناعا تولى, تاڭعاجايىپ تابيعاتى بار ەجەلگى كەرەكۋ ەلىمىزدىڭ ونەركاسىبى وركەن جايعان تابىستى وڭىرلەرىنىڭ بىرىنەن سانالادى. ءمىنە, ەكونوميكالىق قۋاتى ءوركەندەگەن وسى وڭىردەگى پاۆلودار حيميا زاۋىتىنىڭ بازاسىندا 2002 جىلى «كاۋستيك» اكتسيونەرلىك قوعامى قۇرىلعان بولاتىن. ال 2010 جىلعى 21 جەلتوقساندا ەلباسى ءداستۇرلى تەلەكوپىر ارقىلى بولعان بەينەكونفەرەنتسيادا وسى زاۋىتتاعى «مەمبراندى ادىسپەن كاۋستيكالىق سودا جانە حلور شىعاراتىن ءوندىرىستىڭ قۇرىلىسىن سالۋ جونىندەگى» جوبانىڭ تۇساۋكەسەرىن وتكىزگەن بولاتىن. بۇل جوبانىڭ جالپى قۇنى 16,2 ميلليارد اقش دوللارى كولەمىندە بەلگىلەنگەن. ال جاڭا وندىرىسكە قاجەتتى شيكىزاتتى وبلىس اۋماعىنداعى تۇزدى كولدەردەن كەرەگىنشە الۋعا بولادى.
ءسويتىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن ەلىمىزدە ءىس جۇزىنە اسىرىلا باستاعان حيميا كلاستەرى اياسىندا پاۆلوداردا تاعى ءبىر حيميالىق كەشەننىڭ ءومىرى باستالعان. بۇل كاسىپورىندا مەمبراندى تەحنولوگيا ءادىسى بويىنشا الەمدىك وزىق جەتىستىكتەر نەگىزىندە كاۋستيكالىق سودا جانە حلور شىعاراتىن زاماناۋي ءوندىرىس جۇمىس ىستەي باستادى. مۇندا بۇگىنگى زاماننىڭ وزىق قوندىرعىلارى ورناتىلدى. حيميالىق جاڭا ءوندىرىس ورنىنىڭ ەكولوگيالىق تازالىعى جاعىنان, وندىرىستىك قۋاتى جاعىنان ەلىمىزدە بالاماسى جوق. زاۋىت تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەي باستاعاندا ەلىمىزدىڭ حيميالىق شيكىزات – كاۋستيككە دەگەن سۇرانىسىنىڭ 80 پايىزى, حلور, تۇزدى قىشقىل ءجانە گيپوحلوريتكە دەگەن ىشكى رىنوك سۇرانىسىنىڭ 100 پايىزى قامتاماسىز ەتىلەدى. جالپى, زاۋىتتىڭ وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا 26 457 توننا حلور, 6600 توننا گيپوحلوريت ناتري, 45000 توننا تۇزدى قىشقىل, 30000 توننا كاۋستيكالىق سودا شىعارۋعا نەگىزدەلگەن. بۇل مەجە 2012 جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا الىنادى دەپ كۇتىلۋدە.
اعىمداعى جىلدىڭ التى ايى ىشىندە «كاۋستيك» اق جالپى قۇنى 134,8 ملن. تەنگە بولاتىن 386 توننا ءونىم وندىرگەن. قازىر زاۋىتتا 452 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان. مۇندا جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ ورتاشا جالاقىسى ءبۇگىندە 58 585 تەڭگەدەن اينالاتىن كورىنەدى.
زاۋىتتى ارالاۋ بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى وسى ءوندىرىس ورتالىعى نەگىزىندە قۇرىلعالى وتىرعان حيميا كلاستەرىنە ارنالعان ەركىن ەكونوميكالىق ايماقتىڭ (ەەا) تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق جاعدايىمەن تانىستى. وبلىس اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ ارنايى جابدىقتالعان كورنەكى ستەندىلەر نەگىزىندە ەلباسىنا «حيمپارك – پاۆلودار» ەركىن ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ جاي-جاپسارىن باياندادى. ەەا پاۆلودار قالاسىنىڭ سولتۇستىك ونەركاسىپتىك ايماعىندا ورنالاسقان. قازىرگى تاڭدا ەەا-نىڭ جالپى اۋماعى 1200 گەكتار جەر كولەمىن الماق. ەەا قۇرامىندا قازىردىڭ وزىندە ەكى ەڭ ءىرى ينۆەستورلار جۇمىسىن باستاعالى وتىر. ولار: «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق كومپانياسى مەن رەسەيدىڭ «گرۋپپا نيتول» اشىق اكتسيونەرلىك قوعامى بولىپ تابىلادى.
«گرۋپپا نيتول» ااق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى اناتولي گونچاروۆ وزدەرىنىڭ جوباسىمەن مەملەكەت باسشىسىن تانىستىرا كەلىپ, پاۆلودارداعى ەەا بازاسىندا قۇرىلاتىن بىرلەسكەن كاسىپورىن جىلىنا 12000 توننا جارتىلاي كريستالداندىرىلعان كرەمني شىعارۋدى نيەت ەتىپ وتىرعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. وسى ماقسات ءۇشىن «گرۋپپا نيتول» ااق بۇل جوباعا 1 ميلليرد اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا قۇيعالى وتىر. سونداي-اق, ولار بولاشاقتا 1200 جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتىماق. بۇل ەكى جاققا دا ءتيىمدى ءارى اۋقىمدى جوبا 2011-2015 جىلدار ارالىعىندا جۇزەگە اسىرىلماق. اناتولي گونچاروۆتىڭ ايتۋىنشا, رەسەيدىڭ ءىرى حيميالىق كومپانياسىن قازاقستانعا ينۆەستيتسيا سالىپ, ۇلكەن ءوندىرىس ورنىن اشۋعا ەلىمىزدەگى قولايلى ينۆەستيتسيالىق احۋال جانە وتە باي شيكىزات قورى قىزىقتىرىپ وتىرعان كورىنەدى.
سودان كەيىن ەلباسى «كاۋستيك» اق-تىڭ ءبىر توپ جۇمىسشىلارىمەن كەزدەسىپ, پىكىر الىستى. ءوزىن ەرسايىن قاسەنوۆپىن دەپ تانىستىرعان زاۋىت مامانى ءوزىنىڭ وسى كاسىپورىندا 1980 جىلدان بەرى ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقانىن ايتا كەلىپ, پاۆلودار ءوڭىرىندە تۇرعىنداردىڭ تۇرمىسى جىلدان-جىلعا جاقسارىپ, جاڭا مەكتەپتەر مەن بالاباقشالاردىڭ اشىلىپ جاتقانىن اتاپ كورەتتى. بۇل ءسىزدىڭ ءجۇرگىزىپ كەلە جاتقان سارا ساياساتىڭىز بەن جوعارى ىسكەرلىگىڭىزدىڭ ارقاسى, دەدى ول ءوز سوزىندە.
مەملەكەت باسشىسى وسىدان كەيىن پاۆلودار قالاسىندا جاڭادان اشىلعان «ەنەرگەتيك» تەننيس ورتالىعىنا كەلدى. تەننيس ورتالىعى 3750 شارشى مەتر اۋماقتى الىپ جاتىر. 2172 شارشى مەتردى الىپ جاتقان ەكى ويىن زالىنداعى 4 تەننيس كورتتارىندا كۇنىنە 200-گە تارتا ادام سپورتپەن شۇعىلدانا الادى. «ەنەرگەتيك» تەننيس ورتالىعى» جشس-نىڭ باس ديرەكتورى بايان قۇرمانباەۆانىڭ ايتۋىنشا, وڭىرارالىق جانە حالىقارالىق تەننيس جارىستارىن وتكىزۋگە بەيىمدەلگەن تەننيس ورتالىعىندا 264 كورەرمەنگە ارنالعان زال بار.
«ەنەرگەتيك» تەننيس ورتالىعىنان شىققاننان كەيىن مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پاۆلودار وڭىرىندەگى ساپار قورىتىندىسى جونىندە وي ءبولىسىپ, باق وكىلدەرىنە سۇحبات بەردى.
مەن وسىنىڭ الدىندا الماتى وبلىسىندا, الماتى قالاسىندا بولدىم. مىنە, پاۆلودار وبلىسىنداعى جۇمىس ساپارى دا اياقتالىپ قالدى. الداعى ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ استىقتى وڭىرلەرىن ارالايمىن, دەپ باستادى ءسوزىن ەلباسى. ارينە, پاۆلودار ءوڭىرىنىڭ يندۋستريالاندىرۋ ماسەلەسى جونىندە وتە ماڭىزدى ورىن الاتىندىعىن اتاپ كورسەتكىم كەلەدى. يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى بويىنشا مۇندا جالپى 144 نىسان ىسكە قوسىلماق. ونىڭ ىشىندە 30 نىسان قازىردىڭ وزىندە پايدالانۋعا بەرىلسە, 12 ءىرى يندۋستريالىق جوبا بيىل جۇزەگە اسىرىلماق.
ودان ءارى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اقسۋ جىلۋ ەلەكتر ستانساسىندا ءىس جۇزىنە اسىرىلىپ جاتقان اۋقىمدى جۇمىستار جونىندە ايتا كەلىپ, «كاۋستيك» اق-تىڭ شەڭبەرىندە قولعا الىنىپ جاتقان كەشەندى جۇمىستارعا توقتالدى. بۇرىنعى اسكەري حيميالىق زاۋىت تولىقتاي قايتا قۇرىلىپ, مۇندا ودىرىسكە قاجەتتى بەيبىت ونىمدەر شىعاراتىن «كاۋستيك» زاۋىتى جۇمىس ىستەي باستادى, دەدى ەلباسى. زاۋىت قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن اسا قاجەتتى كاۋستيكالىق سودا, حلور, تۇزدى قىشقىل شىعارادى. بۇل ونىمدەر تمد مەملەكەتتەرىندە دە, كەدەن وداعىندا دا ۇلكەن سۇرانىسقا يە بولىپ وتىر. وسى زاۋىت اياسىندا جاڭا ءوندىرىس كەشەندەرى بوي كوتەرمەك. تاعى دا قوسىمشا جۇمىس ورىندارى اشىلاتىن بولادى.
ەستەرىڭىزدە بولسا, مەن حالىققا جولداعان جولداۋىمدا ەرەسەك قازاقستاندىقتاردىڭ 30 پايىزى جانە بالالار سپورتپەن اينالىسۋى قاجەت ەكەندىگى جونىندە مىندەت قويعان بولاتىنمىن, دەپ جالعاستىردى ءسوزىن مەملەكەت باسشىسى. مىنە, پاۆلوداردا تاماشا سپورت ءتۇرى – تەننيسپەن شۇعىلداناتىن ورتالىق اشىلىپ وتىر. مۇنداي ورتالىقتار قازىر قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە دە اشىلۋدا.
سودان كەيىن ەلباسى ەلىمىزدە جۇمىس ىستەپ جاتقان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا, الەۋمەتتىك دامۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ, تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋ, ساپالى اۋىز سۋ باعدارلامالارىنا, «جول كارتاسى-2020» شارالارىنا توقتالا كەلىپ, بۇل باعدارلامالاردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ءۇردىسىنە قوسىپ وتىرعان يگى ىقپالىن ەرەكشە اتاپ كورسەتتى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى بۇل – بارلىعىمىز ءۇشىن قۋانىشتى دا ماڭىزدى وقيعا, دەدى مەملەكەت باسشىسى ودان ءارى. وسىناۋ اسا ماڭىزدى اتاۋلى كۇندى لايىقتى قارسى الۋ ءۇشىن ءبىز بارلىق اۋىلداردا, ەلدى مەكەندەردە, قالالاردا تازالىق پەن ءتارتىپ ورناتۋىمىز كەرەك. تۇرعىندارىمىزدىڭ دەنساۋلىعىن ودان ءارى نىعايتىپ, بالالارىمىزدىڭ ءبىلىم الۋ جاعدايىن جاقسارتۋىمىز قاجەت. باسقاشا ايتساق, بارلىق شاڭىراقتا بىرلىك پەن بەرەكە, ەلىمىزدە تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىق بولۋى كەرەك. تۇراقتى جۇمىس ورنى, جوعارى جالاقى, بالالارىمىزدىڭ ساپالى دا جاقسى وقۋى بولسا, تۇرعىندارىمىز الدىڭعى قاتارلى كلينيكالاردا دەنساۋلىعىن نىعايتسا, ودان ارتىق ادامعا نە كەرەك.
ءبىز بولاشاقتا قازاقستاندىقتاردىڭ تۇگەلدەي جۇمىسپەن قامتىلۋىنا قول جەتكىزۋىمىز قاجەت, دەدى پرەزيدەنت. قازاقستاندىقتار تۇگەل جۇمىس ىستەۋى كەرەك. كىم دە كىم جۇمىس ىستەيتىن بولسا, ونىڭ تۇرمىسى تومەن بولۋى مۇمكىن ەمەس. مەملەكەت ول ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتەردى جاساپ كەلەدى. جۇمىس ورىندارى اشىلۋدا, بيزنەسپەن شۇعىلدانۋعا دا تولىق جاعداي جاسالۋدا. ال ادامدار جاقسى تۇرمىس قۇرۋى ءۇشىن بىلەك ءتۇرىپ, ەڭبەك ەتۋى قاجەت. ودان كەيىن ەلباسى جۋرناليستەر قويعان بىرقاتار سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى.
