ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتىڭ ايقىن كورىنىسى

گازەتىمىزدىڭ وتكەن نومىرىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرجان قازىحانوۆتىڭ تۇركياعا جاساعان رەسمي ساپارى بارىسىندا تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇلمەن كەزدەسكەندىگىن حابارلاعان بولا­تىن­بىز. ەندى سول كەزدەسۋدە قوزعالعان ماسەلەلەرگە توقتالايىق. قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆە­دومستۆوسىنىڭ باسشىسى تۇركيا پرەزيدەنتىنە ەلباسىنىڭ سالەمىن جەتكىزە كەلىپ, وتكەن پارلامەنتتىك سايلاۋداعى جەڭىسىمەن شىن ءجۇ­­­رەكتەن قۇتتىقتادى. بيىل قازان ايىندا الماتى قالاسىندا ءتۇر­كى­تىلدەس مەملەكەتتەر ىنتى­ماق­تاس­تى­عى كەڭەسىنىڭ ءسامميتى وتەدى. وسى­عان بايلانىستى مينيستر مەم­­لەكەت باسشىسى ن.نازار­با­ەۆ­تىڭ سام­ميتكە شاقىرۋىن تابىس ەتتى. تۇركيا پرەزيدەنتى شا­­­­قىر­­ۋدى قا­بىل الىپ, ءوزىنىڭ سامميتكە قاتى­سا­تىندىعىن ءبىلدىردى. سو­نى­­­مەن ءبىر­گە, ا.گۇل ەكى­­جاقتى قارىم-قا­تى­ناستاردىڭ جو­­عا­رى دەڭ­گەيدە دا­مىپ وتىرعاندىعىن اتاپ ءوتتى. وتكەن جىلى قازاقستان مەن ءتۇر­كيا پرەزيدەنتتەرى ءتورت رەت كەزدەسىپتى. 2003 جىلعى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ تۇركياعا جا­ساعان ساپارىنان باستاپ جو­عا­رى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋلەر ۇنەمى جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. ەكى ەل اراسىنداعى قاتىناستاردىڭ دا­مۋى­نا 2009 جىلى 21-23 قازاندا پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ ءتۇر­كياعا رەسمي ساپارى ەرەكشە سەرپىن بەرگەن. وسى ساپار بارىسىندا قازاقستان مەن تۇركيا اراسىندا ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ءتۇر­كيا پارلامەنتىندە العاش رەت ءسوز سويلەۋى ەلىمىزگە كورسەتىلگەن قۇر­مەت دەپ باعالاۋعا بولادى. تيىسىنشە 2010 جىلدىڭ 23-26 مامى­رىن­دا تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ا.گۇل استانادا پارلامەنت پالاتالارىنىڭ توراعالا­رى­مەن جانە پرەمەر-مينيسترمەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى, سونداي-اق شىم­كەنت جانە تۇركىستان قالالارىنا بارىپ قايتتى. ساپار بارىسىندا ۇلتتىق كومپانيالار مەن مەملەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرى, 400-گە تارتا قازاقستاندىق جانە 100-گە جۋىق تۇرىك كاسىپكەرلەرىنىڭ قاتى­سۋىمەن وتكەن قازاق-تۇرىك بيزنەس-فورۋمىندا جالپى كولەمى 300 ميلليون دوللار بولاتىن 30 كەلىسىمگە قول قويىلدى. تۇركيا قازاقستاننىڭ ەۋرا­زياداعى ەڭ ماڭىزدى ءارى سەنىمدى ارىپتەسى بولىپ تابىلادى. ءاسى­رەسە, بۇل ۇدەرىس ەكونوميكا سالا­سىندا كورىنىس تابۋى ءتيىس. كولىك جانە ەنەرگەتيكا باستى ەكونو­مي­كالىق باعىتتار بولىپ تابىلادى. ەندى وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى كەڭەيتۋ قاجەت, دەدى مينيستر ە.قازىحانوۆ. الداعى جىلداردا ءوزارا تاۋار اينالىمىن 10 ميلليارد دوللارعا جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر. سونداي-اق تۇركيا قازاق­ستان ەكونوميكاسىنا قوماقتى ينۆەستيتسيا سالىپ وتىرعان مەملە­كەتتەردىڭ ءبىرى سانالادى. بۇل ينۆەستيتسيالار يندۋستريالىق سەك­تور­عا باعىتتالعان. مىسالى, ون جىل ىشىندە وسى ەلدىڭ قازاق­ستانعا قۇيعان قارجىسى 13 ميلليارد دوللاردى قۇراعان. وسى رەتتە مينيستر ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاماسىنا ءتۇر­كيانىڭ كاسىپكەرلەرىن جۇمىل­دىرۋ جايىن دا ءسوز ەتتى. كەزدەسۋدە بۇلاردان باسقا ءبىر­قاتار ماسەلەلەر دە كوتەرىلدى. اوسشك-كە توراعالىق ماسەلەسى دە نازاردان تىس قالمادى. ويتكەنى, تۇركيانىڭ اوسشك-كە توراعا­لىق ەتكەنىنە دە ءبىر جىل ءوتتى. نەگىزىنەن بۇل پرەزيدەنت ن.نازار­باەۆتىڭ باستاماسى ەكەندىگىن اتاپ وتكەن ءجون. ەندىگى ماسەلە – اتال­عان ۇيىمدى ءارى قاراي دامىتا بەرۋ قاجەتتىگى. استانا مەن انكا­را­نىڭ كوپتەگەن حالىقارالىق جانە وڭىرلىك پروبلەمالار جونىندەگى مۇددەلەرى ۇقساس كەلەدى. سوندىق­تان دا ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك جانە ەكونوميكالىق ىقپالداستىق ماسەلەلەرىندە ەكى ەل اراسىندا ستراتەگيالىق ارىپتەستىك قالىپ­تاس­تى دەپ نىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى. تۇركيا ەلىمىزدى ورتالىق ازياداعى جەتەكشى ەل رەتىندە قابىلدايدى جانە وڭىردەگى ماڭىز­دى ارىپتەس رەتىندە تانيدى. جالپى, قازاقستان رەسپۋبلي­كاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرجان قازىحانوۆتىڭ تۇرىك رەس­پۋبليكاسىنا جاساعان ساپارى جەمىستى بولدى. كەزدەسۋلەر بارى­سىن­دا كوپتەگەن ماسەلەلەر بويىنشا ورتاق ۇستانىم بار ەكەنى انىق باي­قالدى. وسىنىڭ ءوزى تۇركيا­نىڭ ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق ما­ڭىزدى ارىپتەسى ەكەنىن تاعى ءبىر قىرىنان كورسەتتى. اسقار تۇراپباي ۇلى – انكارادان.