ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ كەيىپكەرى

جىلىوي اۋدانىنىڭ ورتالى­عى – قۇلسارى قالاسىنان با­تىستى بەتكە الىپ, جول ءجۇرىپ كەلەمىز. جول باستاۋشىمىز – نۇر­تاس قۋات­باەۆ, اۋداندىق اۋىل شا­رۋا­­شى­لى­عى ءبولىمىنىڭ باستىعى. جول بويى اۋداننىڭ اۋىل شارۋا­شى­لىعىن دامىتۋداعى بەتبۇرىس جايلى ايتىپ كەلەدى. سوناۋ كوز ۇشىندا اعاراڭداعان قىستاۋلار بىرتە-بىرتە جاقىنداي ءتۇستى. قو­را-قوپسىنىڭ اينالاسى تراك­تور­دىڭ, ماشينە سەكىلدى تەحنيكانىڭ نەشە تۇرىنە تولى. ادەمى شاتىر­لان­عان ەڭسەلى ءۇيدىڭ بەلدەۋىندە جاراۋلى اتتاي قوس تۇلپار قاڭ­تا­رىلىپتى. ءبىرى – قازاقى ويۋ-ءور­نەك­پەن كومكەرىلگەن ەر-توقىم سا­لىن­عان, قازاقتىڭ ەر قاناتىنا با­لاعان كادىمگى جيرەن توبەلى, ەكىنشىسى – شەتەلدىك “تويوتا” ءماشي­نە­سى. اۋىل ىرگەسىندە جازعى سا­عىم­دى دالادا جۇزگەن كەمەدەي بولىپ كورىنەتىن تۇيەلەر جايى­لىپ ءجۇر. ارىرەكتە وتار-وتار قوي دا كورى­نەدى. كولىگىمىز ءۇي جانىنا توقتاي بەرە موينىنا فوتواپ­پا­را­تىن اسى­ن­عان ايزادا قارىن­دا­سى­مىز اۋىل كورىنىسىن, قاينا­عان تىرلىكتى سىرتىلداتىپ تۇسىرە باستادى. – بۇل اۋدانداعى بەلگىلى شارۋاگەر سەيىتجان بالجىگىتوۆتىڭ اۋىلى, – دەدى نۇرتاس قۋاتباەۆ پەن ەربولات ەلەۋسىنوۆ ءبىر-ءبىرى­مەن جارىسا سويلەپ. – انە, ءوزى دە كەلە جاتىر... قورا جانىنا تاۋ-تاۋ بولىپ ۇيىلگەن كوڭدى كۇن ساۋلەسىنە جا­عى­لىسقان كۇرەگىمەن الدەبىر جەر­گە تاسىپ جۇرگەن جاپ-جاڭا تراكتور كابيناسىنان سەكىرىپ تۇسكەن جاس جىگىت ارسالاڭداپ بىزگە قاراي ادىمداپ كەلەدى. – اسسالاۋماعالايكۋم, اعالار, اۋىلىمىزعا حوش كەلدىڭىزدەر, – دەپ كۇرەكتەي قوس قولىن ۇسىنا بەر­گەن سەيىتجان شارۋاگەر ءبارى­مىز­دى ۇيىنە قاراي باستادى. ءۇي مۇر­جاسىنان بۋرانىڭ شۋداس­ىن­داي جەلكىلدەي ۇشقان قويۋ ءتۇتىن كورىنبەسە دە ىشىنەن ەرەكشە ءبىر جىلىلىق سەزىلەدى. بۋى بۇرقى­راي پىسكەن ءسۇر ەتتىڭ ءيىسى تاناۋدى قى­تىق­تايدى. جاستارى ءبىر-ءبىرى­مەن شامالاس ەكى كىشكەنە ۇل قۇد­دى كۇندە كورىپ جۇرگەن اعالارى كەلگەندەي قۋانۋلى. كەزەك-كەزەك كىپ-كىشكەنتاي قولدارىن ۇسىنا­دى. قابىرعاعا جاپسارلاتا قو­يىل­عان ادەمى جيھازدىڭ سورەسى ماقتاۋ قا­عاز­دارى مەن ديپلوم­دارعا, العىس حاتتارعا تولى ەكەن. شەتىنەن كوز جۇگىرتە قاراي باس­تادىق. ءتۇرلى-ءتۇستى ۇلكەن تەلەديداردا قازاق­ستان جاڭالىق­تارى بەرىلىپ جاتىر. تەرەزە جاقتاۋىنا ىلىنگەن ۇيالى تەلەفونعا الدەبىر نارسە جالعا­نىپ تۇر. بۇرىن كوز­گە تۇسپەگەن تاڭ­سىق نارسە. “بۇل, نە بولدى ەكەن؟” دەپ ويىمىز سان-ساققا ءجۇ­گىردى. تەلەفونعا قۋات بەرىپ تۇر-اۋ, دەگەنگە توقتاساق تا, ەلەكتر جەلىسىنە قوسىلاتىن جال­عاماسى كورىنبەيدى. – كۇننەن قۋات الاتىن باتارەيا عوي, – دەدى سەيىتجان ويىمىزدى وقىپ تۇرعانداي. – وسىنداي با­تا­­رەيا­­نىڭ ۇلكەن ءتۇرىن شوپان­دار­عا بەرىپ قويدىم. وزىمدە دە بار. اۋىلىمىز ورتالىقتان قاشىق­تاۋ بولسا دا تابيعي گاز جەلىسىن ءجۇر­گى­زىپ الدىم. ءسويتىپ, كەلىن­دەرى­ڭىز­دى وت جاعۋ, كۇل شىعارۋ الەگىنەن قۇت­قاردىم. ۇيالى باي­لانىستىڭ, قا­لا­لىق تەلەفوننىڭ قىزىعىن كورىپ وتىرمىز. شارۋا قامىمەن كەيدە اۋىلدان تىم-تىم الىسقا ۇزاۋعا تۋرا كەلەدى. سونداي كەزدە “Turaia” سپۋتنيكتىك بايلانىس تەلە­فونىن پايدا­لانامىن. ءبىر ارتىقشىلىعى, بۇل تەلەفوننىڭ دالانىڭ تارام-تارام سوقپاعىنان جولىڭدى تابا الماي اداسقاندا, نە تۇماندى كۇندەرى بارار جەرىڭە باعىت بەرەر كومپاسى بار... سەيىتجاننىڭ شارۋا جايىنان سىر تارتىپ وتىرمىز. ءۇش مىڭعا تارتا اسىل تۇقىمدى قويى بار ەكەن. ارقايسىسىنىڭ ۇزىن سانى 200-دەن اساتىن تۇيە, سيىر جانە جىلقى ت ۇلىكتەرى تاعى بار. ۇساق مالداردى ءتورت وتارعا ءبولىپ با­عا­دى ەكەن. تاياۋدا اسىل تۇقىمدى شارۋاشىلىق مارتەبەسى بەرىلىپتى سەيىتجاننىڭ “دوستان اتا” اتالا­تىن قوجالىعىنا. ارينە, مۇنداي مارتەبە كەز كەلگەن شا­رۋا­شىلىق قۇرىلىمىنا وڭاي­لىق­پەن بەرىلە قويمايدى. جىل سايىن جەلىگە بو­تا-ق ۇلىن بايلايدى. تۇيە سۇتىنەن توننا-توننا شۇبات دايىندايدى. بيىل 40 تۇيە ساۋىلىپتى. تۇيەنى نەگىزىنەن سەيىتجاننىڭ كەلىنشەگى ساۋا­دى. “وسىنشا تۇيەنى ەكى ادام بولىپ ءبىر ساعاتتا ساۋىپ بىتىرەدى” دەيدى سەيىتجان كەلىنشەگىنىڭ ءاب­جىل قيمىلىنا ريزاشىلىعىن جا­سى­را الماي. شۇبات پەن قى­مىز­دى, ارتىق مالىنىڭ ەتىن اۋدان ورتالىعىندا ءار سەنبى سايىن وتە­تىن اۋىلشارۋاشىلىق ءجار­مەڭ­­كە­سىن­دە ساۋدالايدى. – مەملەكەت تاراپىنان كوپ كومەك كورىپ وتىرمىز, – دەيدى سەيىتجان بالجىگىتوۆ شارۋاشى­لى­­عى­نىڭ وركەندەۋ بارىسىنان سىر سۋىرتپاقتاپ. – جىل سايىن اسىل تۇقىمدى ەدىلباي ساۋلى­عىنىڭ ءار باسىنا بەرىلەتىن سۋب­سي­ديالىق قارجىنىڭ ەڭسەمىزدى تىكتەۋگە سەپتىگى مول. تۇركىمەن­ستاننان ءسۇتتى 40 ارۋانا ساتىپ العانبىز. رەسەيدەن بال تاتىعان ءسۇتى مول بيە اكەلگەنبىز. تىم جاق­سى جەرسىندى. باتىس قازاق­ستان وبلىسىنداعى “بىرلىك” اق-تان اسىل تۇقىمدى ەدىلباي قو­يىن الىپ تۇرامىز. سيىردى ەت باعىتىندا ۇستايمىز. اۋىل شا­رۋاشىلىعى سالاسىن­دا­عى عى­لى­مي زەرتتەۋ ينستي­تۋت­تا­رى­مەن مال تۇقىمىن اسى­ل­دان­دى­رۋ ءجو­نىندە تىعىز بايلانىس ور­نات­تىق. جا­قىندا ليزينگ جۇيە­سى­مەن 5 “بەلارۋس” تراكتورىن سا­تىپ الىپ ەدىم. ەندى “كاماز” كو­لىگىن تىركەمەسىمەن الۋدى ۇيعا­رىپ وتىر­مىن. جيىرما مىڭ گەكتارداي جەرىمىزدەن قىسقا پىشەندى ءوزىمىز دايىندايمىز. وعان تەح­ني­­كا­مىز دا, ادام كۇشى دە جەتەدى. جاسى ءالى 40-قا تولماسا دا شارۋانىڭ جايىن جاقسى بىلەتىن, 24 ادامعا تۇراقتى جۇمىس تاۋىپ بە­رىپ وتىرعان جاس جىگىتكە: “سەنىمەن شامالاس جىگىت­تەر­دىڭ قالادا تۇرۋى, جىلى ورىن­دا وتىراتىن جۇمىستى تاڭ­دا­ي­تىنى قىزىق­تىر­ماي ما؟” دەي­مىز سەيىتجانعا ءاڭ­گىمە ارا­سىندا. – بالا كۇنىمنەن مالعا جا­قىن ءوستىم, – دەيدى شارۋاگەر جىگىت. – اكەم قاپان قاجى مەن انام ىرىس­تىدان وربىگەن 13 ۇل-قىز­دىڭ ون ءبىرىنشىسىمىن. كەڭ­شار جۇ­مىسىنان قولى بوسامايتىن اكە­مىز ءبارىمىزدى دە كىشكەن­تايى­مىز­دان ادال ەڭبەك­كە باۋلىدى. اكەم بىزگە جاز بويى شالعى, وراقپەن ءشوپ شاپتىراتىن. سوندا “كەڭ­شار­دىڭ تەحنيكاسى تۇر­عان­دا, اكەم­نىڭ بىزگە ءشوپ شاپ­تىر­عانى نەسى ەكەن؟” دەپ وي­لاۋشى ەدىم. ەشكىمنىڭ الا ءجىبىن اتتا­ماۋ­دى جا­دى­مىزعا مىقتاپ توقۋعا ءتار­بيە­لەگەن اكەمنىڭ ادال ەڭبەك­پەن تاپقان ناننىڭ ءتاتتى بولا­تى­نىن بالا كەزدەن ۇعىنسىن دەگەنىن كەيىن ءتۇسىندىم. شۇكىر, اكەمنىڭ سول ءتار­بيە­سىنەن جامان بولمادىق. قيىن­دىققا توزۋگە, ونى جەڭە بىلۋگە تالپىندىق. شارۋاگەر جىگىتپەن قوش­تا­سىپ, قۇلسارىعا باعىت الىپ با­را­مىز. ال شارۋاگەر جىگىت قاي­تا­دان تراكتور رولىنە وتى­رىپ, قىس قامىن­داعى كۇندەلىكتى تىرلىگىنە كىرىستى. جاز جايلاۋعا, قىس قىس­تاۋعا شو­پان­دارمەن ءبىر­گە كوشىپ-قونىپ ءجۇ­رەتىن سەيىتجان بالجىگىتوۆ قازاق تاري­حى­نىڭ سوڭعى كوشپەندىسىندەي كورىنگەنمەن, ءور­­كەنيەتتى تۇر­مىس­­تىڭ بار يگىلىگىن پايدالانا بىلگەن بۇگىنگى زاماننىڭ كەيىپكەرى. جولداسبەك شوپەعۇل, اتىراۋ وبلىسى, جىلىوي اۋدانى. سۋرەتتە: بۇگىنگى زا­مان­داعى  شارۋاگەر سەيىتجان بالجىگىتوۆ جانە ونىڭ قىر با­سىنداعى قىستاۋى. سۋرەتتى تۇسىرگەن ايزادا دولىبەكوۆا.