كوش كولىكتى بولماي تۇر. نەگە؟!

مەملەكەتتىڭ كوشى-قون ساياساتىن, ونىڭ ىشىندە تاعدىردىڭ جازۋىمەن الەمنىڭ ءار شالعايىندا تارىداي شاشىراپ جۇرگەن قانداستارىمىزدى قاراشاڭىراق – قازاق­ستان­عا جيناپ الۋدى ەلباسىمىز نۇر­سۇل­تان نازارباەۆ سوناۋ تاۋەلسىزدىكتىڭ ال­عاش­قى جىلدارىندا-اق قولعا العان بولاتىن. جاس مەملەكەت ەكونوميكالىق قيىنشى­لىق­تارعا قاراماستان, ۇكىمەت قورجىنى­­نان كوشى-قونعا ارناپ قوماقتى قاراجات ءبول­گەنى, ونى الىستان كەلگەن قانداس­تار­دىڭ قاجەتىنە جۇمساعانى شەتتەگى قازاق­تار­دىڭ جۇرەگىنە ءۇمىت وتىن جاعىپ ەدى. ونىمەن قويماي, «حالىقتىڭ كوشى-قون تۋ­را­لى» زاڭى­نىڭ قابىلدانۋى, تەك كوشى-قون جۇ­مىسىمەن اينالىساتىن, باستاپقىدا اگەنت­تىكتىڭ, كەيىن كەلە كوميتەتتىڭ قۇ­رىلۋى, قازىرگە دەيىن اراعا جىلدار سالىپ ءتورت بىردەي قۇرىلتاي وتكىزىلۋى, وعان ءار جولى پرەزيدەنتتىڭ قاتىسىپ, ءسوز سويلەۋى اتالمىش سالا جۇمىسىنىڭ باسىم باعىت­تارىن انىقتاپ وتىردى. وسىنىڭ ءوزى-اق كوشى-قون جۇمىسىنىڭ مەملەكەت ءۇشىن اسا ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتسە كەرەك. جالپى, قاي سالادا بولماسىن جۇمىس­تىڭ ساپاسى سوعان جاۋاپتى ادامنىڭ سانا-سەزىمىنە, قابىلەت-قارىمىنا بايلانىستى. قازىرگى ۆيزا الا الماي 11 مىڭ ادام كەزەكتە تۇرعان ۇرىمجىدەگى كونسۋلدىق قىزمەتتى ءبىر كەزدەرى باعدات سەيىتباتتالوۆ دەگەن ازامات باسقارعان بولاتىن. ۆيزا اشتىرۋعا كىرگەن ءار ادام قۇجات قابىلدايتىن قاتار­دا­عى قىزمەتكەردەن باستاپ, باستىقتىڭ وزىنە دەيىنگى كىسىلەردىڭ كىشپەيىلدىلىگىنە, قانداستارىنا دەگەن ىستىق ىقىلاسىنا, باۋىرمالدىعىنا, جوعارى ادامگەرشىلىگىنە ءتانتى بولىپ شىعاتىن. ەلگە كەلەتىندەردىڭ سانى سول وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىندا قازىرگىدەن ەكى ەسە ارتىق بولماسا, كەم بولعان جوق. سونىڭ وزىندە بۇگىن وتكىزگەن تولقۇجاتىڭا ءدال ون كۇندە ۆيزا جاپسى­رى­لىپ, قولىڭا تيەتىن. ءولىم-ءجىتىم, توي-توما­لاق سياقتى جاعدايى بارلاردىڭ جۇمىسىن ون كۇنسىز-اق, قالاعان ۋاقىتىندا دايىن­داپ بەرەتىن. ءسويتىپ, قازاقستانعا تۇڭعىش اتتانعالى وتىرعان ادامنىڭ كوڭىلىنە قانات بىتىرەتىن, جۇرەگىنە جىلۋ قۇياتىن, ءسات ساپار تىلەپ شىعارىپ سالاتىن. قاسىم-جومارت توقاەۆ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بولعان جىلدارى قازاق كوشى ءتىپتى قارقىن الدى. ەلباسى ساياساتىنىڭ اس­تارىن جەتە تۇسىنگەن ول كىسى قانداستاردىڭ ۆيزا اشتىرۋعا تولەيتىن قۇجاتتىق تولەم­دەرى­نىڭ قۇنىن 100 اقش دوللارىنان كۇرت تومەندەتىپ, نەبارى 3 دوللارعا ءتۇسىرىپ بەرگەنى دە ەستە. سونداي-اق قازاقتارعا ءۇش ايعا ءبىر مارتە اشىلاتىن ۆيزانى ءبىر جىلعا كوپ مارتە ەتىپ اشۋدى جولعا قويعان بولاتىن. مۇنداي ۆيزامەن ءبىر تۋىسىڭنىڭ ۇيىنە ۋاقىتشا تىركەلىپ, قازاقستانعا جىل بويى كەلىپ-كەتىپ ەركىن جۇرە بەرۋىڭە بو­لاتىن. وسى مەزگىلدە ازاماتتىققا, كۆوتا­عا قۇجات­تارىڭدى تاپسىراتىنسىڭ. قونىس­تا­ناتىن مەكەنىڭە دە بەلگىلەنىپ ۇلگەرەتىنسىڭ. بۇل جەڭىلدىك قىتايدا تۇراتىن اعايىن­دار­دىڭ ەلگە كەلۋىنە, تۇراقتاپ تۇرىپ قالۋىنا وتە ءتيىمدى بولدى. سونىڭ ارقاسىندا كوشى-قون سالاسىندا ەلىمىزدىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرى جامان بولعان جوق. قازىرگە دەيىن, قۇدايعا شۇكىر, قىتايدان 84 مىڭ ادام, جالپى شەتەلدەردەن ءبىر ميلليوننىڭ ۇستىندەگى قانداسى­مىز وتان قۇشاعىنا ورالىپتى. بۇل ەگەمەندىگىن ەندى عانا العان جاس مەملەكەت ءۇشىن, ارينە, از كورسەتكىش ەمەس. دەگەنمەن بەس ميلليون قازاقتىڭ ءالى دە جات جۇرتتا جۇرگەنىن ەسكەرسەك, ءبىز اتقارار جۇمىستىڭ ۇلكەنى تاعى الدا ەكەنىن بىردەن بايقايمىز. جاسىراتىنى جوق, سوڭعى بەس-التى جىلدىڭ كولەمىندە كوشىپ كەلۋشىلەردىڭ قارقىنى وتە باياۋلاپ قالدى. بىرەن-سارانداپ جەكە ساپارمەن كەلىپ-كەتىپ جاتقاندار بولماسا,  قىتاي جاعىنان كەلەتىن ارناۋلى كوش نەگىزىنەن توقتادى دەسە دە بولادى. مۇنى وسى بيىلعى ءىV قۇرىلتايدا «سوڭعى كەزدەرى بەلگىلەنگەن كۆوتا تولماۋدا» دەپ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ­تىڭ ءوزى دە اشىق ايتتى. ءاۋ باستان مەملەكەتتىڭ ۇستانعان سايا­ساتى دۇرىس, ەلباسىنىڭ باعىت-باعدارى ايقىن. سوندا قىتايداعى قانداستارى­مىزدىڭ ەلگە كەلۋىنە نە كەدەرگى بولىپ وتىر؟ وعان «مىناۋ» دەپ, ءبىر سوزبەن جاۋاپ بەرۋ, ارينە, قيىن. دەسە دە, وسىعان دەيىن قولدانىستا بولعان «حالىقتىڭ كوشى-قون» زاڭىنىڭ شيكى تۇستارى جالپى كوشكە سالقىنىن تيگىزگەنىن ايتپاي كەتۋگە بول­مايدى. اتاپ ايتقاندا, «...جەكە ءوزi جۇگiنۋi مۇمكiن بولماعان جاعدايدا ءوتiنiش بەرۋشi ۋاكiلەتتi وكiلگە جۇگiنۋگە نوتاريالدى راس­تالعان سەنiمحاتتى ورالمان مارتەبەسiن بەرۋ جانە (نەمەسە) ورالمانداردىڭ كوشiپ كەلۋ كۆوتاسىنا ەنگiزۋ تۋرالى وتiنiشپەن قوسا بەرەدi» دەگەن 14-باپتاعى 1-تارماق­تىڭ وسى سوڭعى تۇجىرىمىن ءوز پايداسىنا بۇرۋشىلار بەلەڭ الدى. انىقتاپ ايتساق, جالعان قۇجاتپەن ۇكىمەت قارجىسىن ۇپتەپ كەتكەندەردىڭ سانىن سول سالامەن اينا­لىس­قاندار جاقسى بىلەدى. سونداي-اق «ورالمان مارتەبەسi ول قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىن العاننان كەيiن توقتاتى­لا­دى» دەگەن جوعارىداعى باپتىڭ ءبىر عانا 4-تارماعى قازاقستان ازاماتتىعىن تەزدەتىپ العان سان مىڭداعان قانداسىمىزدى بەرىلەتىن الەۋمەتتىك كومەكتەن قاقتى. ونىڭ ۇستىنە, كەزىندە قىتايداعى قازاق­تارعا جوعارىدا ايتقان جەڭىلدىكتەر دە قازىر جەلگە ۇشقان. قازاقتاردىڭ ۆيزاسى باس­قا ۇلتتاردىكىمەن بىردەي, ءۇش ايعا ءبىر نە ەكى مارتە كىرىپ-شىعاتىن ەتىلىپ اشىلاتىن بولدى. ءۇش اي دەگەن مۇندا كەلگەن سوڭ تۇراقتى تىركەۋگە تۇرىپ, ازاماتتىققا قۇجات جيىپ ۇلگەرمەي جاتىپ, زۋ ەتىپ وتە شىعادى. سوسىن قايىرا كەتۋگە تۋرا كەلەدى. ءسويتىپ, جىل بويى ۆيزا اشتىرامىن دەپ ۇرىمجىگە شاباسىڭ دا جۇرەسىڭ. مۇنداي جاعدايدا قىرعىن كەزەك بولماي قايتسىن؟ دەگەنمەن, كەش تە بولسا, ءبىر جاقسى­لىق­تىڭ قۇلاعى قىلتيعانداي. وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلگەن جاڭا زاڭ پارلا­مەنت­تىڭ قاراۋىنان ءوتىپ, سەناتتىڭ ماقۇل­داۋى­نا جىبەرىلىپتى دەپ ەستىپ جاتىرمىز. وعان «قازاقستان ازاماتتىعىن العاننان كە­يىن دە قانداستارىمىزدىڭ «ورالمان» ءمار­تە­بەسى بەلگىلەنگەن كۆوتاسىن العانعا دەيىن ساقتالادى» دەگەن اسا قاجەت ەكى اۋىز ءسوز دە قوسىلعان كورىنەدى. بۇعان دا تاۋبە. ايتسە دە وسى تارماقتى كوپ تالقىعا سالۋ­دىڭ, ۇزاق جىل سوزۋدىڭ قانداي قاجەتى بار ەدى؟ ءبىز سىرتتاعى قانداستارىن وتانىنا شاقىرىپ وتىرعان الەمدەگى ءۇش ەلدىڭ ءبىرىمىز. بۇل – شىندىق. كوش توقىراۋعا تاپ بولا باستاعان تۇستا, ءىV  قۇرىلتايدىڭ ءوتۋى, وعان ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ تاعى دا ار­نايى كەلىپ قاتىسۋى, ءسوز سويلەۋى جۇرت سەنىمىن قايتادان بەكىتتى. سىرتتاعى اعايىن­نىڭ ءجۇ­رەگىندەگى ءۇمىت جالىنى قايتا لاۋلاي باس­تا­دى. بۇل جولعى قۇرىلتاي شىنىندا كوكورىم جاستاردىڭ كوپ كەلۋىمەن عانا ەمەس, تاۋەل­سىزدىكتىڭ جيىرما جىلدىعى قارسا­ڭىن­دا اشىلعانىمەن دە وزگەرەك بولدى. بيىلعى تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىل­دى­عى ءبىز ءۇشىن شىنىندا ورنى ەرەكشە مەرەكە. مەرەكە عانا ەمەس, وتكەنىمىزدى سارالاپ, بولاشاعىمىزدى باعامدايتىن بەت­بۇ­رىس كەزەڭ. جوعارىدا دا ايتتىق, قازاق كوشى دە وسى ەكى ون جىلدا اۋىر سىننان ءوتتى. ءىV قۇرىلتايدا ول جايتتاردىڭ ءبىرازى اڭگى­مە ارقاۋىنا اينالدى. قۇرىلتايدا ءسوز ال­عان دەلاگاتتاردىڭ لەبىزىنەن ەندىگى جەردە قازاق كوشىنە بارىنشا ءزارۋ بوپ تۇرعان­داردىڭ قاي ەلدەردەگى قازاقتار ەكەنى انىق بايقالدى. اتاپ ايتساق, بۇگىنگە دەيىن ءبو­گەلىسسىز كوشىپ كەلىپ جاتقان اعايىننىڭ دەنى تمد اۋماعىنداعىلار ەكەن. ەلگە كوشىپ كەلگەن ميلليونعا جۋىق ادامنىڭ دا نەگىزىن وسىلار قۇرايدى. ال موڭعولياداعى قا­زاق­تاردىڭ كەلۋىنە كەدەرگى بولىپ تۇر­عانى – جول. شىعىس قازاقستاننان توتەلەپ وتە­تىن­دەي ەتىپ شەشىپ بەرسەك, ونداعى ەل كوشىپ كەلە بەرەتىن كورىنەدى. وتانعا ورالۋعا بارىنشا قۇلشىنىپ وتىرعان جۇرت – قىتايداعى قانداستار. قازىرگى تاڭدا ولاردىڭ سانى دا قوماقتى. ءبىر قيىندىق – بارلىق ەلدىڭ ازاماتىنىڭ قولىندا بار شەتەلگە شىعاتىن تولقۇجات وسى ەلدىڭ حالقىنا بۇيىرماپتى. ناقتى­لاپ ايتساق, قىتاي ۇكىمەتى ءوز ازامات­تارى­نا تەك ازاماتتىق كۋالىك بەرەدى دە, ءتو­ل­قۇ­جات ۇستاتپايدى. سوندىقتان, ونداعى قا­زاق­تار باسقا شەتەلدەگى قانداستارى سەكىلدى قونى­شىنان باساتىن, قالاعان جاعىنا كەتە بەرەتىن جاعدايدا ەمەس. قازاقستانعا كەلۋ ءۇشىن دە ءبىزدىڭ ەلدىڭ ءبىر ازاماتىنىڭ شاقىرتۋىنا جۇگىنەدى. ورىسشا جازىلعان ول شاقىرتۋ الگى ادامعا بارعان سوڭ, ونىڭ ءار بەتىنە اقشا تولەپ اۋدارتىلادى. سودان كوپ تەكسەرۋدەن ءوتىپ, قاتىستى ورىن­عا تاپسىرىلىپ بارىپ, ارەڭ دەگەندە ءتول­قۇ­جات الادى قولدارىنا. مەحنات وسىمەن بىتسە جاقسى عوي. بۇعان ەندى ءوز ەلىمىزدىڭ كەدەرگىلەرى قوسىلادى. ول − ۆيزا دەگەن الى­ن­باس قامال. تولقۇجات العان قازاق ەندى ءۇرىم­جىگە قاراي جولعا شىعادى. وندا بارىپ, ءبىز­دىڭ كونسۋلدىق قىزمەتتىڭ بوساعاسىنا ۇشى-قيىرى جوق كەزەككە تۇرادى. شاقىرتۋ دەگەننەن شىعادى, وسى جيىر­ما جىلدىڭ ىشىندە بۇل شاقىرتۋدىڭ سان ءتۇرى بولدى. ءبىرى توقتاسا, ەكىنشىسى شى­عىپ وتىردى. ەڭ العاشقىسى, جەكە ساپارعا ار­نال­عان كوك ءتۇستى قاعاز ەدى. مۇ­نى «تۋىس­شى­لاۋ شاقىرتۋى» دەپ اتادىق. قىتايداعى تۋىسىڭدى شاقىرتۋ ءۇشىن, قاجەتتى بلانك تولتىرىپ, ءوزىڭ تۇرعان جەردىڭ كوشى-قون پوليتسياسى باسقارماسىنا وتكىزەسىڭ. ول كەمىندە ءۇش ايدان كەيىن بارىپ ماقۇلدانىپ شىعادى. الاسىڭ دا, ارعى بەتكە جونەل­تە­سىڭ. ەكىنشىسى, «ىسكەرلىك شاقىرتۋ» دەپ اتالدى. ونى قازاقستان­داعى كەز كەلگەن جشس-دان الۋعا بولادى. ءۇشىنشىسى, «وقۋعا كەلەتىندەردىڭ» شا­قىرتۋى. مۇنى بارلىق  جوعارى وقۋ ورىن­دارى بەرە الادى. قيىن­دىعى سول, وسى شاقىرتۋلاردىڭ قاي-قايسى­مەن دە كەلەتىن ادامنىڭ كەدەننەن تەك ءوز سوقا باسى عانا وتە الادى. وعان وقۋ جا­سىن­داعى بالاسىن قىتاي جاعى تىركەمەيدى. ءتورتىنشىسى, «كوشى-قون شاقىرتۋى». شاقى­ر­تۋلاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ءتيىمدىسى وسى. قازاق­ستان ازاما­تى قىتايداعى تۋىسىنىڭ وتبا­سىن­دا قان­شا ادام بار, سونىڭ ءبارىن ءبىر قاعازعا تولتىرىپ جازادى. ارالارىنداعى تۋىس­تىق بايلانىسىن كورسەتەدى. «قازاق­ستان­عا كوشىپ كەلگەن سوڭ, تىركەۋگە تۇراتىن مەكەن-جايمەن, باسپانامەن, جۇمىسپەن, با­لا­لارىن وقۋمەن قامتاماسىز ەتەمىن» دەپ نوتاريالدى راستالعان كەپىلدىك بەرەدى. سىرتىنا ءوزى تۇرعان جەردىڭ كوشى-قون دە­پارتامەنتىنىڭ كەلىسىمىن الىپ, تاڭباسىن باستىرادى. سونىمەن بىرگە, كونسۋلدىق دەپارتامەنت تە ء(سىم) ءمورىن سوعادى.  بۇل شاقىرتۋدى العان قىتايداعى وتباسى مۇشەلەرى تۇگەلدەي, جوعارىداعى تارتىپپەن تولقۇجاتقا كەزەكسىز يە بولادى. ءۇرىم­جى­دەگى كونسۋلدىق قىزمەتتەن قازاقستانعا تۇراقتى تۇرۋ ۆيزاسىن دا كەزەك كۇتپەي الا الادى. وتباسى مۇشەلەرىن, بارلىق جۇگىن كوشى-قون زاڭىنىڭ «كەدەن iسi ماسەلەلەرi جونiندەگi ۋاكiلەتتi ورگان: مۇلiكتi شەكارا ارقىلى كەدەن تولەمدەرiن الماي وتكiزەدى» دەگەن 29-4-باپتىڭ 1-تارماعىنا ساي, كەدەن سالىعىنان بوساتىلعان جەڭىلدىكپەن كەدەننەن بەرى وتكىزە الادى. نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن, ءبىزدىڭ ەل قىتايداعى قانداستارى­مىز­دىڭ جوعارىدا ايتقان جاعدايىن بىلە تۇرا, وسى «كوشى-قون شاقىرتۋىن» زاڭسىز دەپ, بەس-التى جىلدان بەرى توقتاتىپ تاستادى. مە­نىڭ  ارعى بەتتە تۇراتىن ءوز تۋىستارىم­نان, قۇدا-جۇراتتارىمنان, اۋىلداستارىم­نان قۇ­رال­عان 137 وتباسىن ەلگە كوشىرىپ اكە­لەم دەپ جۇگىرگەنىمە, مىنە, بيىل تابانى كۇرەك­تەي ءۇش جىل بولدى. حات جازباعان جەرىم قالما­دى. ءبارى بىرىڭعاي جاۋاپپەن بۇرىن­­عى كوشى-قون كوميتەتىنە سىلتەيدى. ول كوميتەت قازىر ءىىم-نە بىرىكتىرىلدى. حاتىمنان تۇك ناتيجە شىقپادى. قازىر ول شاقىرتۋلار دەپۋتات ب.تىلەۋحان­نىڭ حاتى­مەن بىرگە ءىىم كو­شى-قون كوميتەتى توراعاسى ع.دوسقاليەۆ­تىڭ قورجى­نىن­دا جاتىر. التى الاشقا تانى­مال جەز­تاڭ­داي ءانشى, حالىق قالاۋلىسى بەكبو­لات­­تىڭ سول ءۇشبۋ دەپۋ­تاتتىق تالابى جەردە قال­ماس دەپ ۇمىتتەنەمىز. دەمەك, وسىنداي جاعدايدا, ويلاڭىزشى, قىتايداعى قازاقتار قازاقستانعا قايتىپ كەلمەك؟! جاسىراتىن نەسى بار, وتكەن  ءۇش جىلدا «نۇرلى كوش» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا قىتايدان ءبىر وتباسى دا كوشىپ كەلگەن جوق. بۇرىن «كوشىپ» كەلگەن, بىراق كۆوتا الا الماي قالعان اعايىنداردى سول باعدارلاماعا كىرگىزىپ, ايتەۋىر ۋھ دەدىك. شىنىن ايتساق, ارعى بەتتە تۇرىپ جات­قان تۋىستارىمىزدى شاقىرتاتىن زاڭدى قۇ­جاتتىڭ جوقتىعىنان ولاردىڭ كوشى توق­تا­دى. ماناعى «سوڭعى كەزدەرى بەلگىلەنگەن كۆو­تا تولماۋدا» دەۋىمىزدىڭ باستى سەبەبى وسى. قىتاي جاعى قازاقتاردىڭ ءوز وتانىنا قوتارىلا كوشۋىن تەجەگەنىمەن, حالىق­ارا­لىق زاڭنامالاردىڭ تالابىنا ساي, ءبولى­نىپ-جارىلعان اعايىن-تۋىستىڭ ءبىر-بىرىنە قوسىلۋى ءۇشىن قونىس اۋدارۋىنا اسا قارسى ەمەس. بۇل ماسەلە 1995 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا ەلباسىنىڭ پەكيندە بولعان ساپا­رى كەزىندە شەشىلگەن. ونى ق.توقاەۆ «بەلاسۋ» دەپ اتالاتىن كىتابىنىڭ 212-بەتىندە: «دەگەنمەن, بۇل ماسەلە جونىندە دە پرين­تسيپتى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزدىك: قازاقستانعا تۇراقتى تۇرۋعا كوشكىسى كەلەتىن ۇلتى قازاق قحر ازاماتتارىنا قىتاي ۇكىمەتى تاراپىنان ەشبىر كەدەرگى جاسال­ماي­دى. بۇل ماڭىزدى كەلىسىم قىتايدان كو­شىپ كەلەم دەگەن ورالماندار سانىن ارت­تى­را تۇسۋگە جاردەمدەسەرى انىق», دەپ جازعان. قىتايداعى قانداستارىمىزدىڭ كوشىپ كەلۋ ماسەلەسىن شەشۋ ءوز قو­لىمىزدا تۇر. ول ءۇشىن «كوشى-قون» شا­قىرتۋىن قول­دانىمعا ەنگىزۋ مەن ءبىر جىلعا كوپ مارتەلى ۆيزا الۋ ماسەلەسىن تۇزەتۋلەر مەن تولىق­تىرۋلار ەنگىزىلىپ جاتقان «حا­لىق­تىڭ كوشى-قونى» زاڭىنا ەنگىزۋىمىز كەرەك. ۇلت كوش­باسشىسى وسى قۇرىلتايدا: «پار­­لامەنتتە «حالىقتىڭ كوشى-قونى تۋ­را­لى» زاڭ جوباسى قارالۋدا. كەڭىنەن تال­قىلانىپ, قابىل­دا­ناتىن جاڭا زاڭ قاندا­ستارىمىزدىڭ جاع­دايىن جاقسارتۋعا  سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ ەسەپ­­تەيمىن. ول قانداس­تارىمىزدىڭ قۇجات تاپسىرۋدا, تىركەۋگە تۇرۋدا, ازاماتتىق الۋدا كەزدەسەتىن ءتۇرلى كەدەر­گىلەردى جويۋى ءتيىس», دەگەندە, وسىن­داي اسا ماڭىزدى, كەزەك كۇتتىرمەيتىن, كوكەيكەستى ماسەلەلەردى كەشىكتىرمەي شەشۋدى مەڭزەگەنى ايدان انىق. بۇعان حالىق قالاۋلىلارى بەي-جاي قارا­مايدى دەگەن ۇمىتتەمىز. اۋىت مۇقيبەك, اقىن, «بالدىرعان» جۋرنالىنىڭ قىزمەتكەرى. الماتى.