ءوندىرىستى ءوڭىردىڭ ەرتەڭى ءورىستى

كەشە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇمىس ساپارىمەن ەلىمىزدىڭ ءوندىرىس وشاعى پاۆلودار وبلىسىنا كەلدى. قازاقستاننىڭ تاياۋ بولاشاق­تا­عى قارقىندى ەكونوميكالىق دامۋ الەۋەتىنىڭ نەگىزگى تۇعىرى بو­لاتىن 2020 جىلعا دەيىنگى ۇدە­مەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيا­لىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ال­عاش­قى بەسجىلدىعىنىڭ ەكىنشى جىلى بارلىق وڭىرلەردە جاڭا ين­دۋستريالىق نىسانداردىڭ كوپتەپ ىسكە قوسىلۋىمەن ەرەكشەلەنۋدە. بۇل رەتتە ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى ين­دۋستريالىق ءوڭىر سانالاتىن پاۆلودار وبلىسىنا جۇكتەلەتىن مىندەت جۇگى دە قوماقتى. ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا ءبىر عا­نا پاۆلودار وبلىسىندا 144 ءىرى كاسىپورىن ىسكە قوسىلماق. ونىڭ ىشىندە 41 ءىرى يندۋستريالىق جوبا بيىلعى جىلى پايدالانىلۋعا بەرىلەدى. مىنە, سوندىقتان دا ەلبا­سى ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىن ارالايتىن ءداس­تۇرلى ساپارىن بيىل العاشقى­لاردىڭ ءبىرى رەتىندە پاۆلودار وبلىسىنان باستاپ وتىر. ەگەمەن ەلدىڭ ەرتەڭگى بولا­شا­عىنىڭ نەگىزى قۋاتتى ەكونوميكا بولاتىنىن باستى نىسانا ەتىپ العان مەملەكەت باسشىسى تاۋەل­سىزدىگىمىزدىڭ العاشقى تاڭى اتقان كۇننەن باستاپ, ەكونوميكامىزدى ءارتاراپتاندىرۋ باعدارلاماسىن دا­مۋ ءۇردىسىنىڭ تەمىرقازىعىنا اي­نال­دىردى. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ بارىس بەينەلى بولاشاقتىڭ باستى تۇع­ى­رى قازاقستاندى عاسىرلار بويى قالىپتاسقان شيكىزات قانا شى­عاراتىن اگرارلىق ەلدەن جوعارى تەحنولوگيالى وندىرىستىك دەرجا­ۆا­عا اينالدىرۋدى ماقسات ەتتى. ەل­باسىنىڭ دانا ساياساتىنىڭ ار­قاسىندا بۇل كوكەيكەستى ماقسات جىلدان-جىلعا لايىقتى شەشىمىن تاۋىپ تا كەلەدى. سونىڭ ءبىر جار­قىن كورىنىسى وسى پاۆلوداردا پرە­زيدەنتتىڭ تىكەلەي باستاما­سى­مەن ءىس جۇزىنە اسىرىلعان قازاق­ستان ەلەكتروليز زاۋىتىنىڭ قۇ­رى­­لى­سى بولدى. 2007 جىلدىڭ 12 جەل­توقسانى تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىنداعى ايتۋلى كۇندەردىڭ بىرەگەيى بولىپ تابىلادى. بۇل كۇنى ەلىمىزدىڭ ءتۇستى مەتاللۋرگيا سالاسىندا العاش رەت پاۆلودار جەرىندە جوعارى ساپالى العاشقى ءونىم – قازاقستان ءاليۋمينيى شىعارىلىپ, ەلىمىز جىلدار بويى تەك اليۋميني شيكىزاتىن شىعا­رىپ كەلگەن ەلدەن دايىن ءونىم شىعاراتىن ەكونوميكاسى دامى­عان وركەنيەتتى ەلدەر شوعىرىنان لايىقتى ورنىن ويىپ الدى. ەلباسى پاۆلودار وبلىسىن­داعى جۇمىس ساپارىنىڭ العاشقى كۇنى اقسۋ قالاسىنداعى «ەۋرا­زيا­لىق ەنەرگەتيكالىق كورپوراتسيا» اق-تىڭ اقسۋ جىلۋ ەلەكتر ستانساسىندا بولىپ, جاقىندا پاي­دالانۋعا بەرىلگەن №2 ەنەر­گو­بلوكتىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. «ەۋرازيالىق ەنەرگەتيكالىق كورپوراتسيا» اق پرەزيدەنتى ابدۋازيم رۋستامباەۆ ەلباسىنا كا­سىپ­ورىننىڭ شەجىرەسى جانە بۇگىنگى قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى تۋرا­لى اڭگىمەلەدى. جۇمىر جەردەگى ەنەرگەتيكالىق قۋات كوزدەرىنىڭ تاپشىلىعى ايقىن سەزىلىپ, جا­ھان­دىق ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىز­دىك بەلەڭ الا باستاعان بۇگىنگى كەزەڭدە ەلىمىزدىڭ ەنەرگياعا دەگەن ىشكى سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋ ماقساتىندا «ەۋرازيالىق ەنەرگە­تي­كالىق كورپوراتسيا» اق-تىڭ ات­قارىپ جاتقان جۇمىسى اۋقىمدى. 1996 جىلى ىرگەسى قالانعان «ەۋ­رازيالىق ەنەرگەتيكالىق كورپوراتسيا» اق-تىڭ قۇرامىنا اقسۋ قالاسىندا ورنالاسقان اقسۋ ەل­ەك­تر ستانساسى, ەكىباستۇز قالاسىن­داعى «ۆوستوچنىي» كومىر رازرەزى جانە پاۆلودار قالاسىنداعى ءون­دىرىس­تىك-جوندەۋ كەشەنى كىرەدى. قۇرىلىمنىڭ ماڭىزدى دا ءىرى ورتالىعى بولىپ سانالاتىن اقسۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۋاتى 2425 مۆت. ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋگە ارنالعان. ستانسانىڭ تيىمدىلىگى ول «ۆوستوچنىي» كومىر رازرەزىندە شىعارىلاتىن وتاندىق ارزان كو­مىرمەن جۇمىس ىستەيدى. سوندىق­تان مۇندا وندىرىلەتىن ەلەكتر ەنەر­گياسىنىڭ وزىندىك قۇنى الەم­دىك رىنوكتاعى باعادان الدەقايدا تومەن. سونىمەن بىرگە «ەۋرازيا­لىق ەنەرگەتيكالىق كورپوراتسيا» اق وڭىردەگى ەلەكتر قۋاتىن ءوندى­رەتىن ەڭ ۇلكەن ورتالىق بولىپ تابىلادى. اقسۋ فەرروقورىتپا زا­ۋىتى, «قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى» اق, سوكولوۆ-سارىباي كەن وندىرىستىك بىرلەستىگى, «ميتتال ستيل تەمىرتاۋ» اق, «كەگوك» اق جانە باسقا دا رەسپۋب­ليكامىزداعى ءىرى ونەركاسىپ ورتا­لىقتارى «ەەك» اق وندىرەتىن ەلەكتر قۋاتىنىڭ نەگىزگى تۇتىنۋ­شىلارىنىڭ قاتارىنا كىرەدى. «ەەك» اق-تىڭ قۇرامىنداعى «ۆوستوچنىي» كومىر رازرەزىنىڭ ءون­دىرىستىك قۋاتى جىلىنا 20 ميلليون توننا كومىر شىعارۋعا نەگىزدەلگەن. ونداعان جىلداردان بەرى ەلىمىزدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىنە ءوزىنىڭ ولشەۋسىز ۇلەسىن قوسىپ كەلە جاتقان بۇل كومىر كەنىشىنىڭ دە بولاشاعى زور, تابىسى قوماقتى. 2010 جىلى وسى كومىر كەنىشىندە ەلىمىزدە العاش رەت جۇيەلى تۇردە لەك-لەگىمەن كومىر شىعارۋ تەحنو­لوگياسى ىسكە قوسىلدى. اعىمداعى جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا اقسۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ سوناۋ توقسانىنشى جىلداردىڭ سوڭىنان بەرى جۇمىس ىستەمەي تۇرعان №2 ەنەرگوبلوگى تولىق قايتا جاراقتاندىرىلىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. ماماندار­دىڭ پىكىرىنشە, جۇمىس ىستەپ تۇر­عان ەلەكتر ستانساسىندا مۇنداي قۋاتتاعى ەنەرگوبلوكتى ىسكە قوسۋ بۇرىن-سوڭدى تمد مەملەكەتتەرى اۋماعىندا تاجىريبە جۇزىندە بو­لىپ كورمەگەن تەحنولوگيالىق ءۇر­دىس كورىنەدى. ەلىمىزدىڭ ەنەرگە­تيكا­لىق قاۋىپسىزدىگىنە وزىندىك ۇلە­سىن قوسىپ جاتقان №2 ەنەرگو­بلوكتىڭ قۋاتى 325 مۆت. ەلەكتر ەنەرگياسىن شىعارۋعا ارنالعان. ءسويتىپ اقسۋ جەس-ءتىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ قۋاتى 2425 مۆت-عا جەتتى. №2 ەنەرگوبلوكتى قايتا جاڭعىرتۋ جوباسىنىڭ قۇنى 250 ملن. اقش دوللارىن قۇرا­عان. قازىر اكسۋ ەلەكتر ستانسا­سىن­دا №6 ەنەرگوبلوكتى قايتا جا­راقتاندىرۋ جۇمىستارى باستا­لىپ كەتىپتى. قۋاتى 325 مۆت. ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋگە ار­نال­عان بۇل جوبانىڭ قۇنى 265 ميلليون اقش دوللارى بولاتىن كورىنەدى. جوسپار بويىنشا №6 ەنەرگوبلوك 2013 جىلعى جەلتوق­سان ايىندا تولىق قۋاتىندا ىسكە قوسىلادى. سودان كەيىن ەلباسى №2 ەنەر­گوبلوكتىڭ جۇمىسىن باسقاراتىن جابىق ورتالىققا كەلدى. اقسۋ جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىنىڭ باس ينجەنەرى ۆلاديمير فەنەۆ مەملەكەت باسشىسىنا ستانسانىڭ جۇ­مىس ىرعاعىن بايانداپ, №2 ەنەر­گو­بلوكتىڭ الەۋەتىمەن تانىستىر­دى. سودان كەيىن پاۆلودار وبلى­سىنىڭ اكىمى باقىتجان ساعىن­تاەۆ ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق دامۋ كورسەتكىشتەرى ورىن العان ۇلكەن ستەندتىڭ الدىندا ەلباسىنا 2020 جىلعا دەيىنگى ۇدەمەلى يندۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باع­دارلاماسى شەڭبەرىندە وبلىستا ءىس جۇزىنە اسىرىلاتىن جوبالار جايىندا بايان ەتتى. اقسۋ جەس-ءتىڭ اۋلاسىنداعى اشىق الاڭدا رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىن ەكى مىڭنان استام ەنەر­گەتيكتەر مەن ستانسا ەڭبەككەرلەرى ىستىق ىقىلاسپەن قارسى الدى. الاڭداعى جىلى شىرايلى كەزدەسۋ شاعىن ميتينگىگە ۇلاستى. مەن سىزدەردىڭ ۇيىمشىل ۇج­ىمدارىڭىزعا ءبىرىنشى رەت كەلىپ تۇرعان جوقپىن, دەپ باستادى ءسو­زىن ەلباسى. ۇجىمدارىڭىز باس­تان وتكەرگەن قيىن كەزەڭدەردى, ستانسانىڭ تۇرىپ قالعان كەزدەرىن دە جاقسى بىلەمىن. ستانسانى تى­عى­رىقتان شىعارۋ ماقساتىندا ين­ۆەستورلار ىزدەگەن كەزىمىز دە ەسىمدە. مىنە, بۇگىندە ستانسانىڭ جال­پى جۇ­مىس ىستەي باستاعانىنا 40 جىل تولىپ وتىر. وسى 40 جىل ىشىندە ەل ەكونوميكاسىن وركەندەتۋ جو­لىن­دا ستانسانىڭ قوسقان ۇلەسى مول. ودان ءارى مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق الەۋەتىن ارتتىرۋدا اقسۋ جەس-ءتىڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىستارىنا جوعارى باعا بەرىپ, ەلىمىزدە قابىلدانعان ءۇيد باعدارلاماسىن ءىس جۇزىنە اسىرۋدا ەنەرگەتيكتەرگە جۇكتەلە­تىن مىندەتتىڭ زور ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. مىنە, سىزدەر №2 ەنەر­گوبلوكتى مودەرنيزاتسيالاپ, ىسكە قوستىڭىزدار. بۇل جوباعا 270 ملن. اقش دوللارى كولەمىندە ين­ۆەستيتسيا تارتىلدى. الداعى ۋا­قىتتا ستانسانىڭ 8 بلوگى بىردەي كەزەڭ-كەزەڭمەن قايتا جاراق­تان­دى­رىلاتىن بولادى. بۇگىن مەن ەلىمىزدى ءبىر عانا ماقساتپەن ارالاپ ءجۇرمىن. ول – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جيىرما جىلى ىشىندەگى قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىمىزدى حالىققا جەتكىزۋ, دەدى ودان ءارى ەلباسى. ەۋروپادا ءبۇ­گىندە ەكو­ن­وميكالىق كۇردەلى جاع­داي قا­لىپ­تاسقان. جۇمىس ورىن­دا­رى, جا­لاقى, زەينەتاقى قىس­قا­رۋدا. اقش ەكونوميكاسى دەفولت­قا ۇشى­راۋدىڭ از-اق الدىندا قال­دى. ال بىزدە كەرىسىنشە زەي­نەت­اقى 30 پايىزعا ارتتى. جا­قىندا بيۋدجەتتىك سالا قىزمەت­كەر­لەرىنىڭ, ءدارى­گەر­لەر مەن مۇ­عا­لىمدەردىڭ جالا­قى­سى دا 30 پاي­ىزعا كو­بەي­تىلدى. سىزدەردىڭ وتبا­سىلارى­ڭىز­دا دا زەينەتاقىسى, جالاقىسى ءوس­كەن ادام­دار بار شىعار. بۇل يگى­لىك­تەردىڭ ءبارى ەلىمىزدەگى بىرلىك پەن تاتۋلىقتىڭ, جارقىن ەڭ­بەكتىڭ ار­قاسىندا مۇمكىن بولىپ وتىر­عان­دىعىن ايتا كەلىپ, ەل­با­سى وتە كۇردەلى ءۇردىس بولىپ تا­بىلاتىن №2 ەنەرگوبلوكتى قايتا جاراق­تان­دىرۋ جۇمىسىن ساپالى اتقار­عان جۇمىسشىلار مەن ما­ماندارعا شىنايى العىس سەزىمىن جەتكىزدى. ءبىز ەلىمىزدى يندۋستريالاندىرۋ ماقساتىنداعى وراسان زور جۇ­مىستى قولعا الدىق, دەدى مەملەكەت باسشىسى. ەل ەكونوميكاسى بو­لاشاقتا مۇناي, مەتالل جانە باس­قا شيكىزاتقا تاۋەلدى بولىپ قال­ماۋى ءۇشىن ەلىمىزدە تۇبەگەيلى باس­قا ەكونوميكا قۇرىلىپ جاتقانىن اتاپ كورسەتىپ, ءۇيد باعدارلا­ما­سى اياسىندا وتكەن جىلى ءوڭىر­لەر­دە 152 جاڭا يندۋستريالىق نى­سان­داردىڭ ىسكە قوسىلعانىن, بيىلعى جىلدىڭ وزىندە 72 ءىرى ءوندىرىس ورىندارىنىڭ پايدالا­نۋعا بەرىلگەنىن ايتتى. ءوز سوزىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە قابىلدانعان ءۇيد باع­دارلاماسى ەل ەكونو­مي­كاسىن قا­زىر­گى دەڭگەيدەن ەكى ەسە ارتتىرۋعا قول جەتكىزۋگە مۇمكىن­دىك بەرەتىنىن اتاپ كورسەتتى. پاۆلودار ءوڭىرى بۇگىندە ەلىمىزگە قاجەتتى ەلەكتر قۋاتىنىڭ 40 پايىزىن بەرەدى. ونىڭ ىشىندە سىزدەردىڭ دە ستانسالارىڭىز بار, دەپ جالعاستىردى ءسوزىن ودان ءارى مەملەكەت باسشىسى. پاۆلوداردا مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ بازا­سى جاقسارتىلۋدا. مۇندا ەرەكشە بىلىكتىلىكتى تالاپ ەتەتىن, جوعارى دەڭگەيدەگى وپەراتسيالار جاسالا­دى. بۇگىن قازاقستاندا جۇرەككە كۇردەلى اشىق وپەراتسيالار جاسالا باستادى, دەدى ەلباسى. ودان ءارى مەملەكەت باسشىسى بالالارى­مىز­دىڭ الاڭسىز وقىپ, ساپالى ءبىلىم الۋى ءۇشىن, ەلىمىزدىڭ ودان ءارى كوركەيىپ, گۇلدەنۋى ءۇشىن اشىق اسپان, تۇراقتىلىق پەن تىنىشتىق كەرەك ەكەنىن ەرەشە اتاپ كورسەتتى. پاۆلودار – ءوندىرىسى وركەندەگەن ءوڭىر. قاسيەتتى رامازان ايىندا سىزدەردىڭ بارلىعىڭىزعا بولاشاق­تا باياندى باقىت تىلەيمىن, دەدى مەملەكەت باسشىسى. ودان كەيىن مىنبەگە اقسۋ جەس-ءتىڭ ەلەكتر سلەسارى الەكسەي كونونەنكو كوتەرىلىپ, وسىدان 14 جىل بۇرىن پرەزيدەنتتىڭ ستانسا ماماندارىنىڭ الدىنا ەنەرگو­بلوكتاردى قايتا جاراقتاندىرۋ تۋ­­رالى مىندەت قويعانىن ەسكە ال­دى. بۇگىن ءبىز ءسىزدىڭ سول كورە­گەندىك تاپسىرمالارىڭىزدىڭ ور­ىن­دال­عانى تۋرالى راپورت بەرەمىز, دەدى ول. سونداي-اق, مىنبەگە ستانسا ينجەنەرى ەرلان داۋلەتوۆ, ارناۋلى مامان ۆەرا نوسيك جانە باسقالار شىعىپ, ەلباسىنا ال­عىس­تارىن اي­تىپ, اقسۋ ەلەكتر ستان­ساسىنىڭ ۇجىمى الداعى ۋا­قىتتا دا ەڭبەك بيىگىنەن كورىنە بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. «ەۋرازيالىق ەنەرگەتيكالىق كورپوراتسيا» اق بيىلعى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا 40 004 ميلليون تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءون­دىرگەن. اتاپ ايتقاندا, التى اي­دىڭ ىشىندە 6 899,8 ملن. كۆت. سا­عات ەلەكتر ەنەرگياسى, 10 195,5 مىڭ توننا كومىر شىعارىلعان. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا, ءبىرشاما جوعارى كورسەتكىش. قازىر اكتسيونەرلىك قوعام 6 830 ادامدى تۇ­راق­تى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. مۇندا ەڭبەك ەتەتىندەردىڭ ورتاشا جالاقىسى 97 925 تەڭ­گەدەن اينالادى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى, سۋرەتتى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.