توپىراق قۇنارلىلىعى كەمىپ بارادى. نەگە؟

ءسىز نە دەيسىز؟ تابيعات بايلىعى شەكسىز ەمەس. ودان العانىڭنىڭ ور­نىن تولتىرىپ وتىرماساڭ, كەلەر ۇرپاقتى نەسىبەسىنەن قاعۋىڭ بەك مۇمكىن. قازىر ەلىمىزدە ەگىستىك القاپتىڭ تو­پى­راق قۇنارلىلىعىنىڭ كەمىپ بارا جاتقانى الاڭ­داۋ­شىلىق تۋعىزۋدا. جالپى وب­لىس وڭىرىندەگى توپىراقتىڭ قۇنارلىلىعى قاي دەڭگەيدە؟ توپىراق قۇنارلىلىعىن قال­پى­نا كەلتىرۋ ءۇشىن قانداي جۇمىستار جاسالۋدا؟   «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ اقتوبە وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى ساتىبالدى ءساۋىرباي    جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ اگەنتتىگىنىڭ «اگروحيميا قىزمەتى» رەسپۋبليكالىق عىلىمي-ادىستەمەلىك ورتالىعى» مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ وكىلى تىلەكقابىل ەرمەكباەۆقا: – ءسىز بۇعان نە دەيسىز؟ – بۇگىنگى تاڭدا بولىپ جات­قان عالامدىق قۇبىلىستار, تا­بيعي رە­سۋرستاردىڭ شەكتەۋلىلىگى, اۋا را­يى­نىڭ وزگەرۋى اۋىل شارۋاشى­لى­عى سالاسىندا ىل­عال جانە رەسۋرس ۇنەمدەۋ تەح­نولوگياسىن پاي­دالا­نۋدى العا تارتىپ وتىر. ءبىزدىڭ ورتا­لىق­تىڭ ماماندارى وبلىس­تىڭ ەگىستىك القابىنا اگروحي­ميا­لىق زەرت­تەۋ جۇمىستارىن ءجۇر­گىز­دى. ناتيجەسىندە ايتەكە بي اۋدا­نىن­دا – 198,25 مىڭ, قارعالى اۋ­دانىندا -116,44 مىڭ جانە حرومتاۋ اۋ­دا­نىندا – 119,02 مىڭ گەكتار جەر ما­مانداردىڭ باقىلاۋ­ى­نا الىن­دى. بۇل ال­قاپ­تار توپىراق قۇنار­لى­لىعىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىس­تارىن جۇرگىزۋدى قاجەت ەتەدى. وبلىس اۋماعىنداعى ەگىستىك القاپتىڭ 87,9 پايىزىندا قارا­شىرىك كولەمى وتە تومەنگى دەڭ­گەي­دە ەكەندىگى انىقتالدى. 776,44 مىڭ گەكتار جەردە توپىراق قۇ­رامىندا قورەكتىك زاتتار ازايىپ كەتكەنى بەلگىلى بولدى.وسى ال­قاپتاردىڭ 23,9 پايى­زىن­دا جىل­جىمالى فوسفور كەمىگەن. مۇ­نىڭ ءوزى ەگىستىك القاپ­تا­رىن­دا مينەرالدى تىڭايت­قىش­تاردى پاي­دالانۋدىڭ كەمشىن سوعىپ جاتقانىن كورسەتەدى. كوپ جاع­دايدا ەگىننىڭ بىتىك وسپەۋى تو­پىراق قۇرامىندا فوسفور, ازوت جانە باسقا مينە­رال­دى تىڭايت­قىشتاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن بو­لاتىنى عىلىمي تۇر­عىدا ءدا­لەلدەنگەن. ىلعال جيناۋ ءجا­نە ساقتاۋ, توپىراقتىڭ قۇنارلى­لى­عىن ساقتاۋ مەن قال­پىنا كەلتىرۋ شارالارىن جۇيە­لى جۇرگىزۋ ءون­ىمدىلىكتى تۇراق­تان­دىرادى جانە ارتتىرادى. جىل­دىق ورتاشا جاۋ­ىن-شاشىن كو­لەمى 250-300 ميلليمەتر تۇسە­تىن ­قىزىل قو­ڭىر توپىراقتى ءبى­ز­دىڭ وڭىردە جاڭا تەحنولوگيا­لار­دى قولدانۋ 25 پايىزدان 50 پاي­ىزعا دەيىن ار­تۋى ابدەن مۇمكىن. وتاندىق تاۋار ءوندىرۋشى­لەر­دى قولداۋ ماقساتىندا وبلىسقا بيىل 61 توننا امموفوس, 209 تون­نا اممياك سەليتراسىن الۋعا ارنايى كۆوتا ءبولىندى. دەگەنمەن, ماماندار توپىراقتى ىل­عال­­دان­دىراتىن, قورەكتەن­دىرە­تىن تىڭ­ايتقىشتاردىڭ ءالى دە ازدىق ەتەتىنىن العا تارتۋدا. سۇ­رانىستى تولىق قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ­قو­سىمشا 10040,0 توننا ازوت, 18627 توننا فوسفور قاجەت. ءبىز ەگىنشىلىكتەن ءجوندى ءونىم الا الماساق, ونى بىرىڭعاي اۋا را­يى­نىڭ قۋاڭشىلىعىنا جابا سالماي, توپىراق قۇنارلىلىعىن ارتتىرۋ شارالارىن دا قولعا الۋىمىز قاجەتتىگىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ وبلىستىڭ ەگىستىك القاپتارىندا كالي كوپ بول­عانمەن, فوسفور تاپشىلىعى بەل­گىلى. ال ەلىمىز فوسفور قورى جاعىنان الەمدە بەسىنشى ور­ىن­دا. وبلىستا ءشيلىساي كەن ور­نىنداعى فوسفوردى مامىتتىڭ قوڭىر كومىرىمەن ارالاستىرۋ ارقىلى تىڭايتقىش الىپ, ونى ەگىستىككە قولدانساق, ۇتپاساق ۇتىلمايمىز. سونداي-اق, قۇنار­لىلىعى كەمىگەن جەرلەرگە كوپ­جىلدىق ەكپە شوپتەر ەگۋ ونى بيولوگيالىق تىڭايتۋعا ءمۇم­كىن­دىك بەرەدى. ازىرگە مۇنداي يگىلىكتى ىسكە كوپتەگەن شارۋا­شىلىق قۇرىلىمدارى باسى ار­تىق شارۋا, قارجى كەتەدى دەپ قارايدى. بۇل دۇرىس ەمەس. جال­پى, توپىراق قۇنارلىلىعىن قال­پىنا كەلتىرۋگە تۇبەگەيلى كىرىسەتىن كەز جەتتى. اقتوبە وبلىسى.