العاشقى ايلاردا اتقارىلعان جۇمىستار جەتەكشىگە تۇسەتىن جۇكتىڭ جەتى باتپان سالماعى بار ەكەندىگىن كورسەتتى

ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن الماتى وب­لىسىنىڭ اكى­مى بولىپ تاعايىندالعان اڭسار مۇساحانوۆتىڭ قىز­مەتكە كىرىسكەنىنە 100 كۇن بولىپتى. ورايى كەلگەندە وب­لىس باسشىسىنان جاۋاپتى قىزمەتتىڭ ال­عاشقى­ اي­لارىندا اتقارىلعان جۇمىس­تار تۋرالى اڭگى­مەلەۋىن وتىنگەن ەدىك. – اڭسار تۇرسىنحان ۇلى, «ەگەمەن­نىڭ» تۇراقتى وقىرماندارىنا يىققا تۇسەر سالماعى زور جاڭا جۇمىستاعى 100 كۇندەگى العاشقى اسەرىڭىز جايلى وي بولىسسەڭىز. – ايتقانىڭىز ورىندى. جاۋاپكەرشىلىك جۇگى قاشاندا اۋىر. دەسەم دە, قاربالاس جۇمىسپەن ءجۇز كۇننىڭ قالاي ءوتىپ كەتكەنىن بايقاماپپىن. ۇلكەن سەنىم, جوعارى جاۋاپ­كەرشىلىك جۇگى يىعىمدا تۇراتىنىن دا جاسىرمايمىن. ەلىمىزدىڭ اسا ماڭىزدى ءوڭ­ىر­لەرىنىڭ قاتارىنداعى الماتى وبلىسىن باسقارۋ وڭاي ەمەس. جەر ءجانناتى جەتىسۋ ەكونوميكاسى دامىعان, باي تابيعاتىمەن, قايراتكەر تۇلعالارىمەن تانىمال ءوڭىر. بىلايشا ايتساق, ەلباسى نۇرسۇلتان نا­زار­باەۆتىڭ كىندىك قانى تامعان كيەلى جەر. حالىققا ادال قىزمەت ەتۋ مەن سەنىم ۇدە­سىنەن شىعۋدا بار قاجىر-قايراتىمدى, ءبىلىمىم مەن تاجىريبەمدى جۇمساۋدامىن. – قوعام مەن مەملەكەت تاراپىنان مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە ەرەكشە سەنىم بىلدىرىلگەن. ولاردىڭ ادامگەرشىلىك, مورالدىق قاسيەتتەرىنە دە جوعارى تالاپ قويىلادى. وسىنىڭ ءبارى باسقارۋ تاسىلىندە ەرەكشە نازاردا بولۋى ءتيىس. بۇل جونىندە نە ايتار ەدىڭىز؟ – قاي كەزدە دە جۇمىستىڭ تابىستى, جۇيەلى بولۋى كادرلارعا بايلانىستى بول­عان. قازىر دە سولاي. بۇعان دەيىن وسى ءوڭىر­دە قىزمەت اتقاردىم, ەلمەن ەتەنە ارالاس­تىم. وسىدان دا ءىستىڭ جايىن بىلەتىن ءتا­جى­ريبەلى ارىپتەستەرىمە ارقا سۇيەيمىن. ال, جاستارعا سەنىم ارتۋ, ۇيرەتۋ اعا بۋىننىڭ ابىرويلى ءىسى عوي. باستىسى, باسقارۋ ەكو­نو­ميكانى ءارتاراپتاندىرۋ مەن وركەندەتۋگە, وبلىس حالقىنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا با­رىنشا ءمان بەرىلۋىمەن باعالانادى. سونى­مەن قاتار قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋ, ازا­ماتتىق قوعامدى دامىتۋ, باسەكەگە قا­بىلەتتى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرىنە باعىت­تال­عان قاجەتتى­لىكتەردى قامتاماسىز ەتۋدە دەپ ويلايمىن. – اۋدان اكىمدىكتەرى مەن باسقارمالار قۇرامىندا كادرلىق وزگەرىستەر بولىپ, اۋىس-ءتۇيىس ورىن الدى. جاڭا تاعاي­ىن­دال­عان اۋدان, قالا اكىمدەرىنە, وبلىس­تىق قۇرىلىمدار باسشىلارىنا جۇك­تە­لەر مىندەت جايلى دا ايتا وتىرساڭىز. – كادرلىق وزگەرىس بولدى ءارى ونىڭ بولۋى قالىپتى ءۇردىس دەپ ويلايمىن. ەڭ باستىسى, كادر تاڭداۋ مەن تاعايىنداۋدا قا­­تەلەسپەۋ كەرەك. سوندىقتان, الدىمەن, ءوزى­­ڭىز ايتقانداي, ءاربىر مەملەكەتتىك قىز­مەت­شىنىڭ ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگى, ىسكەرلىك قا­بى­لەتى, مورالدىق-ەتيكالىق بەينەسى باس­­تى نازارعا الىناتىنى انىق. ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋلارىنداعى «قازاقستان – 2030» ستراتەگياسىنداعى, مەملەكەتتىك باع­دار­لا­ما­­لارداعى, ۇكىمەت قاۋلىلارىنداعى تاپ­سىر­­مالاردى ورىنداۋ بارلىق دەڭگەيدەگى اكىم­دەرگە مىندەتتەلەدى. بۇل تۇرعىدا تۇر­عىن­دار­دىڭ تۇرمىس دەڭگەيىن تۇراقتى كو­تەرۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ ارقىلى جۇ­مىس­سىزدىقتى ازايتۋ, كومەككە مۇقتاج جان­دارعا, اسىرەسە, ارداگەرلەرگە تولىق­قان­دى الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋ, ءبىلىم بەرۋ مەن مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدى جاق­سار­تۋ, سپورت پەن ءتۋريزمدى, مادەنيەتتى دام­ى­تۋعا كو­­ڭىل ءبولۋ ءتارىزدى بىرقاتار ماڭىزدى سالا­لار­داعى ءتۇيىندى جايلاردى اتاپ وتۋگە بولادى. مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىن كوتەرۋ, سالت-ءداستۇر, ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدىڭ مايە­گىن ساقتاۋ جۇمىستارى دا وسى قاتاردا. جالپى, ورتاق ماقساتىمىز پرەزيدەنتتىڭ بارلىق تاپسىرمالارىن قالتقىسىز جۇزەگە اسىرۋ, ناقتى ناتيجە شىعارۋدا بار كۇش-جىگەردى جۇمساۋ. بۇعان قوسارىم ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ ار-نامىس كودەكسىندەگى ەرەجەلەرگە اسا بايىپپەن قاراۋ, مىندەتىنە ادال, ەڭبەك ءتارتىبىن ساقتاۋ قاجەتتىگى ەستەن شىقپاۋعا ءتيىستى. – جاۋاپتى قىزمەتىڭىزدەگى نەگىزگى ءما­سەلەلەردى ايقىنداپ, باسىم باعىتتا­رىن بەلگىلەگەن بولارسىز؟ – ارينە, قىزمەتكە كىرىسكەننەن قولعا العان العاشقى جۇمىس تا وسى بولدى. حا­لىقتىڭ جاعدايىنان اسقان كۇردەلى ماسەلە جوق. ولاردى شەشۋ ەكونوميكانىڭ وركەن­دە­ۋىنە تاۋەلدى ەكەنى بەلگىلى. وعان باسىم­دىق بەرىپ, ءوندىرىستىڭ دامۋى مەن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىككە, جاڭاسىن اشقان­دارعا قولداۋ كورسەتۋدى العا قويدىق. دەسەك تە, شەشىمىن كۇتكەن كۇردەلى ماسەلە­لەر جەتكىلىكتى. ول ءۇشىن ايماقتارداعى جاع­داي­دى كوزبەن كورىپ, تانىسۋ ماقساتىمەن ءبىر­قا­تار اۋدانداردى جۇمىس ساپارىمەن ارا­لادىم. جۇرتشىلىقپەن پىكىرلەستىم. كۇرمەۋى شەشىلمەگەن ماسەلەلەر قاتا­رىن­دا ەلدى مەكەندەردى اۋىز سۋمەن, ءۇز­دىكسىز ەلەكتر جارىعىمەن, بالاباقشامەن, تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جايى بار. اۆتوكولىك جولدارىنىڭ سىن كوتەرمەيتىنى تۋرالى وتىنىشتەر دە ايتىلدى. ءوڭىردى دامىتۋدىڭ باسىم باعىتتارى جايلى ايتساق, الدىمەن, اگروونەركاسىپتىك كەشەندى, ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆا­تسيا­لىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىنداعى ماق­ساتتى جۇ­مىستاردى جۇزەگە اسىرۋعا, ءتۋريزمدى تا­بىس­تى سالاعا اينالدىرۋعا كوڭىل ءبولۋ قاجەت. – جەتىسۋ – اگرارلى ايماق. سالاعا جەتە كوڭىل بولىنەتىنىن جوعارىدا ايت­تىڭىز. ەندى قانداي ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ كوزدەلۋدە؟ – قازىرگى كەزدە جەتەكشى سالادا قول جەتكەن تابىستار اتاپ ايتارلىق. بۇگىنگى كۇنى ەل بايلىعى استىققا وراق ءتۇستى. مالعا قاجەتتى جەم-ءشوپ ازىرلەۋ دە قاتار جۇرگىزىلىپ كەلەدى. وبلىس بويىنشا 391,0 مىڭ گەكتار ماساقتى ءداندى داقىلداردىڭ 82,1 مىڭ گەكتارى ورى­لىپ, ءار گەكتاردان 20 تسەنتنەردەن ءونىم الىنۋدا. ديقان قاۋىمىنىڭ كوكتەمگى ەگىس جانە ەگىن جيناۋ جۇمىستارىنا قاجەتتى جانار-جاعارماي مەن باسقا دا تاۋارلىق قۇن­دى­لىقتاردىڭ قۇنىن ارزانداتۋعا 1289,2 ملن. تەڭگە سۋبسيديا ءبولىنىپ, قاراجات كەستەگە سايكەس يگەرىلىپ كەلەدى. ءتورت ت ۇلىكتى ءوز ءتولى ەسەبىنەن ءوسىرۋ, اسىلداندىرۋ باعىتىنداعى جۇمىس تا ءنا­تيجەلى. مەملەكەتتىڭ جان-جاقتى قولداۋى ارقاسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى قارقىندى دا­مىپ كەلەدى. جىلدان-جىل­عا جينالعان ءونىم كولەمى مەن ساپاسى ءوسىپ, ەڭبەك ءونىم­دىلىگى ارتا تۇسكەن. ساندىق كور­سەت­كىشتەردى تىزبەلەپ ايتپا­عاننىڭ وزىندە جاقسى تا­بىس­تارعا قول جەتكىزىلگەنىن اتاپ ايتۋعا بولادى. ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى باعدارلا­ما­سى شەڭ­بەرىندە جۇزەگە اسىرىلعان ءبىر­­قاتار جوبالار وسىنىڭ جار­قىن ايعاعى. ەلباسىنىڭ تاپسىر­ما­سى­مەن الماتى قالاسى ما­ڭىندا ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قۇرۋ ماقساتىندا ءۇش جىلعا جۋىق ۋاقىتتىڭ ءىش­ىندە قالا ماڭىندا 20 جوبا ىسكە قوسىلسا, قۇنى 29 ملرد. تەڭگە بولاتىن 28 جوبا ءجۇ­زەگە اسىرىلۋ ۇستىندە. بۇل جوبالار ءسۇت ءجا­نە ەت, كونديتەرلىك ءونىم شىعاراتىن, مايلى داقىلداردى وڭدەۋگە باعىتتالعان كاسىپ­ور­ىن­دار قاتارىنىڭ كو­بەيۋى­نە مۇمكىندىك بەردى. الماتى قالاسى مەن وبلىس تۇرعىندارىن جىل بويى كو­كو­نىسپەن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى جىلىجايلار مەن كوكونىس ساقتاۋ قويما­لا­رىن سالۋ ارقىلى شەشىمىن تابۋدا. وبلىس­تا بۇگىنگى كۇنى 454 جى­لىجاي جۇمىس ىستەسە, 104 جىلىجايدىڭ قۇرىلىسى جالعاسۋدا. مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋعا بارىن­شا كوڭىل بولىنگەن. «سىباعا» مەملەكەتتىك باع­دار­لاماسى شەڭبەرىندە ەتتى باعىتتاعى ءىرى قارا مالىن وسىرۋگە دەن قويىلىپ, ءىرى قارا ەتىن ەكسپورتتاۋ الەۋەتىن ارتتىرۋ ماق­سا­تىن­داعى جۇمىستار جالعاسىن تاپ­قان. بۇگىنگى كۇنى جوبا قاتىسۋشىسى بولىپ 813 زاڭدى تۇلعا بەلگىلەنسە, ولاردا 43,6 مىڭ انالىق باس ءىرى قارا باعىلۋدا. بالقاش اۋ­دانىنداعى «دينار رانچو» اسىل تۇقىمدى شارۋاشى­لى­عى كانا­دا­لىق 1350 باس گەرەفورد تۇقىمىن ساتىپ الدى. جانە شا­رۋا­شىلىق وسىنشاما قازاق­تىڭ اق باس سيىر­لارىن ءوسىرىپ وتىر. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان العاشقى جىل­دارداعى جەكەشەلەندىرۋ كەزىندە اركىم ءوزىنىڭ شاعىن شارۋاشىلىعىنىڭ جايىن ويلاعان شاقتا ۇمىتىلعان مالشىلار سلەتىن وتكىزۋ ءداستۇرىن قايتا جاڭعىرتۋ قاجەت دەپ تاپتىق. قيىر قونىپ, شەت جايلاعان مال­شىلاردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن, جايى­لىم جاعدايىن, جەتىستىگى مەن شەشىلۋگە ءتيىستى قانداي ماسەلەلەرى بار ەكەنىن زەرتتەۋ ءۇشىن مۇنداي باسقوسۋ جايلاۋ توسىندە جالعاسۋدا. جەتىسۋ جەرى ءدامى ءتىل ۇيىرگەن المانىڭ وتانى, الەمدەگى بارلىق المانىڭ ءتۇپ مەكەنى دەپ تەگىن تانىلماعان. قازىرگى كەزدە «Alma Prodex» سەرىكتەستىگى قۇنى 158 ملن. تەڭگەدەن اساتىن ينتەنسيۆتى تەحنولوگيالى باق قۇرۋ جوباسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن اياق­تادى. يتاليا, اقش, گوللانديا, تۇركيا ەلدەرىنىڭ ونىمدىلىكتى باۋ-باقشا وسىرۋدەگى ينتەنسيۆتى وزىق تاجىريبەلەرى اتالمىش جوباعا نەگىز بولدى. وسىلايشا جەمىس باقتارىن قالپىنا كەلتىرۋ تياناقتى ىسكە اسىرىلۋ ۇستىندە. قابىلدانعان شارالار وندىرىلگەن ازىق-ت ۇلىكپەن جەرگىلىكتى حالىقتى قامتاماسىز ەتۋگە تولىق مۇمكىندىك بەرەدى. ەندى كە­ڭەي­تىلگەن اۋىلشارۋاشىلىق جارمەڭ­كەلە­رىن ءجيى وتكىزۋ, جاڭا كوممۋنالدىق جانە كو­تەر­مە بازارلار, تۇرمىسى تومەن وتباسى­لا­رى­نا ارنالعان الەۋمەتتىك دۇكەندەر اشۋ ار­قىلى ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ نەگىزسىز ءوسۋى­نە جول بەرمەۋ, تاۋار وندىرۋشىلەرگە قاجەت­تى كومەك كورسەتۋ جۇمىستارى جالعاستىرىلۋدا. ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ قورىتىندىسى ءوت­كەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعان­دا ءبىرشاما وسكەنىن بايقاتتى. دەمەك, جىل­دى جاقسى جەتىستىكتەرمەن اياقتاۋعا بارلىق العىشارتتار بار دەپ نىق سەنىممەن ايتامىز. – بيىلعى جولداۋدا ايتىلعان ۇدە­مەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋىنا دا توقتالا كەتسەڭىز. – الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرىنە ەكپىن بەرگەن قۇندى قۇجاتتا ۇدەمەلى ەكونو­مي­كا­لىق دامۋ مىندەتى العا قويىلدى. وسى ور­ايدا بيىل وبلىستا قۇنى 8,1 ملرد. تەڭگە بو­لا­تىن 8 ينۆەستيتسيالىق جوبا پايدا­لا­نۋ­عا بە­رىلۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار, رەسپۋب­لي­كا­لىق جوبا رەتىندە مويناق گەس-ءى مەن جەتىگەن – قورعاس تەمىر جول جەلىسىنىڭ قۇرى­لى­سىن دا اتاپ وتۋگە بولادى. وسى ەكى جوبا ءوڭ­ىر­­دەگى يندۋستريالىق سەرپىلىسكە نەگىز بولادى. بيىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا قۇنى 4,3 ملرد. تەڭگەلىك 5 نىسان ىسكە قوسىلدى. ولار – پرەميكستەر مەن كونتسەنتراتتار شىعاراتىن, «حۋنداي» كاسىپورنىنىڭ جۇك كولىكتەرى مەن اۆتوبۋستار قۇراستىراتىن, اسفالت دايىندايتىن, «بايسەركە اگرو» ءسۇت ونىمدەرىن وندىرەتىن جاڭا كاسىپورىندار. بيىلعى 4 شىلدە كۇنى مەملەكەت باسشى­سى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن تىكەلەي تەلە­كو­پىر بايلانىسىندا «سونيك كومپانيا­سى» سەرىكتەستىگىنىڭ ءپروفيلدى قۇبىرلار شىعاراتىن زاۋىتى ىسكە قوسىلعانىن بىلەسىز. ەكىنشى جارتىجىلدىقتا قۇنى 3,8 ملرد. تەڭگەلىك 3 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان. ولار قازاقستاندا بۇرىن-سوڭدى وندىرىلمەگەن قورعاسىن-قىشقىلدى اككۋمۋلياتور باتارەيالارىن شىعارۋ, كولەمى 3,65 گەكتارلىق جىلىجاي قۇرىلىسى جانە ءىرى ەت وڭدەۋ كەشەنى. بارلىق 10 جوبا ىسكە قوسىلعاندا ايماقتا 3 مىڭنان استام ادام جۇمىس ورنىمەن قامتىلادى. جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن تومەندەتۋ ماق­­ساتىندا وبلىستا «جۇمىس­پەن قامتۋ – 2020» باع­دار­لاماسى دا جۇزەگە اسىرىلا باستادى. حالىقپەن جۇ­مىس­تى جانداندىرۋ ءۇشىن اتال­عان باعدارلاما اياسىندا 1 شىلدەدەن وبلىستا 19 جۇ­مىس­پەن قامتۋ ورتالىق­تا­رى اشىلدى. وعان رەسپۋبلي­كا­لىق بيۋدجەتتەن 229,2 ملن. تەڭگە ءبولىنىپ, 221 شتاتتىق بىرلىك بەرىلدى. وڭىردە «بيزنەستىڭ جول كارتاسى - 2020» باعدارلا­ما­سى بويىنشا بەلسەندى جۇ­مىس ءجۇر­گىزىلۋدە. بۇگىنگى كۇنى قۇنى 10,1 ملرد. تەڭگە بولاتىن 31 جوبا قاراس­تى­رى­لىپ, قول­داۋ تاپقانى دا وڭ ءىس­تەردىڭ جال­عاسى دەگەن ءجون. – اڭگىمەڭىزدە حالىقتى اۋىز سۋمەن, قۋات كوزىمەن قامتاماسىز ەتۋ جايلى اي­تىپ ءوتتىڭىز. وسى ءما­سەلەلەردى تۇبە­گەيلى شەشۋ جايىن بىلسەك. – اۋىز سۋ – ادام دەن­ساۋلىعىنىڭ بىردەن-ءبىر كەپىلى. جارىقسىز تۇرمىستى دا كوزگە ەلەستەتە المايمىز. جالپى, وبلىس بويىنشا 770 ەلدى مەكەننىڭ 510-ى نەمەسە 66 پايىزى ورتالىقتاندى­رىل­­عان ساپالى اۋىز سۋ جۇيە­سىمەن قامتا­ماسىز ەتىلگەن. ال 251 ەلدى مەكەندە ورتا­لىقتاندىرىلماعان جۇيە جانە 9 ەلدى مەكەنگە اۋىز سۋ تاسى­مالدانىپ جەتكىزىلۋدە. سۋمەن قامتۋ ءىسىن بۇدان ءارى دامىتۋ ۇكىمەت قاۋلىسى­مەن بەكىتىلگەن «اقبۇلاق» باعدارلاماسىندا قاراستىرىلعان. جاڭا باع­دارلاما اۋىلدىق جەردەگى 196 ەلدى مەكەن مەن 5 قالانى ساپالى اۋىز سۋمەن قام­تۋ ءجا­نە 120 اۋىلدى ورتا­لىق­تاندىرىلعان سۋ ءجۇ­يە­­سىنە قوسۋ مەن ور­تا­لىقتاند­ىرىل­عان سۋ جۇيە­سىن پايدالانا­تىن حالىق سانىن 170 مىڭ ادامعا جەتكىزۋدى كوزدەيدى. قازىرگى كەزدە 48 نىساننىڭ سۋمەن قامتۋ جۇيەلە­رىن قاي­تا جابدىقتاۋ قۇرى­لىسى جۇرگىزىل­سە, قۇ­نى 6,1 ملرد. تەڭگەلىك جوبالىق-سمە­تالىق قۇ­جاتتار دايىندالۋ ءۇس­تىندە. اتال­عان شارالار اۋ­قىمىندا ءوڭىر تۇر­عىن­د­ا­رىن قا­جەتتى ءمول­شەر­دە ساپالى اۋ­ىز سۋمەن قامتا­ما­سىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتقان ءجون. ەلەكتر جارىعى ماسەلەسىنە كەلەتىن بول­ساق, وبلىستاعى تۇتىنۋ دەڭگەيىنىڭ ءوسۋى ەلەكتر قۋاتتارىن ارتتىرۋ قاجەتتىلىگىن ال­عا قويىپ وتىر. بۇل كۇرمەۋى قيىن ماسەلە ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالار ارقىلى ءبىر­نەشە جىلدان كەيىن شەشىمىن تاپتى, ياعني وبلىستا جۇمىس ىستەپ تۇرعان ەلەكتر جۇيەسى كومپانيالارى بۇل پروبلەمانى شىعىندارىن ەلەكتر تاسىمالى ءتاريفىنىڭ قۇرامىنا ەنگىزۋ ارقىلى شەشتى. ەندى ال­داعى ءۇش جىلدا اتالمىش جۇيەنى دامىتۋعا 4 ملرد. تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتۋ كوزدەلگەن. ولارعا كوممۋنالدىق مەنشىكتەگى جانە يەسىز قالعان ەلەكتر جەلىلەرىن وتكىزىپ بەرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. وبلىستا رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن ۇلتتىق ەل­ەكتر جەلىلەرىن مودەرنيزاتسيالاۋ باعدارلا­ما­سىمەن قۇنى 8,0 ملرد. تەڭگە بولاتىن ەكىنشى كەزەڭدى جۇزەگە اسىرۋ, سول سياقتى 54,3 ملرد. تەڭگەلىك ەكى ءىرى پودستانسانىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ جوسپارلانعان. وڭىردەگى ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ قا­جەتتىلىگىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى 300 مەگا­ۆات­تىق مويناق گەس-ءىنىڭ قۇرىلىسى اياقتا­لۋ­عا جاقىن. بۇل ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىل­دىعىنا دەگەن قوماقتى تارتۋ. سونى­مەن قاتار بالقاش جىلۋ ەلەكتر ستانساسى­نىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋدىڭ ءداستۇرلى تاسىلدەرىنەن باسقا كۇن جانە جەل ەنەر­گە­تيكاسىن دامىتۋعا كوڭىل بولىنۋدە. بۇل جۇ­مىستار ەنەرگەتيكالىق تاۋەلدىلىكتەن قۇت­قا­رىپ, ەلەكتر قۋاتىنا دەگەن سۇرانىستى 2016 جىلعا قاراي تولىق وتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ وتىرمىز. – وتكەن كۇز بەن قىستا جىلىتۋ جۇيەسىندە توسىن جاعداي, جىلۋ, ىستىق سۋ مەن باسقا دا قاجەتتىلىكتەردە كەمىستىك بولمادى. جەتىسۋلىقتار الداعى قىس­تا وسىنداي قىزمەتپەن قامتىلا­تى­نىنا سەنىمدى بولا الا ما؟ – حالىقتىڭ اماندىعى, وتباسىنىڭ بەرەكە-بىرلىگى جۇمىسىمىزدىڭ باستى باعى­تى عوي. قىسقا دايىندىق ەرتە كوكتەمنەن باستالعانى وسىدان. بيۋدجەتتىك سالا مەن كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق نىساندارى­نىڭ قىسقى جىلىتۋ ماۋسىمىنا ازىرلىگىن وبلىس اكىمدىگى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاپ وتىر. بۇل ماقساتقا بيۋدجەتتەن 16,7 ملرد. تەڭگە ءبولىنىپ, ماقساتتى تۇردە يگەرىلۋدە. ارنايى قۇرىلعان كوميسسيا ونى باقىلاۋ ۇستىندە. بىرىنشىدەن, قازاندىقتاردى جوندەۋ قول­عا الىندى. تالدىقورعان قالاسىنداعى ءبىراز ۋاقىت جۇمىس ىستەمەي تۇرعان № 3 قازاندىق قايتا جوندەلىپ, ىسكە قوسىلادى. ەسكەلدى اۋدانى, قارابۇلاق كەنتىندەگى ور­تالىق قازاندىقتىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جا­تىر. توزىعى جەتكەن جىلۋ, سۋ, كارىز جەلىلەرى اۋىستىرىلىپ, سۇيىق وتىننىڭ, كومىر مەن مازۋتتىڭ جەتكىلىكتى قورى جيناق­تالۋ­دا. دەمەك, وبلىس تۇرعىندارىن قىستا جى­لۋمەن قامتاماسىز ەتۋدە قيىندىق بول­مايدى دەۋگە تولىق نەگىز بار. – حالىققا كورسەتىلەتىن قىزمەت سا­پاسى كوبىنە مەكتەپ, اۋرۋحانا, باسقا دا ماڭىزدى نىساندارمەن تولىق قامتى­لۋىنا بايلا­نىستى. بۇل جونىندە نە ايتار ەدىڭىز؟ – بۇل باعىتتا دا بىرقاتار شارالار ات­قا­رىلۋدا. ماسەلەن, وبلىستا رەسپۋبليكا بوي­ىنشا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ «100 مەك­تەپ, 100 اۋرۋحانا» باعدارلاماسى ايا­سىن­دا 10 مەكتەپ جاس ۇرپاق يگىلىگىنە ۇسى­نىلسا, 4 اۋرۋحانانىڭ قۇرىلىسى اياقتال­دى. الايدا, بۇل ەكى سالاداعى قۇرىلىس وسىمەن ءبىتتى دەگەن ءسوز ەمەس. تەك, بيىلعى جىلدىڭ وزىندە 270 الەۋمەتتىك نىسان تۇرعىزىلىپ جاتىر. جىل سوڭىنا دەيىن سونىڭ 170-تەن استامى پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ مەجەلەنگەن نى­سان­دار قاتارىندا ءبىلىم جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ, مادەنيەت جانە سپورت كەشەندەرى دە بار. قۇرىلىسى باس­تالعان 34 ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسىنىڭ بيىلعى جىلى 16-سىن ىسكە قوسۋ كوزدەلگەن. ونىڭ التاۋى تامىز ايىنىڭ سو­ڭىن­دا اياقتالۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار وب­لىس­تا جىل سوڭىنا دەيىن 20 اۋىلدىق اۋرۋحانا مەن دارىگەرلىك امبۋلاتوريا حالىققا ساپالى مەديتسي­نالىق قىزمەت كورسەتەتىن بولادى. – جان-جاقتى جەتىلگەن, سانالى ۇر­پاق تاربيەلەۋدە «بالاپان» باعدارلا­ما­سىنىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. وسى ورايدا بۇلدىرشىندەردى بالاباقشامەن قامتۋ جايى قالاي؟ – قايتا قۇرۋ كەزىندەگى وڭتايلاندىرۋ بارىسىندا مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەر قىس­­قارعانىن بىلەسىز. ونىڭ ورنىن تول­تى­رۋ سوڭعى جىلدارى باتىل قولعا الىندى. بۇل باعىتتا وڭ ءۇردىس بايقالادى. اعىم­داعى جىل­دىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا وب­لىس­تا 7 بالاباقشا اشىلىپ, مىڭعا تارتا بالالار ءتالىمدى تاربيەمەن قامتىلدى. ج­ا­ڭا بالاباقشا سالۋ, يەسىز قالعان بالا­باقشا عيماراتتارىن جانە كەزىندە جەكەشەلەنىپ كەتكەن, بىراق مەنشىك يەلەرىنىڭ ۇسىنۋىمەن مەملەكەتكە قايتارىلعان مەكتەپكە دەيىنگى 27 مەكەمە عيماراتتارىن كۇر­دەلى جوندەۋ ارقىلى جىل سوڭىنا دەيىن قاتارعا قوسساق دەپ وتىرمىز. جەكە مەنشىك بالاباقشالار اشۋ ءۇردىسى كەڭ تارالا باس­تادى. كوپتەگەن اۋداندارداعى وسىنداي تاربيە ورىندارى جۇمىسىن جالعاستىر­عا­نى وسىنىڭ دالەلى. وبلىس بويىنشا مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردە 18 مىڭنان استام بالا كەزەكتە تۇر. بۇگىنگى كۇنگە مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالا­لار­دىڭ بالاباقشامەن قامتىلۋى 39 پايىز, بۇل رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشتەن تومەن. سون­دىقتان, بۇل باعىتتا ءالى اتقا­را­تىن اۋ­قىم­دى جۇمىس جەتكىلىكتى. وڭىردە 158 بالا­باقشا, 445 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ جا­نىن­داعى شاعىن ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. ولار 37 مىڭ جاس ۇرپاقتى ءومىرى­مىز­گە لاي­ىق­تى ورەندەر قاتارىندا تاربيە­لەپ, وقىتىپ وتىر. بيىل «بالاپان» باعدارلاماسى اياسىن­دا بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن قامتۋ كورسەتكىشىن 43 پايىزعا جەتكىزۋدى مە­جەلەپ وتىرمىز. وسىلايشا, بالاباق­شا­مەن قامتۋ ءىسى جۇيەلى جولعا قويىلاتىن بولادى. – جەر ءجانناتى اتانعان ءوڭىر ارقالى اقىن, قالامى جۇيرىك جازۋشىلا­رى­مەن, مادەنيەت, ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ مولدى­عى­مەن ماقتانا الادى. رۋحانيات وكىلدە­رى­مەن بايلانىس ورناتۋداعى جاق­سى باستاما وزگەلەرگە ۇلگى بولارلىق ەدى. وسى ءۇر­دىس­تىڭ ەندىگى جالعاستىعى قالاي بولار ەكەن؟ – قوعامعا جاقسىلىق اكەلەتىن, ۇلتتى ۇيىتاتىن, مۇددەسىن كوزدەيتىن پايدالى جۇمىستان كىم شەت قالادى. ەلدىڭ يگىلىگى ءۇشىن قولعا الىنعان قانداي دا ءبىر ۇتىمدى ۇردىستەر ۇمىتىلمايدى. قاسيەتتى مەكەندە ومىرگە كەلىپ, جاسىمنان ۇلتتىق تاربيەنىڭ نارىمەن سۋسىنداپ ءوستىم. قازاق حالقىنىڭ مادەنيەتىن, سالت-داستۇرلەرىن, حالىق دا­نا­لىعىن, ادەبيەت پەن ونەردى تانۋىما مول مۇمكىندىك بولعانىن دا ايتقان ءجون. سون­دىقتان ەگەمەن ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە قول­تاڭ­با قالدىرۋ, جەتىسۋلىقتاردى وسى جاقسىلىققا جۇمىلدىرۋ مەن ءۇشىن اسا ماڭىزدى ءارى پارىزىم دەپ بىلەمىن. مۇزارت شىڭنىڭ مۇزبالاعى, پوەزيا ءپىرى مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ 80 جىلدىق مەرەيى اپتا سوڭىندا اقىننىڭ تۋعان جەرى رايىمبەك اۋدانى, قاراساز اۋىلىندا ءوت­كىزىلەدى. مەرەيتويعا دايىندىق بارىسىن­دا اقىن مۇراجايى قايتا جاسالىپ, جاڭار­تىلدى. مەكتەپ پەن مادەنيەت ءۇيى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. اۋىلدىڭ ىشكى-سىرتقى جولدارى قالپىنا كەلتىرىلدى. ءتىپتى, اۋىل قايتا تۇلەدى دەسەم دە بولادى. وبلىستاعى باسقا مادەني نىساندار دا نازاردان تىس قالمايدى. قالا مەن اۋدان, اۋىل حالقىنىڭ رۋحاني بايلانىسىن جا­قىنداستىراتىن اۋدان, قالالاردىڭ مادەني كۇندەرىن وتكىزۋ 5 تامىزدان باستاپ جال­عاسادى. ءار اپتا سايىن ەكى اۋدان وزدەرىنىڭ مادەني باعدارلامالارىن تالدىقورعان­دىق­تار مەن شاھار قوناقتارىنا ۇسىنادى. – قىسقا مەرزىمدە ەسىڭىزدە قالعان ەلەۋلى وقيعالار قانداي؟ – مەن ءۇشىن ەلباسىنىڭ الدىندا وزگە دە ازاماتتارمەن قاتار قازاقستان حالقى مەن پرەزيدەنتكە ادال بولۋعا انت بەرگەن ءساتىم ماڭگى ەسىمدە قالاتىنىن ايتار ەدىم. سالتاناتتان كەيىن مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بەدەلىن كوتەرۋ, ەل الدىنداعى پارىزدى ادال اتقارۋ, تاپسىرىلعان ءىستى ورىنداۋ تۋ­را­لى ەلباسىنىڭ تاپسىرمالارى جادىمدا جاتتالىپ قالدى. بۇدان كەيىن ارقانى كەڭگە سالىپ, بۇراۋدى بوساتىپ كور. تاعى ءبىر جاي استانا قالاسىنداعى «كور­مە» ۇلتتىق زالىندا مەملەكەت باس­شى­سى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الدىندا وبلىستاعى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىمەن جۇزەگە اسقان نىسانداردىڭ تانىستىرىلۋى دا سانامنان شىققان ەمەس. جەتىسۋلىقتار كەزدەسۋلەردەگى تاجىربەلى اعا ۇرپاقتىڭ ءتالىمى دە مەن ءۇشىن قىمبات قازىنا. اۋداندارعا ساپارىم كەزىندە تۇرعىن­دار­مەن كەزدەسۋىم, «اينالايىن» بالالار ءۇيى­نىڭ تاربيەلەنۋشىلەرىمەن جۇزدەسكەن ءسا­تىم­نەن العان اسەرىم, اقساقالداردىڭ اق با­تاسى, ەلدىڭ تىلەك-لەبىزى دە قانات ءبىتىردى. جە­تىسۋلىقتار ءۇشىن دە, مەن ءۇشىن دە ما­ڭىزدى, ەستە قالارلىق قۋانىشتى جاڭا­لىق­تاردىڭ الدا دا كوپ بولاتىنىنا كامىل سەنەمىن. وبلىس اكىمى قىزمەتى جوعارى لاۋازىم عانا ەمەس, تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك-تۇر­مىس­تىق جاعدايىن كوتەرۋگە, ايماقتىڭ گۇل­دەنۋىنە باعىتتالعان قيىن دا جاۋاپتى جۇ­مىس ەكەنىنە كوز جەتتى. قۇجاتتارمەن جۇ­مىس, ءتۇرلى تاقىرىپتا تالقىلاناتىن جي­ىندار, ءىسساپارلاردىڭ ءبارى ەلەۋسىز كو­رىن­گەنىمەن ونىڭ ارتىندا كادرلاردىڭ تاپ­سىرىلعان قىزمەتىنە دەگەن ىسكەرلىگىن شىڭداۋ, باعدار بەرۋ, تاعىسىن-تاعى باتپانداي جۇك بار. وعان حالىقتىڭ سەنىمى مەن تاعدىرىن قوسىڭىز. دەمەك, جۇمىستىڭ ءىرىلى-ۇساعى جوق. قاي-قايسىسىنا دا جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايمىن. توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى, جە­تىسۋ حالقى بەرەكە-بىرلىكتە, «ءبىر جاعا­دان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ», ىسكە جۇ­مىلا كىرىسۋى ناتيجەسىندە قانداي قيىن­دىقتى بولماسىن جەڭىپ, ەلدىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ جولىندا ناتيجەلى جۇمىس اتقا­را­مىز دەپ ويلايمىن. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن كۇمىسجان بايجان.