اسىل ادام اينىماس

قانداي جاعدايدا دا ادامدىق, ازاماتتىق كەلبەتىن جوعالتپاعان, توقتىقتا دا, اشتىقتا دا, لاۋا­زىم­نىڭ بيىگىندە دە, زەينەتكە شىق­قان­ن­ان كەيىن دە ءبىر مىنەزىنەن اي­نى­ماعان, تابيعات بەرگەن ءوز قالپىنان ءبىر شەگىنبەگەن ءبىر جاندى بىلەمىن. ول – بۇل كۇندە جاسى توقسانعا تو­لىپ وتىرعان بەل­گىلى مەملەكەت ءجا­نە قوعام قاي­راتكەرى سۇلتان ءسۇ­لەي­مەن ۇلى جيەنباەۆ. ول ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىن زەينەتكەرلىككە شىقتى. ءبۇ­كىل سا­نا­لى ءومىرىن قوعامعا, حالىق­قا قىز­مەت ەتۋگە ارنادى. ول ءومىر­دىڭ بۇ­را­لاڭ سوقپاعىنان ءوتتى. 1938 جى­لى كازگۋ-عا ءتۇستى. وقۋ بىتىرمەي ماي­­دان­عا اتتاندى. 1941-1944 جىل­دارى نەمىس فاشيستەرىمەن كۇ­رەستى. 100-ات­قىش­تار بريگاداسى قۇرامىن­دا سو­عىس­قا قاتىستى. مايدان دالا­سىندا ەرلىك كورسەتتى. وردەن-مەدالدارمەن ماراپاتتالدى. 1944 جىلى ءۇشىنشى رەت جارالا­نىپ, ەلگە ورالدى. مۇندا دا جارا­لىمىن دەپ قاراپ جاتپادى. تۇركىسىب تەمىر جو­لى باسقارماسىندا جۇمىسشىل­ار­دى جابدىقتاۋ ءبولى­مىن­دە قىزمەت ىستەدى. قىزمەتپەن قو­سا سىرتتاي وقۋىن دا جالعاستىردى. 1953 جىلى ماسكەۋدەگى ساۋدا ينس­تيتۋتى ارنا­يى ديپلومى بار ساۋدا قىزمەتكەرى­نە بۇل سالا قاتتى ءزارۋ ەدى. قازاق كسر ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ ونەركا­سىپ تاۋارلارى ساۋداسى باس­قار­ما­سىنىڭ باستىعىنا تاعايىندالدى. بۇدان ءارى جاس جىگىت ءوزىن قىز­مەت­تە كورسەتە ءبىلدى. الماتى قالا­لىق پارتيا كوميتەتىنە جۇمىسقا شاقىرىلىپ, ءبولىم باسقاردى. كوپ كەشىكپەي قالاداعى فرۋنزە (مەدەۋ اۋدانى) اۋداندىق پارتيا كومي­تەتى­نىڭ ءبىرىنشى حاتشىلىعى­نا ساي­لان­دى. بۇل جۇمىستا ول ءوزى­نىڭ ىسكەرلىگىن تانىتتى, 1960 جى­لى ورتالىق پارتيا كوميتەتى­نىڭ ساۋدا, قارجى ءبو­لىمىنىڭ مەڭ­گەرۋ­شىلىگىنە جوعارى­لا­تىلدى. مۇن­دا ەكى جىل جۇمىس ىستەگەن سوڭ رەسپۋبليكا ساۋدا ءمينيسترى بولىپ تاعا­يىندالدى. بۇل قىزمەتتى سەگىز جىل اتقارعاننان كەيىن, قازاق كسر مينيسترلەر كە­ڭە­سى توراعاسىنىڭ ورىن­باسارى بو­لىپ بەكىتىلدى. وسى قىزمەتتە ول 1984 جى­لى زەينەتكەرلىككە شىق­قان­عا دەيىن جەمىستى ەڭبەك ەتتى. بۇل جىل­دا­رى ورتالىق پارتيا كوميتەتى بيۋرو مۇشەلىگىنە كانديدات بولدى, ءارى رەسپۋبليكا جوعارعى كەڭەسىنىڭ دە­پۋتاتى بولىپ ءتورت رەت سايلاندى. سۇلتان سۇلەيمەن ۇلىنىڭ قىز­مەتى ساۋدا, قوعامدىق تاماقتانۋ, ولار­دىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋمەن, ساۋدا جۇيە­سىن جەتىلدىرىپ, ونىڭ مادەنيەتىن جاق­­سار­تۋمەن, جەڭىل, تاماق, توقى­ما ونەر­­كاسىبىن دامىتۋ ىسىمەن تىكەلەي باي­لانىستى بولدى. بۇل سالاعا ۇزاق جىلدار ىسكەرلىكپەن باسشىلىق ەتتى. سۇلتان سۇلەيمەن ۇلى ساۋدا سا­لا­­سىنا كەلگەندە, بۇل كاسىپتىڭ ۇنام­­دى ماماندىق تۇرىنە سانالماعا­نى بەلگىلى. ساۋدا دەگەندى جۇرت ساۋداگەرلىكپەن, الىپساتارلىقپەن شاتىس­تى­رىپ جاتتى. ساۋدا ءىسىنىڭ الەۋ­مەت­تىك-ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ ما­ڭىزدى سالاسى ەكەندىگىن كوپ ادام ءبىل­مەدى. ول كەزدە سوعىستان ورال­عان جاستار مۇعالىم, دارىگەر, زاڭ­گەر, اۋىلشارۋا­شى­لىق مامانى بو­لۋعا قۇمارتىپ, جاپپاي وسى وقۋ ورىن­دارى­نا اعىل­دى. ال سۇلتان ءسۇ­لەيمەن ۇلى بولسا, ساۋدانى ءۇل­كەن عىلىم, ونىڭ ءوزىنىڭ زاڭدىلىقتارى, تەورياسى, ەكونومي­كا­لىق تيىمدىلىكتەرى بار كۇردەلى ما­مان­دىق دەپ ءتۇ­سىندى. ءسويتىپ وسى ما­ماندىقتى تاڭ­دادى. ويتكەنى ول ساۋدا قىزمەتىن قوعامدىق ەڭبەك ءبولى­نى­سىنىڭ ومىرگە قاجەتتى ءبىر سالاسى, ول ەل قاجەتىن وتەيدى, سۇرانىس پەن ءوندىرىستىڭ ارا­سىن قابىستىرادى. سۇلتان جيەنباەۆ كوپشىلىك جە­تە تۇسىنە بەرمەيتىن بۇل كاسىپ­تىڭ بىلگىر مامانى, كورنەكتى باس­شى­سى رەتىندە تانىلا باستادى. ەڭبەك ەتكەن قىزمەت ورىن­دارى­نىڭ ءبارى وسى سالامەن تىكەلەي باي­لانىستى بول­دى. جۇمىستا ءوزى­نىڭ ىسكەر باسشى, جاڭاشىل مەنەدجەر ەكەنىن تانىت­تى. ءسويتىپ رەسپۋبليكا ءبىرىنشى باس­شىسىنىڭ كوزى­نە ءتۇستى. ەڭ ال­دى­مەن ول ءوزىنىڭ ىسكەرلىگىمەن, مەم­لەكەتتىڭ الا ءجىبىن اتتامايتىن تازالىعىمەن تا­نىلدى. ادەتتە ساۋدا سالاسىندا ىستەيتىندەر دۇنيە-م ۇلىككە قوما­عاي, ۇستەمە پايدا تا­بۋ­عا, كوز قىس­تى, بارماق باستى جول­سىزدىق­تار­عا ءبىر تابان جاقىن تۇرادى دەگەن جالعان تۇسىنىك كوپ­شىلىك اراسىندا بەلەڭ الىپ كەتكەنى بەلگىلى. بىراق سۇلتان سۇلەي­مەن­ ۇلى دۇنيەقو­ڭىز­دىققا, بايلىققۇ­مار­لىققا بوي الدىرمادى. جاسى­نان تازالىقپەن كوزىن اشقان ول مۇند­اي اشكوز­دىك­كە, ارام تابىسقا ەشقاشان بار­ما­دى. ويتكەنى ءومىر­دىڭ ءمانىن, شىن باعاسىن تەرەڭ سەزىنە ءبىلدى. سوعىستا جۇرگەندە وزىندەي قىر­­شىن جاستار بولاشاق ءومىر ءۇشىن وققا ۇشتى. مايدانداس بولعان قا­زاقتىڭ باتىر قىزى مانشۇك ءما­مەتوۆا سۇلتان اعانىڭ كوز الدىندا جان تاپسىردى, جاۋ وعىنان كوز جۇم­­دى. مۇنى 100-اتقىشتار بري­گا­داسى جايلى ەستەلىك كىتابىندا ول جاقسىلاپ جازدى. جاۋ قولىنان قازا تاپقان بوزداقتاردىڭ ەرلىگىن پاش ەتتى. سول جاستار ءوز ءومىرىن ءتىرى قالعانداردىڭ قوعام بايلىعىن, حا­لىق ىرىسىن ۇرلاپ-جىرلاۋ ءۇشىن, تەرىس جولمەن جەڭىل ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن قۇربان ەتتى مە ەكەن؟ سۇلتان مۇنى قالاي ۇمىتسىن. سوندىقتان دا ول ومىردە تازالىقتى, يماندى­لىق­تى, كىسىگە قيانات جاساماۋدى وزىنە مۇ­رات تۇتتى. ءارى ءاردايىم وسى ۇس­تا­نىمىنا ساي ءومىر ءسۇردى. ساۋدا ءمينيسترى بولعاننان باس­تاپ, ونىڭ مەملەكەتتىك دارە­جە­دەگى قىزمەتى باستالدى. ۇكىمەت باسشى­سى­نىڭ ورىنباسارى بولدى. مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى بايكەن اشىموۆپەن, كەيىن قازىرگى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن قويان-قول­تىق تىزە قوسىپ, ءتۇسى­نىس­تىكپەن جۇمىس ىستەدى. ءوز ىسىنە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قارادى. بۇل قاسيەتىن رەس­پۋب­ليكا باسشى­لى­عى جوعارى با­عا­لا­­دى. جۇمىس بارىسىندا ەل ءمۇد­دەسى­نە قىزمەت ەتۋگە, رەسپۋب­لي­كانىڭ وندىرگىش كۇشتەرىن دامى­تۋ­عا, ساۋدا جۇيە­سىن, جەڭىل, تاماق ونەر­كاسىبىن ءور­كەن­دەتۋگە بارىنشا اتسالىستى. ماسەلە شەشكەندە ءبىر كۇننىڭ قا­مىن ويلاماي, ەرتەڭگى كۇنگى ءناتي­جەسىن جەتە ويلاستىردى, مەملەكەتتىك دارەجەدە ويلاۋعا داع­دىلاندى. قانداي جۇمىس تاپسى­رىل­سا دا, سو­نى ادال, جەرىنە جەتكىزە ورىنداۋعا كۇش سالدى. سونىڭ ءنا­تيجەسىندە الماتىدا ماقتا-ما­تا كومبيناتى ىسكە قوسىلدى, بار­لىق قالالاردا ءام­بەباپ دۇكەندەر اشىل­دى, حالىق­تىڭ سۇرانىسى جەتە زەرتتەلىپ, سو­عان تاپسىرىس بەرىلدى, جوسپارعا ەن­گىزىلدى. ەلدىڭ تۇر­مىسى تۇزەلە باس­تاۋىنا بايلا­نىس­تى جاڭا تاۋار­لارعا, قىمبات ءۇي جيھاز­دارى­نا سۇ­را­نىستار كوبەيە ءتۇستى. قازاق­ستان­نىڭ تىكەلەي سىرت­قى ساۋدا باي­لا­نى­سىنا قۇزىرەتى شەكتەۋلى بولا­تىن, ونى كسرو سىرتقى ساۋدا مينيسترلىگى ارقىلى جۇزەگە اسىرۋعا كۇش سالىندى. راس, س.جيەنباەۆتىڭ سوعىستا­عى ەرلىگى, ەلدەگى مەملەكەتتىك قىز­مەت­تەگى ەڭبەگى تۋرالى ازدى-كوپتى باس­پا­سوز بەتتەرىندە, جازۋشىلار­دىڭ جازبالارىندا جازىلدى. ال ونىڭ ادامي قاسيەتتەرىن اشا ءتۇ­سە­تىن ءبىر فاكتور جايىندا ەشقا­شان جازىل­عان جوق. ادامنىڭ قا­لىپتاسۋىنا ەكى – وبەكتيۆتىك جانە سۋبەك­تيۆ­تىك فاكتور اسەر ەتەدى. ءبىرىنشىسى – ادامنىڭ ءوزىنىڭ ەڭبەگى, تالپى­نى­سى, اقىل-ويىنىڭ قىزمەتى بولسا, ەكىن­شىسى – قورشاعان ورتانىڭ – ادام­نىڭ اينالاسىنىڭ ىقپالى جاتادى. س.جيەنباەۆتىڭ ءومىر جولىنا ىقپال ەتكەن – ەلىمىزدىڭ باسشىلى­عى­نا جاقىن بولۋى – بۇل ەكى فاك­تور­عا دا جاتپايدى. مۇنى كەز­دەي­سوق نەمەسە قوسىمشا فاكتور دەسەك تە بولار. ويتكەنى جوعارى لاۋا­زىم­دى بيلىك وكىلىنە سۇرانىپ تا, جا­لىنىپ تا جاقىن بولا الماي­سىڭ. بۇعان تال­پىن­عان كەز كەلگەن جان بۇل ورتاعا كىرىگە المايدى. تاع­دىر­دىڭ كەزدەي­سوق جاعى عانا سەبەپشى بولادى. سۇلتان سۇلەيمەن ۇلى 60-جىل­دار­دان باستاپ رەسپۋبليكا باسشى­سى دىنمۇحامەد احمەت ۇلى قو­ناەۆ­­تىڭ نازارىنا ىلىگە باستادى. بىراق ول بىردەن جاقىن نوكەر­لەرى­نىڭ سا­نا­تىنا قوسىلمادى. كەيىن ءوزىنىڭ مىنەزىمەن, ادامي قا­سيەتى­مەن, تەكتىلىگىمەن ءبىرىنشى باسشى­نىڭ سەنىمىنە يە بولا ءبىلدى. 30 جىل بويى ونىڭ جاقىن سەرىك­تەرى­نىڭ, سەنىمدى ادامدارىنىڭ ءبىرى بول­دى. ال زايىبى نۇرانيا ءادىل­شينا بولسا, وتاعاسى رەسپۋبليكا باسشىسىنىڭ جاقىن ادامى دەپ تۇمسىعىن كوتە­رۋ­دى بىلمەدى. قىز­مەت­تەن قول ۇزبە­دى, قىزمەتىن ادال, اسا زور جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقار­دى. جيەنباەۆتار وتباسى ديمە­كەڭ­مەن ءبىر ۇيدە تۇر­دى, اياق-تا­باعى ارالاستى. نۇرا­نيا بولسا زۋحرا شارىپقىزىنىڭ قولقانات­تارى­نىڭ ءبىرى رەتىندە قات­تى سىي­لاستى, اپالى-سىڭلىدەي بول­دى. زۋح­را شارىپقىزى تالعامپاز, وقىعا­نى, ومىردەن توقىعانى كوپ, مادە­نيەتى جوعارى جان ەدى. وعان نۇرا­نيا گەرەيقىزىنىڭ تاربيە­لى­گى, ايەل­دىك ۇياڭدىعى, بەكزاتتىعى ۇنا­­عان بولۋى كەرەك. زۋحرا جەڭ­گەي ونى وزىنە وتە جاقىن ۇستادى, تۋعان سىڭلىسىندەي كوردى. مۇنى بۇكىل الماتى ءبىلدى. بۇل جاقىندىق جيەنباەۆتار وتباسىنا ۇلكەن بيىك مارتەبە ەدى, ابىروي-اتاققا تىكەلەي جول اشا­تىن ەدى. جيەنباەۆتار وتباسى بۇل ءمۇم­­كىندىكتى پايدالانعان جوق, مۇ­نى ءوز­دەرىنە مۇرات-ماقسات تۇت­پا­دى, قول­­دا بارىن قاناعات تۇتتى. سۇل­تان ءسۇ­لەي­مەن ۇلى ۇكىمەت باس­شى­سى­نىڭ ورىن­باسارى, كەيىن ءبىرىنشى ورىن­با­سا­رى, ورتالىق پارتيا كو­ميتەتىنىڭ بيۋرو مۇشەلىگىنە ۇزاق جىل­دار بو­يى كانديدات بول­دى. بۇل لاۋازىم ونىڭ قىزمەتىنە ساياسي سيپات كوتەر­دى. مەملەكەتتىك قىزمەت­شى عانا ەمەس, پارتيالىق قاي­راتكەر مارتەبەسىن كوتەردى. وب­لىستارعا بار­عاندا پارتيا كومي­تەت­تەرىنىڭ دە جۇمىسىنا ارا­لا­سۋعا, ىقپال ەتۋگە جاعداي جاسادى. قوناەۆ بولسا, ونى جايدان-جاي جاقىن تارتپاعانى ايان. ونى تالاي سىناقتان وتكىزگەن بولۋى كەرەك. جيەنباەۆ كەيبىر جاندار سە­كىلدى باسقالارعا ءدوڭايبات كور­سە­تۋگە, ديمەكەڭمەن جاقىن­دى­عى­نان ولجا تابۋعا تىرىسپادى. ۇساق اڭگىمەگە بوي الدىرعان جوق. مۇنى قاتار ءجۇر­گەن ارىپتەستەرى انىق سەزىندى. سون­دىقتان دا ولار سۇلتان سۇلەي­مەن­ ۇلىنا قاتتى سەندى ءارى جاقسى كوردى. ونى ازامات رەتىندە, مەملەكەت قايراتكەرى رەتىندە, ساياسي جەتەكشى رەتىندە جوعارى باعالادى. سۇلتەكەڭ قىزمەتتە ءوزىن قالاي ۇستاسا, زەينەتكەرلىككە شىققان­نان سوڭ دا دوستارىنىڭ بەتىنە تۋرا, اشىق-جارقىن قارادى. وزىنە دەگەن كوپشىلىك ءىلتيپاتىن, قۇر­مە­تىن سەزىنۋمەن بولدى. ول بۇكپەسىز ءسوي­لەي­تىن, تازا, اشىق ادام. سول مىنەزبەن ءالى دە دوستارىنىڭ سىي-قۇرمەتىنە بولەنۋدە. ادام ءۇشىن بۇدان اسقان باقىت جوق-اۋ, ءسىرا. سۇلتان سۇلەيمەن ۇلىنىڭ ءومىر جولىنا, ەڭبەك جولىنا كوز جۇگىرتە وتىرىپ, ونىمەن بىرگە رەسپۋبليكا باسشىلىعىندا ىستەگەن تاعى ءبىر ادام تۋرالى دا ايتا كەتكىم كەلەدى. بۇل ءوزى سوعىسقا قاتىسقان, حالىق­قا, قوعامعا بارىنشا ادال ەڭبەك ەتكەن ادام. كوزى تىرىسىندە ەش سوزگە قالماعان. قازاق ونەرى مەن مادە­نيە­تىنە, رۋحاني ومىرىنە ۇزاق جىل­دار ەڭبەك سىڭىرگەن ساتتار نۇر­ماش­ ۇلى يماشەۆ. سوعىس­تان قايتى­سى­مەن پارتيا كوميتەتىندە جۇمىس ىستەدى, پارتيا تاريحي ينس­تيتۋتىن باسقاردى. تىڭ ولكەلىك پارتيا كوميتەتىنىڭ حات­شى­سى بول­دى, ور­تا­لىق پارتيا كوميتەتىندە 15 جىل­داي حاتشىسى, كەيىن قازاق كسر جو­عارى كەڭەسى تورالقا­سىنىڭ ءتور­اعاسى بولىپ ىستەدى. ول ءوز جۇمىسىن جاقسى ءبىلدى. بۇل كەزەڭدە يدەولوگيا سالاسىنا باسشىلىق ەتۋ وڭاي شارۋا ەمەس ەدى. ماسكەۋ ءبارىن باقىلاپ, جولعا سا­لىپ, باعىتتى كورسەتىپ وتىرا­تىن. ودان تىم اۋىتقىپ, ماسەلەنى وزىنشە جۇرگىزە باستاساڭ, جوعا­رى­دان قوڭىراۋ سارت ەتە قالاتىن. سو­عان قاراماستان ساتتار نۇر­ماش­­ ۇلى ماسكەۋ الدىندا ەل ساياساتىن, رەسپۋبليكا رۋحاني ءومىرىنىڭ ءمۇد­دە­سىن سىنالاپ, بىلگىرلىكپەن, ءما­مى­­لەگەرلىكپەن جۇزەگە اسىرا بىلەتىن. لوگيكاسى كۇشتى بولاتىن. يدەولوگيا سالاسىندا وداقتاعى بىلگىر ما­مانداردىڭ, باسشىلار­دىڭ بىرىنەن سانالاتىن. سوندىق­تان ماسكەۋ ونىمەن ساناستى. بۇل كەزەڭنىڭ قىر-سىرىن جاق­سى تۇسىنگەن ول ماسكەۋمەن تىكەلەي اشىق قارسىلىققا بارماي, ءتىل تاۋىپ, ءمام­ىلەگە كەلىپ, ۇستامدى­لىق­­پەن, بىلىممەن, جۇيەلى دايەك كەل­تىرۋمەن قا­زاق­ستان مۇددەسىن ور­­تا­لىقتا شەبەرلىكپەن جۇزەگە اسى­­رىپ وتىردى. ونى تۇسىنبەگەن كەيبىر وسى كۇنگى ليبەرال-دەموكراتتار, ۇلتشىل پات­ريوتتار نەگە ول باتىل قيمىل جا­سامادى, قور­قاق­­تىق­قا ۇرىن­دى دەپ سىنايدى. بۇل توتا­ليتارلىق جۇيە­نىڭ جوي­قىن كۇشىن تۇسىنبە­گەن­دىك بولىپ تابى­لادى. تو­تالي­تار­لىق جۇيەنىڭ قى­را­عى كوزى­نەن قۇ­تىلىپ كەتۋگە بو­لاتىنداي كو­رەدى. بۇل ول كەزدە مۇمكىن ەمەس ەدى. ورتالىق­تىڭ جازالاۋ شارا­لارى قاتال ءارى مەيىرىمسىز بولاتىن. سون­دىق­تان ول وسى­نى ءتۇسىنىپ, قو­ناەۆ­تىڭ باس­شى­­لى­عى­مەن سابىر­لى ساياسات جۇرگىزدى. سۇلتان سۇلەيمەن ۇلىنىڭ ازا­مات­تىق ادامي قاسيەتىنە ءوز زامان­داستارى دا, كەيىنگى ىنىلەرى دە ءدان ريزا. ويتكەنى, ونىڭ مىنەزىندە جا­ساندىلىق جوق, شىن مانىندە كىشىپەيىل جان. وعان ماسكەۋدە ءىس­ساپار­عا بىرگە بارعاندا انىق كوزىم جەتتى. اسكەري-پاتريوتتىق تاربيە, جاستار, فيزكۋلتۋرا-سپورت پروب­لە­ما­لارى­نا ارنالعان وداقتىق كەڭەس بول­دى. وعان جيەنباەۆ باستاپ, كومسومول جانە سپورت سالا­لا­رى­نىڭ باسشىلارى مەن ورتالىق كوميتەتتەن ءبولىم مەڭگەرۋشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولىپ ىستەيتىن مەن دە قاتىستىم. ساپارلاس بولعان ءتور­تەۋى­­مىزدىڭ اراسىنداعى جاسى دا, قىز­مەتى دە ۇلكەن جيەنباەۆ ەدى. سوندا ساپارلاس بولعان ءۇش ادام­­نان ءۇش ءتۇرلى مىنەز باي­قا­دىم. بىرەۋى جاس, البىرت, دۇنيەنى قو­لىن­دا ۇستاپ تۇرعانداي ءوزىن ەركىن سەزىنەدى. ەكىنشىسى ءسال ەرەسەك, ول دا ءوز كاسىبىنىڭ مەترى سەزىنەدى. ەكەۋى ءومىر­گە قۇشتار, ەشنارسەدەن اياعىن جيار ەمەس. ەركىن سويلەپ, ەر­كىن بايلام جاساي بەرەدى, وي­لا­نىپ اۋرە بولىپ جاتپايدى, كەسىپ تۇسە­دى. ۇلكەنىمىز سۇلتان سۇلەي­مەن­ ۇلى بۇلارعا ءتىپتى ۇقسامايدى, ەڭ قاراپايىمىمىز, كى­­شى­پ­ەيىلىمىز وسى كىسى بولىپ شىق­تى. جىميىپ كۇلە سويلەپ, ەشكىمدى بەتىنەن ال­مايدى. ءبىز جاستارعا ءۇل­كەندىك جاساپ, اقىل ايتىپ, مەزى ەتپەيدى. ءوز بايلامىن, ءوز باعامىن بۇيرىق رەتىندە ەمەس, ۇسىنىس رەتىندە سەزدىرەدى. قوناق ۇيگە جيىن­نان سوڭ ورال­­عاندا, جاڭاعى كەڭەستە اي­تىل­­­عان سىنداردىڭ بىزگە دە قاتى­سى بار-اۋ, بىزدە دە اقساپ جاتقان جايلار جەتكىلىكتى, بارعان سوڭ قول­عا الماساق بولماس, دەگەندەي ەمەۋرىن ءبىلدىردى. ول ۇكىمەت تاراپىنان وسى سا­لا­لارعا كۋراتورلىق ەتەتىن. سول جول­عى ءىسساپاردا ويعا تۇيگەنىم: سۇل­تان سۇلەيمەن ۇلى ادامدارمەن قا­رىم-قا­تىناستا وتە قاراپايىم, كىشىپەيىل, مەنمەندىگى جوق, ءوزىم بىلەمگە سا­­لىنبايتىن دەموكرات باس­شى ەكەن­­دىگى. ال ساپارلاس ەكى جاس باس­شى­دان باي­قاعانىم: باستىق­تىق­تىڭ ىزعارى سەزىلەدى, جاستارى­نا قارا­ماس­تان شي­را­تىلا سويلەپ, ءبىز دە قا­را جاياۋ ەمەسپىز دەگەندەي, ماڭ­عاز­دى­عى ايتپاسا دا سىرتقا تەۋىپ تۇردى. بىرەۋ تويىپ سەكىرەدى, بىرەۋ تو­ڭىپ سەكىرەدى. جيەنباەۆ تويىپ تا, توڭىپ تا سەكىرگەن جوق. ويتكەنى, ول جوقشىلىقتى دا, توقشىلىقتى دا كوردى. دەگەنمەن, تارشىلىق كوردىم دەپ مۇڭايعان جوق, ەڭسەسى ءتۇسىپ, مو­يىعان جوق. وزىنە بەكەم بولدى. جيەنباەۆتىڭ مايدانداس دوس­تارى­نىڭ ءبىرى مارقۇم ماعزۇم كو­شەكوۆ دەگەن اعامەن بىرگە قىزمەت­تەس بولعانىم بار. ول سوعىستا ءبىر كوزىن بەرگەن, زەڭبىرەك وعىنان جا­را­لانىپ, كونتۋزيا بولعان جان ەكەن. شايقاستاعى ەرلىگى تۋرالى ماي­داندىق گازەتتەردە كوپ جازى­لىپ­تى. تۋعان اعاسى جۋرناليست قا­جىم كوشەكوۆپەن سوعىسقا بىرگە اتتانىپ, سوعىستان مۇگەدەك بولىپ جالعىز ورالعان. ماعزۇم كوشەكوۆ جاۋدىڭ ەكى تانكىسىن جايراتقان دەگەندى وقى­عان جاس قىزمەتكەرلەر: «ماكە, مىنا تۇرىڭىزبەن (بۇل كىسى شاعىن دەنەلى, جۇقا ادام بولاتىن) ەكى تانكىنى قالاي جايراتتىڭىز؟» دەگەندەرگە داۋسىن كوتەرىپ: «ول ءۇشىن جۋان بىلەك ەمەس, ۇلكەن جۇرەك كەرەك, سوندا ءبارى دە قولىڭنان كەلەدى. مۇنى نەگە سۇراپ وتىرسىڭدار, سەنبەي وتىر­سىڭ­دار ما, وندا اناۋ مينيستر سۇل­تان جيەنباەۆتان, مىناۋ جەكەن جۇماقانوۆ پەن ءازىلحان نۇر­شايىقوۆتان سۇراڭ­دار, وڭكەي سا­راۋىز بالاپاندار. سەندەر نە كور­دىم دەيسىڭدەر, ال ءبىز بولساق, وت پەن سۋدى بەلشەسىنەن كەشىپ ءجۇر­دىك, سەندەر بۇل قىلجاقتارىڭدى قويىڭدار, ءايت­پە­سە تاياق جەيسىڭ­دەر», دەپ رەنجيتىن. ەرىككەن جاس­تار­عا ماكەڭدى ءسوي­لەتۋ كەرەك. سو­عىس­تىڭ سال­قى­نى بولار, ول كىسى تەز اشۋلانىپ, تەز قايتاتىن. جايشى­لىق­تا وتە ءادىل, شىنشىل, وتىرىك دە­گەندى بىلمەيتىن, بىربەتكەي جان ەدى. مەكە­مە­نىڭ ءىس-قاعازدارىن باس­قارا­ت­ىن, ىشكى تارتىپكە باقىلاۋ جاسايتىن. وسى قىزمەتتى شىن پەيىلىمەن, اس­قان پەدانتتىقپەن ءجۇ­زەگە اسىراتىن. سۇلتان سۇلەيمەن ۇلى مايدانداس دوستارىنا جىلدا جەڭىس كۇنى سايىن قۇتتىقتاۋ حاتتار جولداپ تۇ­راتىن. ونى ماكەڭ ماقتانىپ, ءارىپ­تەستەرىنە وقىپ بەرەتىن. ءما­كەڭ­­نىڭ مىنەزى شاقار, سوعىس جا­يىن ءسوز ەتكەندە بەينەبىر سۇر­لا­نىپ, كوزى­نەن وشپەندىلىك وتى سىرت­قا تەۋىپ تۇرا­تىن. سوعىستان جا­رىم­جان بو­لىپ قايتقان ماكەڭدى مايدانگەر دوس­تارى قاتتى قۇر­مەت­تەدى. بالا مىنەزدى اڭقاۋلىعىن ەسكەرىپ, ونى قول­پاش­تاپ ەركەلەتەتىن. سۇلتان ءسۇ­لەي­مەن­ ۇلى ءمۇسىر­كەۋ سەزىمىن ءبىل­دىر­مەي: «ءبىزدىڭ ءما­كەڭ ىشىمىزدەگى ەڭ باتىر, ەڭ ءجۇ­رەكتى جاۋىنگەر ەدى. 100-اتقىشتار بريگاداسىنىڭ تاڭ­داۋ­لى پۋلەمەتشىسى بولدى», دەپ كوپ­شىلىك كوزىن­شە كوتەرمەلەپ قويا­تىن. بۇعان ماكەڭ ءماز بولىپ: «ءبىز­دىڭ سۇلتان سۇلەيمەن ۇلى تاماشا وفيتسەر, ەڭ سۇلۋ جىگىت ەدى», دەپ ماقتاي ءجو­نەلەتىن. س.جيەنباەۆ ءوزىنىڭ ەستەلىك كى­تا­بىندا مايدانداس دوستارى پولكوۆنيك ساقتاعان بايىشەۆ, ستارشينا ىبىرايىم سۇلەيمەنوۆ, كىشى لەيتەنانت احمەتقازى بولاتوۆ, ۆزۆود كومانديرى رىمبەك بايسەيىتوۆ, لەي­تەنانت قالي ءبىلالوۆ, ماي­دان­دىق گازەتتىڭ رەداكتورى قاسىم ءشا­رىپوۆ, پولكوۆنيك ابىلقايىر بايمولدين تۋرالى جاقسى جازدى. ونىڭ ىشىندە 280 نەمىس جاۋىن­گەرىن وققا ۇشىرعان مەرگەن ىبى­رايىم ءسۇ­لەيمەنوۆتىڭ قارىنداسى ايت­كۇل­دىڭ جولداسى جاتاي جۇما­دىلوۆتىڭ ال­دىنان ءدارىس العان ەدىم. ول كەيىن ماعان س.جيەنباەۆتىڭ كىتابىن وقىپ ريزا بولعانىن ايتتى. سۇلتان سۇلەيمەن ۇلى ءوز كىتا­بىن­دا ماسكەۋدىڭ ساياسي-سوعىس اكا­­دە­مياسىنىڭ تۇلەگى, اتاقتى اسكەر­باسى بولعان ءابىل­­قايىر بايمولدين تۋرالى قىز­­عىلىقتى جايلاردى جاق­­سى بايان­­داي­دى. كاسىبي وفيتسەر ءا.باي­مولديننىڭ بو­يىنان كومانديرگە قاجەتتى بار­لىق قاسيەتتەردى تابۋعا بولاتىن ەدى. اسكەري شەبەرلىكتى تاماشا يگەردى, سوعىس تەحني­كاسىنىڭ ءتىلىن جاقسى ءبىلدى, ۇرىس­تاردا وجەت, قاي­سار مىنەز ءارى تاپ­قىر­لىق تانىتا ءبىلدى. ونىڭ سوعىس­تاعى  جاۋىنگەر­لىك ەرلىگى قازاق ءاس­كەر­لەرى اراسىندا اڭىز بوپ تارادى, نەۆەل مايدا­نىن­دا بولعان ۇرىستا قازاق كومانديرى 36 جاسىندا دۇنيە سالدى. ءات­تەڭ, جاس ءومىرى قىرشىن كەتتى, دەپ جازدى س.جيەنباەۆ ءوز كىتابىندا. مۇنىڭ ءوزى كىتاپ اۆتورىنىڭ ازا­ماتتىق قاسيەتىن كورسەتەدى. ماي­­دان دالاسىندا كوز جۇمعان ارىپتەستەرىن ۇمىتپاي, بۇگىنگى جاستارعا جەتكىزۋى –  ونەگەلى ءىس. بۇل ەرلەر ەسىمى ۇمىت بولماسىن دەگەن تىلەكتەن تۋعان مايدان جازبالارى ەدى. سۇلتان سۇلەيمەن ۇلى مايداندا بولسىن, بەيبىت ەڭبەكتە بولسىن ايانباي قىزمەت ەتتى. ەلدىڭ ەكونو­مي­كاسى مەن الەۋمەتتىك احۋالىن جاق­سارتۋعا, قوعامداعى تۇسىنىستىك پەن بىرلىككە, حالىقتىڭ مادەني جانە ينتەللەكتۋالدىق ىلگەرىلەۋىنە با­رىن­شا اتسالىستى. بۇل جولدا ول كۇش-جىگەرىن, جاستىق جالى­نىن دا, ءبىلىمى مەن قايراتىن دا ايا­­عان جوق. ەڭبەگى بوسقا كەتكەن جوق, لاۋا­­زىمى ءوستى, مەملەكەتتىك دەڭ­گەي­دەگى قىز­مەتتە بولدى, ءتۇرلى دەڭ­­گەي­دەگى ناگرادالاردان دا كەندە ەمەس. ەشقاشان ول بولدىم, تولدىم دە­مەدى. ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندە ءجۇر­­دى, وقىدى, ۇيرەندى, ءبىلىمىن جە­تىلدىردى. ولاردى كۇندەلىكتى ىستە پاي­دالانۋعا تىرىستى. قاراۋىن­داعى قىز­مەتكەرلەردىڭ بابىن تابا ءبىلدى. ولارعا شەنى, لاۋازىمى كىشى دەپ قارامادى, ەت پەن سۇيەكتەن جارال­عان, جۇرەگى بار, سەزىمى بار, نامىس پەن ار-وجدانى بار ازامات دەپ قا­را­دى. ويتكەنى سەن لاۋازىم جاعى­نان بيىك بولعانىڭمەن, ادام رەتىندە ولارمەن بىردەيسىڭ. سون­دىق­تان دا ولاردى سىيلاۋعا, بىرىگىپ, اقىل­داسىپ ماسەلە شەشۋگە مىندەتتىسىڭ, دەگەن وي ءاردايىم ونىڭ جادىندا تۇردى. سۇلتان سۇلەيمەن ۇلى ەگدە تارت­قانىنا قاراماستان قوعامدىق جۇمىستاردان سىرت قالعان ەمەس. سوعىس ارداگەرلەرى اراسىندا ءجيى بولىپ, ولاردى جاستارعا پاتريوت­تىق تاربيە بەرۋ ىسىنە تارتۋ ارقى­لى ۇلكەن ءىس اتقارىپ ءجۇر. ءماس­كەۋدەگى جەڭىستىڭ مەرەيتويلارىنا بارىپ, اسكەري شەرۋگە بىرنەشە رەت قاتىسىپ قايتتى. دۋبوسەكوۆو­داعى پانفيلوۆشىلاردىڭ ەرلىك كورسەت­كەن جەرلەرىندە بولىپ, تاع­زىم ەتۋدى دە ۇمىتپادى. تاۋەلسىز­دىكتىڭ ەلىمىزدە بەرىك ورنىعۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.نازار­باەۆ­تىڭ سىن­دارلى ساياساتىنا قول­داۋ كور­سە­تىپ, ءوزىنىڭ ريزاشىلىعىن ءار­دايىم ءبىلدىرىپ وتىرادى. كوپشىلىك ارا­سىن­دا ەلباسى ساياسا­تىن ءتۇ­سىن­­دىرۋگە, ونىڭ ءمان-مازمۇنىن تە­رەڭ­نەن اشىپ كور­سەتۋگە كۇش سالادى. ەلىمىزدە بولىپ جاتقان قوعامدىق-ساياسي وقيعالار­دى ءجىتى باقىلاپ وتىرادى. سۇلتان سۇلەيمەن ۇلى ۇلكەن ءومىر جو­لى­نان ءوتتى. بىراق ونىڭ جولى بىرىڭعاي جەڭىس پەن جەمىسكە تولى بولدى دەسەك, قاتەلەسەر ەدىك. ادام رەتىندە ول ءبىراز قيىنشى­لىق­تاردى باسىنان كەشىردى. العا­شىن­دا تۇڭعىش نەمەرەسى اينۇرى مەزگىلسىز دۇنيە سالدى. ال وتكەن جىلى قىزى – رايحان ومىردەن وز­دى. سۇيىكتى قىزىنىڭ ومىردەن ەرتە كەتۋى اعامىز­دى قاتتى كۇي­زەلت­تى. ول تاعدىردىڭ جازعا­نى­نا شى­دام­دىلىق تانىتتى. قايعىر­سا دا قا­يىسپادى, قالعان ەكى ۇلى مەن ءوسىپ كە­لە جات­قان نەمەرە-شوبەر­ە­لەرىن تاۋبە ەتتى. زايىبى نۇرانيا ەكەۋى اۋىرتپاشىلىقتى بىرىگىپ كو­تەردى, بىرىنە-ءبىرى توقتاۋ ايتىپ, دەمەۋ بولدى. جان جاراسى قان­شا­ما اۋىر بولسا دا سىرت كوزگە سىر بەرمەدى. تاعدىردىڭ جازعا­نى­نا كىم داۋ ايتادى, ىشتەي ەگىلىپ, قاي­عىر­دى, قالعان تۇياقتارىنا امان­دىق تىلەدى. جيەنباەۆتار وتباسى­نان قايعى­س­ى­نا ءبارىمىز دە قينال­دىق, كۇيزەلدىك. ەل سەنىمىنە يە بولىپ, سونى تازا ەڭ­بەكپەن اقتاۋعا ۇمتىلۋ – ناعىز ازاماتتىقتىڭ بەلگىسى. وسى كۇندەرى توقسانعا تولىپ وتىرعان سۇلتەكەڭە بۇل ءتان قاسيەت. اقىلى وزىق, پاراساتى بيىك, شاشار شۋاعى مول ابزال ازا­ماتىمىز, ابىز اعا­مىز سۇلتان سۇلەي­مەن­ ۇلى­نا زور دەن­ساۋ­لىق تىلەيمىز. ابدەش قالمىرزاەۆ, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور. الماتى.