باسەكەگە بەل شەشە كىرىستى
پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ كۇنى بەلگىلەنىسىمەن-اق بۇل ەلدە ناۋقان قىزىپ جۇرە بەرگەن. ساياسي پارتيالار ءوز سەزدەرىن وتكىزىپ, كۇرەسكە تۇسەر تۇلعالارىن اتاپ ۇلگەردى. ءالىپتىڭ اياعىن كۇتىپ وتىرعاندار دا بار.
ەلدىڭ قازىرگى ۋاقىتشا پرەزيدەنتى روزا وتۋنباەۆانىڭ «الداعى قىرعىزستان پرەزيدەنتى سايلاۋى قيان-كەسكى جاعدايدا وتەدى» دەگەن ءسوزى كۇدىك كەلتىرمەيدى. پرەزيدەنتتەرىن قۋىپ شىعۋ ءۇشىن توڭكەرىس جاساۋدى ءداستۇرگە اينالدىرعان ەلدە سول پرەزيدەنتتى سايلاۋدىڭ جاي ءوتۋى ءمۇمكىن ەمەستەي. ۇمىتكەرلەردى ۇسىنۋ, ناسيحاتتاۋ كەزىندە دە ءبىراز ايتىس-تارتىس بولۋى ابدەن مۇمكىن, ال داۋىس سانار كەزىندە, قورىتىندىسىن جاريالار كەزدە داۋ شىعىپ, قاقتىعىسقا بارماسىن دەپ تىلەيىك.
ءدال قازىر بۇل ەلدە حالىقتى سوڭىنان ەرتەر ۇلكەن تۇلعانىڭ جوقتىعى وكىنىشتى-اق. كەزىندە اسقار اقاەۆ جەتكەن بيىككە كوتەرىلگەن دە ەشكىم جوعى ءوز الدىنا, ءتىپتى قۇرمانبەك باكيەۆ بەدەلىمەن جارىساتىنداردى دا تابۋ قيىن.
ال ەندى ءسوزدى «اتاجۇرت» پارتياسىنىڭ ءبىر كوسەمى قامشىبەك ءتاشيەۆتەن باستاعان ءجون بولار. ويتكەنى, بۇل پارتيا كەشەگى پارلامەنت سايلاۋىندا ەڭ كوپ داۋىس الدى. دەمەك, سول سايلاۋشىلار ەندى پارتيا سەزى ۇسىنعان ءتاشيەۆكە دە داۋىس بەرەر دەيدى جۇرت. بۇل پارتياعا مۇشە بولماسا دا, وسى پارتيادان پارلامەنتكە دەپۋتات بولعان ناريمان تۇلەەۆ پەن مارات سۇلتانوۆتىڭ پرەزيدەنتتىككە ۇمىتكەر بولۋى – تاكتيكالىق قادام. ولاردى جاقتاۋشىلار كەيىن داۋىستارىن ءتاشيەۆكە اۋدارا سالۋلارى مۇمكىن. جالپى بۇل پارتيا وكىلى پرەزيدەنتتىك كۇرەستە باستى كەيىپكەردىڭ ءبىرى بولاتىنى كۇمانسىز.
گەنەرال فەليكس كۋلوۆتىڭ باعىن بايلايتىن جاي – انا تىلىنە شورقاقتىعى. سوندىقتان دا ونىڭ «ار-نامىس» پارتياسىنان باسقالار تۇسەدى. ءبىراق ولار ۇزاققا بارا قويمايتىنداي. پارتيا سەزىندە بۇرىنعى ۆيتسە-پرەمەر جانە قارجى ءمينيسترى بولعان اقىلبەك جاپاروۆ پەن بۇرىنعى بىشكەك قالاسىنىڭ پروكۋرورى اناربەك قالماتوۆ ءبىراز بەت جىرتىسقاننان كەيىن سوڭعىسىنا كوپشىلىكتىڭ ىقىلاسى ءتۇسكەنمەن, قازىردىڭ ءوزىندە ءبىراز پارتيالاستارى ەرتەڭ وعان داۋىس بەرە قويمايتىنداي.
ءسىرا, ۇمىتكەرلەردىڭ ىشىندە نازار اۋدارارلىق ءبىر ادام اداحان مادۋماروۆ بولار. ونىڭ «ءبۇتىن قىرعىزستان» پارتياسى كەشەگى سايلاۋدا پارلامەنتكە وتە المادى. ال ەندى بۇل پارتيانىڭ سەزىنە «ءبۇكىل جاستاردىڭ ساياسي پارتياسى» قاتىسىپ, مادۋماروۆقا قولداۋ كورسەتەتىندەرىن مالىمدەدى. بۇل – ۇلكەن كۇش. ونىڭ ۇستىنە مادۋماروۆ ەلگە اتى بەلگىلى قايراتكەر. اتى بەلگىلىگى جونىنەن «اتامەكەن» پارتياسىنىڭ كوسەمى ومىربەك تەكەباەۆ تا ەشكىمگە ەسە جىبەرە قويماس ەدى. بىراق وسى سايلاۋداعى ولاردىڭ العاشقى قادامدارى ءساتتى بولا قويماعانداي. العاشىندا بۇل پارتيا سايلاۋعا قاتىسپايتىنىن مالىمدەپ, ءبىر كۇن وتكەن سوڭ, كەيىنىرەك تەكەباەۆتىڭ ۇسىنىلاتىنىن ايتۋى جەڭىلتەك مىنەزدەي كورىنىپ, جۇرتقا ۇناي قويماعان.
بۇل ەلدە پارتيا كوپ, ءالى دە ۇسىنىلاتىندار ءبىراز بولاتىن شىعار. كەيبىرەۋلەرگە ول وزدەرىنىڭ بار ەكەنىن ءبىلدىرۋ ءۇشىن دە كەرەك. سويتسە دە جۇرتتىڭ كوڭىلىندە قازىرگى پرەمەر-مينيستر المازبەك اتامباەۆتىڭ دا اتى جۇرگەن بولاتىن. راس, پارلامەنتتىك-پرەزيدەنتتىك جۇيەدە ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورنى بولەكتەۋ. بىراق قىرعىز ەلىندە پارلامەنتتىڭ ءوزى اۋمالى-توكپەلى ۇكىمەت بۇگىن بولعانىمەن, ەرتەڭ وزگەرۋى مۇمكىن. ال پرەزيدەنت, بەلگىلى مەرزىمگە سايلانادى. سودان دا ۇمىتكەرلەر قاتارىنان ەرتەن-اق اتامباەۆتىڭ اتى اتالىپ قالۋى مۇمكىن.
قىرعىز اعايىندار ەل ءومىرىندەگى ايتۋلى ءبىر كەزەڭگە اياق باستى. ەل بەرەكەسى ءۇشىن ءوز ارالارىنان ىنتىماقتى, تىنىشتىقتى تۋ ەتىپ ۇستايتىن ازاماتىن تاۋىپ, سوعان جالپىۇلتتىق قولداۋ كورسەتسە ەكەن دەپ تىلەيىك.
بيلىكتىڭ دە قان قىسىمى كۇشتى بولادى
مىسىر ەلىندە بيلىك قۇرىلىمدارى ءالى قالىپتاسا قويعان جوق. پرەزيدەنت حوسني مۇباراكتىڭ ورنى بوس تۇر. ۇكىمەت تە ۋاقىتشا. وسى اپتانىڭ باسىندا قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى كەڭەسى الدىندا ۇكىمەت مۇشەلەرى انت بەرۋگە ءتيىس ەدى. پرەمەر-مينيستر ەسسام شارافتىڭ قان قىسىمىمەن اۋرۋحاناعا تۇسۋىنە بايلانىستى بۇل شارا كەيىنگە قالدىرىلدى.
رەسمي ءمالىمدەمەلەرگە قاراعاندا, بۇل جۇمىستان قالجىراپ, بولدىرۋ, زورىعۋدىڭ سالدارى كورىنەدى. كەيبىر اقپارات قۇرالدارىنىڭ پرەمەر-مينيستردىڭ جۇرەك تالماسىنا ۇشىرادى دەگەن قاۋەسەتى جوققا شىعارىلىپ وتىر. ال جۇمىستان شارشاسا, جاقسىلاپ دەمالعاننان كەيىن دەنساۋلىق قالپىنا كەلەدى دەپ جۇباتۋ ايتىلۋدا. دارىگەرلەر قان قىسىمىنىڭ ازايعانىن انىقتاپ, سوعان وراي ەم جاساپ جاتقاندارىن ايتادى.
بيلىك قازىر اسكەردىڭ قولىندا. كەشەگى توڭكەرىس كەزىندە بيلىكتەن قادىر كەتىپ, ەشكىمدى ەشكىم تىڭداماعان كەزدە حۋسەين تانتاۋي باستاعان اسكەريلەردىڭ بيلىكتى قولعا العانى دا ءجون بولعانداي. سونىڭ ارقاسىندا قاۋىم ەكىگە جارىلىپ, قارۋلى قاقتىعىسقا بارماي, امان قالدى. سونىڭ وزىندە 800-دەي ادام قازا تاۋىپ, مىڭداعان ادام جارالاندى. ەگەر ايتالىق, ليۆياداعىداي, بۇرىنعى بيلىك پەن وعان قارسىلاستار قولدارىنا قارۋ الىپ شايقاسقاندا, وعان شەتەلدەر ارالاسقاندا, ەگيپەتتەي ۇلكەن ەلدەگى قاقتىعىستىڭ سالدارى ويلاعاننىڭ وزىندە قورقىنىشتى سيپات الار ەدى.
ارينە, بيلىكتى جاساقتاۋ وڭاي شارۋا ەمەس, اسىرەسە اسىعىستىققا جول بەرۋگە استە دە بولمايدى. بۇرىنعى بيلىكتەگى پارتيا دا, ونىڭ ۇكىمەتتەگى قۇرىلىمى دا تاراتىلدى. ولارعا سەنىم جوق, ءتىپتى كوپشىلىگى قىلمىسكەر سانالادى. باسقالارعا ەسە بەرمەي, ۇزاق ۋاقىت بيلىككە قاتىستىرماعاندىقتان دا جاڭا ادامدار بيلىك تىزگىنىن ۇستاۋعا دايىن ەمەس ەدى. سول ءتاجىريبەسىزدىكتەن ءبىراز جۇمىس اقساپ جاتتى. ال حالىق بيلىك رەفورماسىن جەدەل جۇرگىزۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. سوڭعى كەزدە بۇل تالاپتىڭ اياعى كوشەلەردەگى قارسىلىق اكتسيالارىنا ۇلاستى.
ەل ۇكىمەتى باسشىسىنىڭ «زورىعۋى» دا سودان. ولار, ءسىرا, دەمالىستى بىلاي قويىپ, كۇن مەن ءتۇننىڭ ايىرماشىلىعىن دا ۇمىتقانداي. ەسسام شاراف جەكسەنبى كۇنى جاڭا 14 مينيستردىڭ اتىن اتادى. كوپشىلىگى جاڭا ەسىمدەر. ءتىپتى كۇنى كەشە تاعايىندالعانداردىڭ وزدەرىن اۋىستىرۋعا تۋرا كەلگەن. ايتالىق, سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇحامەد ورابي بۇرىنعى بيلىكتىڭ ادامى ەمەس ەدى. سوندا دا كەتۋگە ءماجبۇر بولدى. ونىڭ ورنىنا مۇحامەد كامەل ءامىر تاعايىندالدى. سول 17 شىلدە كۇنى ەكى ۆيتسە-پرەمەر حازەم بەبلاۆي مەن ءالي ءال-سالمي دە ۇكىمەت قۇرامىنا كىرگىزىلدى.
سونىڭ وزىندە, كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىعۋ قيىن. قازىر كوشەگە شىققاندار ىشكى ىستەر ءمينيسترى مانسۋر ءال-ءيساۆيدىڭ جۇمىسىنا ريزا ەمەس. مۇباراكتىڭ كەزىندەگى مينيستر حابيب ءال-ادلي 12 جىل ارقالاپ كەتكەن. جاڭا ءمينيستردى راديكالدى رەفورمالار جاسامادى دەپ ايىپتايدى. ال ول كادرلاردى ىرىكتەۋ ماقساتىندا 700-دەي ادامدى ورنىنان العانىن ايتىپ, اقتالادى. ەلدە جاڭا ۇكىمەتتى جاساقتاۋمەن قاتار, بۇرىنعى بيلىك وكىلدەرىن جازالاۋ شارالارى دا ءجۇرىپ جاتىر. وتكەن اپتادا ءۇش مينيسترگە سوت بولدى. قارجى ءمينيسترى بولعان يۋسەف بۋدروس گالي 10 جىلعا سوتتالدى. تەك بۇرىنعى ۇكىمەت باسشىسى احمەد نازيف قانا وڭاي قۇتىلعانداي: ءبىر جىلعا سوتتالىپ, قوماقتى اقشالاي ايىپ تولەيتىن بولعان. ال ەڭ ۇلكەن سوت 3 تامىزدا بولماق. بۇرىنعى ەل باسشىسى حوسني مۇباراكتى ءولىم جازاسىنا دا كەسۋ مۇمكىندىگى ايتىلىپ جاتىر.
ماماديار جاقىپ.
