مال جايىلار ءورىس تار

ال جەم-ءشوپ ازىرلەۋ ودان بەتەر قيىنداپ بارادى جاڭبىرلى جازدىڭ مىنەزى الابۇرتقان بالانىڭ قىلىعىنداي. ارقاڭدى قىزدىر­عان ىستىعىن ءبىر-ەكى كۇنگە جەتكىزبەيدى, جۇل­مالانعان بۇلت جيىلادى دا, جاۋىپ وتەدى. ەسەسىنە بيىل كوكتىڭ نۇرى تيگەن جەر­دىڭ ءشوبى دە بەلۋاردان. ەسكى الاشاداي تى­قىرلانىپ, توزىپ جاتقان جوق, مال جا­يى­­لىمىنىڭ دا اجارى كىرىپ قالعان. جينا­عانعا ءشوپ جەتەدى. الايدا, جاڭبىرلى جاز­دىڭ دا ءوز قيىندىعى بار. شاپقان ءشوپتى كۇنارالاتىپ قۇيىپ وتكەن جاڭبىر كەبۋگە ۇلگەرتپەيدى. قارايعان ءشوپتىڭ ماڭىزى كەتەدى دە, قىستىگۇنى ونى مال ءسۇيسىنىپ جەمەيدى. دەگەنمەن, «باردىڭ ەسەبى تابىلا­دى» دەگەن راس. ءشوپ كوپ بولعاندىقتان, قورا­سىنداعى ءبىر-ەكى ءىرى قاراسى مەن ۋاق مالدىڭ الداعى قىستا ءشوپسىز قالماي­تىن­دىعىنا شارۋانىڭ دا سەنىمى جوق ەمەس. بىراق اۋىلداعى اعايىن ءشوپتىڭ ازدى­عى­نان كوكتەمگە مالى كوتەرەم بولىپ, تي­تىق­تاپ شىققان وتكەن جىلدى قالاي ۇمىت­سىن. بىلتىر تەك قوستاناي ءوڭىرى عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ بۇكىل سولتۇستىك ايماعىندا بول­عان قۋاڭشىلىقتان اۋىلداعى شارۋا ءشوپتى قىل­تاناقتاپ جيناعانداي ەدى. ءشوپ از بولعان سوڭ ونىڭ باعاسى دا شارىقتادى, تونناسى 15 مىڭ تەڭگەدان اسىپ جىعىلدى. قولىندا تەحني­كاسى, كۇش-قۋاتى بارلار وراققا ىلىنگەن ءشوپتى ورىپ جيناپ الدى دا, كوكتەمگە قاراي ونى تاعى دا قىمباتتاتىپ ساتتى. مالدىڭ اماندىعىن تىلەگەن جۇرت تاپقان تابىسىن بالا-شاعانىڭ اۋزىنان جى­رىپ, مالىنىڭ اۋزىنا توسۋعا ءماجبۇر بول­دى. كوكتەمگە سا­لىم تاران اۋدانىن­داعى بەلينسكي ەلدى مە­كەنىندە بولعا­نى­مىزدا اۋىل تۇرعىنى نۇر­بەك مۋسين مالى­نا ءشوپتى قالاي دايىن­دا­عانىن جىرداي ەتىپ ايتىپ بەرگەن ەدى. – مەن بالا-شاعاممەن جابىلىپ ءجۇرىپ, جولدىڭ شەتىنە شىققان شوپكە دەيىن قال­دىرماي, ۋىستاپ وردىم دەسەم وتىرىك ايت­پاسپىن. شابىندىق توزىپ كەتكەن, سوعان قاراي ءشوپتىڭ باعاسى دا قىمبات بولدى. تونناسىنا 12-15 مىڭ تەڭگەدەن الدى, – دەيدى نۇربەك. ءشوپتى جيناپ الدىم, دەگەنمەن قىستاي نۇر­بەكتىڭ كوڭىلى ورنىنا تۇسپەدى. ويتكەنى, قىستىڭ ساقىلداعان سارى اياز كۇندەرىنىڭ ءوزىن­دە مالعا ءشوپتى سىعىمداپ بەرىپ, قارا­وزەك كوكتەمگە ساقتادى. جەمگە سالماق سا­لا­يىن دەسە, كەبەكتىڭ وتىز كيلودان اس­پاي­تىن قابىنىڭ باعاسى مىڭ تەڭگەگە دەيىن كوتەرىلدى. – كوكتەمدە ەكى قويىم ارام ءولىپ قالدى. اۋىلدىڭ مال دارىگەرىن اكەپ كورسەتسەم, مال سۇزگەندىگىن ايتتى. «قىستان تەڭسەلىپ, كوتەرەم شىققان قويلار مالدىڭ ءمۇيىز­گەك­تەگەنىن دە كوتەرە المايدى» دەپ ءتۇسىندىردى مال دارىگەر. ءوزىم زووتەحنيك بولماسام دا, اۋىلدا وسكەن شارۋامىن. وتكەن جىلعى ءشوپتىڭ مالعا ەشقانداي قۇنارى بولعان جوق, سوندىقتان كوكتەمگە قۇر سۇلدەرى شىق­تى, – دەيدى قوستاناي اۋدانىنداعى گلازۋنوۆ اۋىلىنىڭ تۇرعىنى سەرىك كۇنتۋاروۆ. بۇرىنعى جىلدارى شابىندىقتا ەكپە ءشوپ­تەردىڭ ءتۇر-ءتۇرى ەگىلەتىن. اسىرەسە, ەر­كەك­شوپتىڭ جۇقاناقتارى توزىپ كەتكەن شا­بىندىقتار مەن جايىلىمداردا وسى كۇنگە دەيىن كەزدەسەدى. قۇرعاقشىلىق بولعان جىل­دارى ورىسكە ايداعان سيىرلار تويىنبايدى, كەشكە باقتاشى تابىندى ەكى ءبۇيىرىن قابىس­تىرىپ ايداپ كەلە جاتادى. قاي اۋىلعا بارساڭىز دا اينالا ەگىن, سودان ارتىلعان جەر مال جايىلىمىنا بۇيىرادى. كەڭەس وداعى كەزىندە شارۋاشىلىقتار ەكپە ءشوپتى كۇتەتىن ەدى عوي, قازىر شابىن­دىق تا ازعان. تاراق بيدايىق, ەركەكشوپ وراق­قا ىلىنبەيدى. قىپ-قىزىل اقشاعا سا­تىپ العان ءشوپ­تىڭ اراسىندا قاۋى كوپ, ونى ءسۇيسىنىپ جەمەگەن مالدىڭ قىستىگۇنى ءىشى كەتتى, دەيدى الگى نۇربەك مۋسين. ءبىر نۇر­بەك ەمەس, شا­بىندىق پەن جايىلىمنىڭ جايىن شارۋالار ايتا-ايتا شارشاپ كەلەدى. ال وبلىس باسشى­لارى نە دەيدى دەيسىز عوي؟ وتكەن جىلعى ءبىر ءماجى­لىستە وبلىس اكىمى سەرگەي كۋلاگين: «اۋىل شارۋاشى­لى­عى­نىڭ ماڭىزدى سالا­سى – مال شارۋا­شى­لى­عىن ودان ءارى ينتەنسيۆتى دامى­تۋ­عا تەجەۋ بولاتىن ماڭىزدى فاكتور ءوندى­رىستىڭ ۇساق تاۋارلىلىعى بولىپ قالىپ وتىر. ءىرى قارا­نىڭ جالپى باسىنىڭ 83 پا­يىزى جەكە شارۋا اۋلالارىندا ۇستالادى» دەگەن ەدى. ناق­تىلاي تۇسسەك, اۋىلداعى اعا­يىن­نىڭ قو­را­­سىنداعى ءىرى قاراسى عانا 464 مىڭ باستان اسىپ جىعىلادى. ال شارۋاشى­لىق نىسان­دارىنداعى مال 20,9 مىڭ باس قانا. قازىر اۋدانداردا جاڭا تەحنولوگيامەن جاب­دىق­تال­عان مال بورداقىلايتىن الاڭ­دار, ءسۇت ءون­دى­رەتىن فەرمالار سالىنىپ جا­تىر. دەگەنمەن, ولار ساۋساقپەن سانارلىق. ال مال­دىڭ با­سىم بولىگىن ۇستاپ وتىرعان جەكە قوج­ا­لىق­تاردىڭ اۋلاسىندا ءشوپ شا­با­تىن تەحنيكا جوق. وب­لىس­تا قالىپتاسقان جۇيە بويىن­شا جەكە سەك­تورعا سەرىكتەستىكتەر, شارۋا قوجا­­لىق­تارى شوپتەن قاراسا­دى. قاراسقاندا تەگىن ءتۇسىرىپ بەرمەيدى, ءاري­نە. وزدەرى يەمدەنگەن جەر­دىڭ ءشوبىن ولارعا سا­تادى. كۇتىل­مەگەن شا­بىن­دىق­تان ءشوپ تە از تۇسەدى, بىراق از ءشوپ­تىڭ باعاسى از بولمايدى, قايتا اسپان­دايدى. وداقتىڭ تىنىسى تارىل­عان 1990 جىلى قوستاناي وب­لى­سىنداعى كەڭشارلار مەن ۇجىم­شارلاردا 986 مىڭ ءىرى قارا بولعان ەكەن. ال جەكەنىڭ قولىنداعى مالدىڭ سانى 286 مىڭ باس بولعان. قوعامدىق سەك­تورداعى مال ءۇشىن 1 631,5 مىڭ گەكتار جەرگە مال ازى­عىن­دىق داقىلدار سەبىلىپتى. ول سۇرلەمدىك جۇگەرى, كوك ازىق, ءبىر جىلدىق, كوپ جىل­دىق شوپتەر, كوپ جىلعى شا­بۋ­سىز شوپتەر دەپ بولىنەتىن. سودان جەكەنىڭ قولىنداعى مالعا دا «سى­باعا» تيمەي قالمايتىن. ەكپە ءشوپ قايدا كەتتى دەرسىز؟ شا­بىن­دىقتار كەڭەس ودا­­عى جىلدارىنان كەيىن كۇ­تىلمەگەن, ەكپە­شوپ ەگىلمەگەن. قازىر وب­لىس­تا قارابالىق جانە ارقالىق عىلىمي-ءتا­جىريبە شارۋاشى­لىق­تارى ەكپەشوپ تۇ­قى­مىن وندىرۋمەن اينالىسادى. ولار­دىڭ قا­تارىنا سوڭعى 4-5 جىلدا «قازاق تۇل­پارى» اسىل تۇقىمدى جىلقى زاۋىتى قوسىلدى. – ءبىز ەكپە ءشوپسىز مال ازىعىنىڭ دۇ­رىس­تالمايتىندىعىن سەزىندىك. سوندىقتان قارابالىق عىلىمي-تاجىريبە شارۋاشى­لى­عىندا جاتقان تۇقىمدى قاپتاپ تاسىپ, شابىندىقتى كوبەيتىپ, ەندى ونى ساتاتىن دارەجەگە كەلتىردىك. ادەتتە, جوڭىشقا وڭ­تۇس­تىك وبلىستاردا عانا شىعادى دەگەن ءتۇسى­نىك تە قالىپتاسقان. مىنە, ءبىزدىڭ شا­رۋاشىلىق شابىندىعىندا ول جايقالىپ تۇر. بىلتىر قۇرعاقشىلىق بولعان جىل­دىڭ وزىندە گەكتارىنا 8 تسەنتنەردەن ءشوپ جيناعان ەدىك. بيىل گەكتار ءتۇسىمى 20 تسەنتنەردەن اسادى. ال كۇزدە ونىڭ تۇقىمىن ساتامىز, باسقا وبلىستاردان تاپسىرىس ءتۇ­سىپ تە جاتىر, – دەيدى جىلقى زاۋىتىنىڭ دي­رەكتورى, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىم­دارى­نىڭ دوكتورى نابيدوللا كيكەباەۆ. شارۋاشىلىق اگرونومى بەرىك قورعان­بەكوۆ جوڭىشقانىڭ قۇرامىندا پروتەين – 57, ەسپارتسەتتىڭ, ەركەكشوپتىڭ قۇرامىندا 37 پايىزعا دەيىن جەتەتىندىگىن ايتتى. بە­لوكقا باي بۇرشاق تۇقىمداس بۇل شوپتەر مالعا وتە جۇعىمدى. قازىر «قازاق تۇل­پا­رى» جىلقى زاۋىتى جىل سايىن ەكپە ءشوپ­تىڭ كولەمىن ۇلعايتىپ كەلەدى, ولار جا­ڭا­دان 1000 گەكتار­عا جوڭىشقا, ەركەكشوپ, ەسپارتسەت ەكتى. – جىلىنا 30 تونناعا جاقىن ءشوپ تۇ­قى­مىن ساتامىز. بىراق بۇل قازاقستان بو­يىن­شا العاندا تەڭىزگە تامشىداي عانا عوي. ءشوپ تۇقىمىن وندىرەتىن شارۋاشى­لىق­تار ءار اۋداندا بولۋى كەرەك, سوندا عا­نا مال ازىعى دۇرىستالادى. بيىل مىسالى, جاڭبىر بار, تابيعي ءشوپتىڭ شىعىمى دا جامان ەمەس. بىراق ونىڭ ءتۇسىمى ەكپە ءشوپ­تەن بەس ەسە از. وعان جانار-جاعارمايدى, تەحنيكانىڭ توزۋىن قوسىڭىز. سوندا وعان كەتكەن شىعىن دا ەكپە شوپكە جۇمساعان بەينەتىڭنەن اسىپ تۇسپەي مە؟ – دەيدى نابيدوللا اقان ۇلى. باياعىدا اۋىلداعى اعايىن بەل وراعىن شىڭلاپ الىپ, قوراداعى مالىنا ءشوپتى وزدەرى دە ورىپ الاتىن ەدى عوي. بۇگىن نەگە ولاي ىستەي المايدى؟ – ويتكەنى, شابىندىقتىڭ يەسى بار, ولار­عا ەشكىمدى جولاتپايدى, – دەيدى قوس­تا­ناي اۋداندىق اكىمدىگىنىڭ اۋىل شارۋا­شىلىعى ءبولىمىنىڭ باستىعى مارات سارتوۆ. – ۋاقىتشا پايدالانىلماي جاتقان جەرلەر بار. مىسالى, ول ءبىزدىڭ اۋداندا 18 مىڭ گەك­تارعا جۋىق. بىراق ولاردىڭ يەسى شا­بىن­دىققا ەشكىمدى وتكىزبەيدى. قاي اۋىلعا بارساڭ دا مالدىڭ جايى­لىمى مەن شابىندىق ماسەلەسى الدىڭنان شىعادى. بيىل جىل جاڭبىرلى بولعان سوڭ جايىلىمنىڭ وتى توتەپ بەرىپ تۇر. جەكە­نىڭ قوراسىنان ورگەن مالدىڭ تۇياعى اۋىلعا جاقىن جايىلىمدى لەزدە تاپتايدى. ونىڭ ەسەسىنە سەرىكتەستىكتەر مەن شارۋا قوجا­لىق­تارى اۋىلدىڭ شەتىنەن باستاپ, ەگىن ەگەدى. وعان تۇسكەن مال تۇگىل مالدىڭ يەسى دە وڭىپ قالمايدى. – و باستا قاتەلىك كەتكەن عوي. ونى ءجون­دەۋ­گە نەگە بولماسىن. اينالاداعى, اۋىلعا جاقىن جەرلەردەگى جايىلىمدىق جەر­لەر­دىڭ بارلىعىن دا قايتارىپ, اۋىلدىق-سە­لو­لىق اكىمدىكتەرگە بەرۋ كەرەك. پايدالانباي جاتقان جەرلەر بەر. قالتالىلار ۋاقى­تىن­دا الىپ العان دا, ەندى ول جەرلەردى اڭ اۋلاۋعا عانا ۇستاپ وتىرعاندار دا كەزدەسەدى, – دەيدى نابيدوللا اقان ۇلى. – جەر قاي­تا­رىلدى دەلىك, بىراق ونىمەن اينالى­سا­تىن اكىمنىڭ قولىندا كۇش-قۋات, قاراجات تاعى جوق. مىنە, ماسەلە وسىلاي تۇيىققا بارىپ تىرەلەدى دە تۇرادى. سوندا تۇيىقتان شى­عار جول جوق پا؟ بۇگىندە مەملەكەت تارا­پى­نان جايىلىمداردى قالپىنا كەلتىرۋ, ساقتاۋ تۋرالى باعدارلامانىڭ بار ەكەندىگىن اۋىلدا وتىرعان اعايىن دا, اكىمدەر دە بىلە بەرمەۋى مۇمكىن. بىلسە اۋىلدا مەملەكەتتەن دە, وزگە گرانتتار ارقىلى دا قارجى ءبولىنىپ جاتقان وسى باعدارلاما نەگە ءجۇز­ە­گە اسىپ, جۇرتتىڭ يگىلىگىنە اينالمايدى؟ ەستۋىمىزشە, قاراعاندى وبلىسىنىڭ شەت اۋدانىندا تاقىرلانىپ كەتكەن جايىلىم ناق وسى باعدارلاما شەڭبەرىندە مال تويى­ناتىنداي دارەجەگە كەلتىرىلىپتى. – وندا الدىمەن جايىلىمدىق جەرلەر قورشالىپ, وعان ەكپە شوپتەر ەگىلدى. مال دا توق, اۋىل اينالاسى دا جايناپ كەتتى. مۇنى باسقا وڭىرلەردە دە قولعا الۋعا بولادى, – دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ بار «اۋرۋىن» جاقسى بىلەتىن عالىم-باسشى ءنابيدوللا كيكەباەۆ. ءنابيدوللا احان ۇلى دا, وزگە ماماندار دا اۋىل شەتىندەگى جايىلىمدىق جەردى ساق­تاۋ­دىڭ ءبىر جولى جەكە سەكتورداعى ساۋىن سيىر­لار­دى عانا اۋىلعا قالدىرىپ, بويداق مالدى ەلدى مەكەننەن شالعايلاۋ اپارىپ, كوكتەمنەن قارا كۇزگە دەيىن بولەك باعۋ ەكەنىن ايتىپ كەلەدى. بىراق مۇنىڭ اۋىل­دىق وكرۋگتەردە جۇزە­گە اسىپ جاتقاندىعىن كورىپ وتىرعانىمىز جوق. ءبارى دە ۇيىم­داس­تىرۋعا, وبلىس باسشى­لىعى دەڭگەيىندە قولعا الۋعا ساياتىن سەكىلدى. شارۋا قازاق قاشاننان «سيىردىڭ سۇتى–تىلىندە» دەگەن. ەتكە دە وسىنى ايتۋعا نەگە بول­ماسىن؟ بازارداعى ەتتىڭ دە, ءسۇتتىڭ دە كو­لە­مى مەن ساپاسى مالدى قالاي باعۋىڭا باي­لانىستى ەكەنى ايتىپ جاتۋعا ارتىق اڭگىمە. الگى ايتقان 1990 جىلى وبلىستا بارلىعى تىرىدەي سالماقتا 144 مىڭ توننا ەت وندىرىلگەن ەكەن, سونىڭ 107 مىڭ تون­نا­سىن شارۋاشى­لىق­تار بەرسە, قالعان 37 مىڭ تونناسى تۇر­عىن­داردىڭ جەكە قوراسىنداعى مالدان ءوندى­رىلگەن. «كرەملدىڭ دۇكەن­دە­رىن­دە تورعايدا وندىرىلگەن سيىر ەتى ساتى­لا­تىن» دەپ بۇگىندە ارداگەر اقساقالدار اي­تىپ وتىراتىن اڭگىمە­دەن قوستاناي ءوڭى­رىن­دە وندىرىلگەن ەتتىڭ ساپا­سى مەن دامدىلىگى دە ايتارلىقتاي بولعانىنا ءشۇبا كەلتىر­مەي­سىڭ. جاسىراتىنى جوق, قازىر­گى كورىنىس وسىعان كەرەعار دەسەك قاتەلەس­پەي­مىز. ەتتىڭ كوبىن بۇرىنعىداي شارۋاشىلىق نىسان­دار­دا ەمەس, شارۋانىڭ قوراسىندا ءون­دى­رى­لە­تىنى بەسەنەدەن بەلگىلى. تىلىنە شۇرايلى ءشوپ وراي الماي, قىستان تەڭسەلىپ شىعا­تىن مالدىڭ ەتىن دە ماقتاي المايمىز. ونىڭ ۇستىنە قانداي اۋىلدىق, سەلولىق وكرۋگكە بارساڭ دا مال دارىگەرى, زووتەحنيك ماماندار جەتىسپەيدى. جاقىندا جولىمىز ءتۇسىپ قاراسۋ اۋدانىندا بولعانىمىزدا, اۋدان باسشىلارى اۋىل شارۋاشىلىعىندا وسى مامانداردىڭ جەتىسپەيتىندىگىن, ونىڭ پروبلەما بولىپ وتىرعاندىعىن جاسىرعان جوق. ەكى-ءۇش اۋىل ءبىر مال دارىگەرىن كۇتىپ وتىرادى ەكەن. ءبىز مامىر ايىندا «ەگەمەندە» «ۇجىم­داسۋ – ۇلكەن ىسكە ۇيىمداسۋ» اتتى ماقالا جا­ريا­لاعان ەدىك. وندا كەيىپكەرىمىز ءمىنايدار بو­رانباەۆ دەگەن كاسىپكەر ازامات­تىڭ اۋىل­شارۋاشىلىق كووپەراتيۆىن قۇرۋ ماقسا­تىندا ءىس باستاپ جاتقانى تۋرالى اي­تىل­عان ەدى. ءمىنايدار ءالى سول ۇستا­نى­مىن­دا. كووپەراتيۆ قۇر­ماي, بىرىكپەي, ۇجىم­داسپاي اۋىل­داعى شا­رۋانىڭ بەينەتى جە­ڭىل­دەمەيدى. كووپەراتيۆ قۇرىلسا ونىڭ ءمۇ­شە­لەرىنىڭ مالىنا ارزان باعامەن قاجە­تىن­شە جەم-ءشوپ ءتۇسىرىلىپ بەرەدى. شابىندىق پەن جايىلىمدى ورتاق پايدا­لانا­دى. اۋىل­دىڭ الەۋمەتتىك ماسەلە­لەرىن, شارۋانىڭ مالىنان وندىرگەن تاۋار­لار­دى وتكىزۋدىڭ بارلىعىن دا كووپەراتيۆ موينىنا الادى. نەسى بار, اۋىل­دى وركەن­دەتۋ­گە, مال ونىمدەرىن ءون­دىرۋدى ينتەنسيۆتەندىرۋگە بۇل دا جول بولار ەدى. ال ەلىمىزدە تۇتىنۋشىلار كووپەرا­تسيا­سى تۋرالى زاڭ 1999 جىلى قابىل­دان­عان بولاتىن. زاڭدىق نەگىز بار, ەلباسى بار­لىعىنا جاعدايدى جاساپ بەردى. كاسىپ­كەر­دىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جۇمىس ىستەسە, اۋىل­داعى اعا­يىن وسىنشا بايتاق جەردە وتى­رىپ, وعان تەلمىرىپ قاراماي, بەينەتىنە قا­راي زەينەتىن كورەر ەدى. اۋىلدا وتىر­عان­دار بۇگىنگىدەي ماڭ­داي تەرى كوزىنە قۇ­يى­لىپ ءجۇرىپ بەينەتىن عانا جەمەي, مالدان پايدا تاپقاندا عانا اۋىلدىڭ ەڭسەسى كوتەرىلەدى. ونىڭ ۇستىنە كەدەن وداعىنا كىرگەن ەلدەرگە ەت ارتامىز دەگەن دە ماقسات بار. ەت پەن ءسۇتتىڭ ساپاسى ءۇشىن ەشكىمدى اياماس باسەكەگە باسىرە قوساتىن ۋاقىت تا كەلە جا­تىر ەمەس پە؟ ال وسىنىڭ بارلى­عى­نىڭ كىل­تي­پانى – مال ازىعىندا, ءشوپ پەن جەم­دە تۇر. بيىل وبلىس بويىنشا ءبىر­جا­رىم جىل­دىق جەم-ءشوپ قورى جاسالۋى ءتيىس, ياعني 1217,7 مىڭ توننا ءشوپ جينا­لا­دى. وبلىس­تىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ ءمالى­مەتى بو­يىنشا ءشوپ جيناۋ قارقىنى جامان ەمەس. جوعارىدا ايتقانداي, تەحنيكاسى بار شا­رۋا­شىلىقتار كەرەگىنشە ءشوپ ورىپ الا­رى­نا داۋ جوق. ال جايقالعان شابىندىققا تەلمىرە قاراعاننان باسقاعا شاماسى جەتپەيتىن شارۋا دا وسى جازدا قامشى سالماسا, الداعى كوكتەمدە تاياعىن ۇستاپ قالماسا دا تاعى دا تيتىقتايتىنى وزىنە دە, وزگەگە دە بەلگىلى. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, قوستاناي.