جاعاجايدىڭ جوقتىعى-اي...

الەم كارتاسىنا قاراساڭىز, ۇلكەندى-كىشىلى قالالاردىڭ وزەن نەمەسە تەڭىزدىڭ جاعاسىندا سا­لىن­عانىنا كوزىڭىز جەتەدى. سۋسىز تىرشىلىك جوق. وزگەسىن بىلاي قوي­عاندا, جازدىڭ كۇيىپ تۇرعان اپتا­بىن­دا سۋعا شومىلساڭىز, جانىڭ را­حاتتانىپ, ءتانىڭىز سەرگىپ قالادى. وكىنىشكە قاراي, ەكىباستۇزدىڭ ىرگەتاسى قالانعاندا, قالاعا كانال ار­قىلى سۋ جىبەرۋ قولعا الىنعا­نى­مەن, جاز ماۋسىمىندا تۇرعىندار دەمالاتىن جاعاجاي سالۋ ماسەلەسى ەسكەرىلمەگەن. تۇرعىندار سونىڭ زار­­دابىن 54 جىل بويى تارتىپ كەلەدى. جازدىڭ ىستىق كۇندەرىندە سالقىنداعىسى كەلگەندەر ءوز بەتىنشە ارەكەت جاساپ, ەرتىس-قاراعاندى كانالىنا شومىلۋدى ادەتكە اي­نال­دىردى. ق.ي.ساتباەۆتىڭ جوب­ا­سى­مەن ەرتىستىڭ سۋىن ەكىباستۇز ار­قىلى قاراعاندىعا بۇرۋدا حالىق­تى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەل­گەن بولاتىن. قالاعا اۋىز سۋ كانال ار­قىلى جەتكىزىلەتىندىكتەن سۋ­دى لاي­­لاماي, تازا ۇستاۋ ءبارى­مىز­دىڭ ءمىن­دەتىمىزگە كىرەدى. ءبىر جىل­دارى تۇر­عىنداردىڭ جاعدايىنا تۇسىنىستىك تۋىن­داپ, قالانىڭ شەتىنەن جاعا­جاي اشىلعانىن ءبارىمىز ۇمىتا قوي­عانىمىز جوق. سول ۋا­قىتتا كانالعا شومىلۋشىلاردىڭ دا سانى كۇرت ازايعانى بەلگىلى. الايدا بۇل جاعا­جاي­دىڭ «عۇمى­رى» ۇزاققا بارمادى. ەندى سۋعا شومىلعىسى كەلەتىندەرگە ءبىر-اق جول قالدى, ول – سول­نەچنىي كەنتىندەگى جاعاجايعا بارۋ. قالادان 45 شاقىرىم جەردە ور­نالاسقان جاعاجايعا بارۋدى ءار­كىم­نىڭ قالتاسى كوتەرە بەرمەسى انىق. باياناۋىلداعى جاسىبايعا, سولنەچ­نىي­داعى جاعاجايعا قولى جەتپەگەندەر تاعى دا كانال سۋىنان اي­نال­شىقتاپ شىقپايتىن بولدى. نەگىزى, كانال سۋىنا شومىلۋ قالا تۇرعىندارىنا قاستاندىق جا­سا­عانمەن بىردەي. تۇرعىندارعا وسى ماسەلەنى ءتۇسىندىرۋ ماقسا­تىن­دا كانال بويىنا شىقتىق. كا­نال­دىڭ بەرگى شەتىنە توقتاعا­نى­مىز­دا, شەتەلدىك ماشينامەن كەلگەن ەكى ەر ادام جانە ەكى ايەل ەندى عا­نا سۋعا تۇسكەلى جاتىر ەكەن. ءبىزدى كورگەن ايەلدەر بەتتەرىن جاۋىپ, تەرىس قارادى. ماشينانىڭ جا­نىن­دا تۇرعان جىگىتتەردىڭ ءبىرى بىزبەن سويلەسۋگە ىڭعاي ءبىلدىردى. – قالا حالقى وسى كانالدان سۋ ءىشىپ وتىر. سۋدا شومىلۋعا بول­ماي­تىنىن بىلمەيسىزدەر مە؟ – دەگەن ساۋا­لىمىزعا ول سابىرلى جۇزبەن: – كانال سۋىنا شومىلۋعا بول­مايتىنىن جاقسى بىلەمىز. بىراق ەش جەردە «سۋعا تۇسۋگە بولماي­دى» دەگەن بەلگى ورناتىلماعان, – دەپ جاۋاپ بەردى. – ءسىز بىلەسىز بە, كانالدىڭ ۇزىن­دىعى ونداعان كيلومەترگە جەتەدى. كانالدىڭ ۇزىندىعىمەن بەلگى قويۋ مۇمكىن ەمەس قوي. – ءوزىڭىز ويلاڭىزشى, قازىر مي اينالدىرارداي ىستىق. سۋعا ءتۇس­كى­مىز كەلەدى. قايدا بارامىز؟! تەك سولنەچنىيداعى جاعاجايدى اتاي كورمەڭىز. ول الىس, – دەدى شاراسىز كۇيدە. ءبىز الگى جىگىتپەن سويلەسىپ تۇر­عانىمىزدا, كانالدىڭ ەكىنشى بەتىنە تاعى ءبىر ماشينا توقتادى. بۇلار دا سۋدىڭ جاعاسىنا دەمالۋعا كەلگەن وتباسىلار ەكەن. اسكەري كيىمدە تۇر­عان ادامداردى كورگەننەن كەيىن بە, سۋدا كيەتىن كيىمدەرىمەن ءارى-بەرى ءجۇردى دە, شامالىدان سوڭ ماشينا­لارىنا وتىرىپ, كەتىپ قالدى. كانالدىڭ بويىمەن ءجۇرىپ كەلە جاتقانىمىزدا, سۋدىڭ جاعاسىندا ما­شي­ناسىن جۋىپ تۇرعان ەرلى-زا­يىپ­تىلاردى كوردىك. ءبىزدى كور­گەن ولار اياعىنا دەيىن جۋماستان, ما­شي­نالارىنا وت الدىرىپ, قالاعا قاراي ءجۇرىپ كەتتى. تۇرعىنداردىڭ ارەكەتىنە قا­راپ, ءبىز ولاردىڭ اۋىزسۋدى كانالدان الىپ وتىرعانىمىزدى, سۋدى لاس­تاۋ­عا بولمايتىنىن جاقسى بىلەتىنىن, لاجسىز وسىنداي قادامعا باراتىنىن تۇسىندىك. كانالدىڭ بو­يىندا كەزدەسكەن بىردە-ءبىر ادام ءسوز جارىستىرىپ, قارسى شىقپادى. – بيىلعى جىلى وسى كانالدا ەكى ادام سۋعا باتىپ كەتتى. كانال سۋى­­نىڭ بەتى جىلى بولعانىمەن, ءتۇبى تە­رەڭ ءارى سۋى مۇزداي. وعان قو­سا سۋدىڭ تۇبىندە تەمىر ىستىكتەر, با­عاندار جا­تىر. بيىكتەن سەكىرگەندە, ادامنىڭ باسى تەمىرگە سوعىلۋى ءمۇم­كىن. سۋعا الكوگولدى ىشىمدىك ءىشىپ, تۇسۋگە ءتىپتى بولمايدى. سۋىق سۋدا اياق-قولدارى تارتىلىپ قالۋى ىقتيمال. سۋعا باتىپ كەتكەندەردىڭ 80 پايىزى اراق ءىشىپ, سالقىن­دا­عى­سى كەلگەندەر, – دەيدى امانگەلدى جەتىباي ۇلى. بۇگىندە كانال جاعالاۋى قوقىس ۇيىندىسىنە اينالعان. بەي-بەرەكەت ش­ا­شىلعان شولمەكتەردى, تەمەكى قال­دىق­تارىن, سىنعان شىنىلار­دى كو­رىپ ءىشىمىز ۋداي اشىدى. بۇ­دان ءارى سولنەچنىيداعى «شاڭداق­سور» جاعا­- جايىنا اتباسىن بۇر­دىق. جاعا­جاي­دىڭ سالتاناتتى اشى­لۋى 25 ماۋ­سىمدا ءوتىپتى. بىردەن كوزگە شالىن­عانى – جاعالاۋدىڭ تازالى­عى. كول­دەنەڭ جاتقان كوك ءشوپتى كور­مەيسىز. ءبىزدى قارسى العان «ەم­ب­لين» جشس ديرەكتورىنىڭ ورىن­با­سارى ت.قى­رىقباەۆ شتاتتا بەكىتىلگەن 4 ادام­نىڭ جاعاجايدا كۇنىنە ەكى رەت تازا­لىق جۇرگىزەتىنىن ايتتى. ەكى قۇت­قارۋ قايىعى جۇمىس ىستەيدى. جاعا­جاي­دا ەلەكتر سىمى تارتىل­عان. مۇن­دا بەيساۋات ماشينالار كىر­مەس ءۇشىن جان-جاعىنا جىرا قا­زىل­عان. «بىزدە دەما­لۋ­شىلارعا بارلىق جاعداي جاسال­عان», – دەيدى تارعىن بىرلىك ۇلى. شىنىندا دا جاعاجايدا دەم­الۋ­شىلارعا قولايلى جاعداي تۋ­عى­زىل­عا­نى كورىنىپ تۇر. دەمالۋشىلار كا­نال­­عا ءتۇسىپ جۇرگەندەرگە قارا­عان­دا ەر­كىن. ولاردا «قازىر بىزگە بىرەۋلەر كەلىپ, ەسكەرتۋ جاسايدى» دەيتىندەي ۇرەي جوق. بالا-شاعالارى­مەن ءشۇيىر­كە­لەسىپ, دەمالىپ وتىر. قالدىق­تار­دى جاعالاۋداعى قوقىس جاشىگىنە تاستايدى. «تاياقتىڭ ەكى ۇشى بار» دەمەكشى, ماسەلەگە سىرت كوزبەن قاراساق, ەكى­باستۇزدىقتاردى كانال سۋىنا ءتۇ­سىپ جاتىر دەپ كىنالاي بەرۋ دە دۇ­رىس ەمەس سەكىلدى. ولاردىڭ دا ءمۇد­دەسىن ەسكەرىپ, قالا شەتىندە جا­عا­ج­اي سالسا, كانال سۋىن تازا ۇستاۋ­دا وتكىر تۇرعان ماسەلە شەشىمىن تابار ەدى. داريا ەرعازينا. ەكىباستۇز.