جانى اشىماستىڭ قاسىندا...

ۇكىمەت نازارىنا ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس تا­لايدىڭ شاڭىراعىن ورتاسىنا ءتۇ­سىرىپ, تالايدىڭ كوز جاسىن كول ەتكەنى بەلگىلى. ول سول كەزدەگى جا­لىن­دى جاستاردىڭ دا جۇرەگىن جارالاپ, وتان ءۇشىن وتقا تۇسكەن بوز­داق­تارعا دا ءوز كەسىر-كەسا­پا­­تىن تيگىزبەي قوي­مادى. سولاردىڭ ءبىرى مەن ەدىم. ەل قاتارلى مايدانعا اتتا­نىپ, جاۋمەن سوعىسىپ, جەڭىستى كوزبەن كورۋ سول كەزدەگى اسكەرگە جاسى جەتكەن كەز كەلگەن جىگىتتىڭ ازاماتتىق تىلەگى ەدى. قولىما قارۋ الىپ, جاۋ شەبىنە اتتانۋدى تاعدىر ماعان 1943 جىلى جازىپ­تى. جيىرماعا جەتەقابىل جاستا­عى مەن فاشيستەرگە قارسى العاش­قى ۇرىسىمدى سول جىلدىڭ 12 شىلدەسىندە باستادىم. ءبىزدىڭ روتا نەمىس پۋلەمەتشىلەرى مەن اسكەر­لەرىنە ۇرىستا تويتارىس بەرىپ, ەرەن ەرلىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتكەن ەدى سوندا. سول ۇرىستا: «وتان ءۇشىن, ستالين ءۇشىن!» دەپ شاي­قاس­قا كوتەرىلە شىققانىمدا, نەمىس مەرگەنىنىڭ وعى ماڭدايىما ءتيىپ اۋىر جاراقاتتاندىم. دالالىق گوسپيتالعا اكەل­گەن­دە, اينادان ەكى كوزىمدى دە كو­رىپ تۇردىم. الايدا, ەمدەۋشى ءدا­رىگەر: «وق كىرگەن تەسىك بار, بىراق ول شىق­پاعان, سوندىقتان دا وڭ كوز ارقى­لى تيگەن وقتى الامىز», دەدى. سولاي بولدى دا. سونىمەن نە كەرەك, وڭ كوزىم الىنىپ, مەن العى شەپتە سوعىستى جالعاستىرا بەردىم. تەك ءۇشىنشى جاراقاتتان كەيىن كۋرسك باعىتىنداعى شا­بۋىل الدىندا ساپ تۇزەپ تۇرعا­نى­مىزدا تەكسەرۋشى, كە­ڭەس ودا­عى­­نىڭ مارشالى ۆ.ي.چۋي­كوۆ مە­نىڭ كوزىمنىڭ باي­لان­عانىن كورىپ شا­قىرىپ الدى دا, نەگە باي­لاۋلى تۇرعانىن سۇرا­دى. مەن كوزىمنىڭ جوق ەكەنىن ايت­تىم. سونان سوڭ ول مەنى وزىمەن بىرگە العى شەپتەن الىپ كەتىپ, 53-ءشى ارميانىڭ ساياسي بولىمىنە ورنالاستىردى. ايتسە دە مەنىڭ بۇل جۇمىسقا كوڭىلىم تولمادى. قارۋ الىپ ماي­­دانعا اتتانعىم كەلدى. بۇل ويىمدى اتالعان ءبولىم كومانديرىنە ايتتىم. سوندا ءسوزىمدى با­يىپ­پەن تىڭداپ بولىپ ول: «بالا­لىق جاساما, مارشال ساعان پروتەز جاساتۋدى بۇيىرعان», دەپ قىس­قا قايىردى. سالىم سۋعا كەتىپ مەن قالدىم. حوش, سونىمەن مەن 1944 جىلى سول ۋادە بوي­ىنشا ساياسي ءبولىمنىڭ جولدا­ما­سىمەن كريۋكوۆ قالاسىنا اسكەري گوسپيتالعا كەلىپ, پروتەز سال­دىرتتىم. وبالى نەشىك, بۇل جەردەگى باس دارىگەر مەنىڭ مار­شال­دىڭ بۇيرىعىمەن كەلگەنىمدى ەسكەرىپ, قولدان كەلگەن كومەگىن ايا­عان جوق. مىنە, سودان بەرى كوز پروتەزىن پايدالانىپ كەلەمىن. ەلگە 1946 جىلى ورالىپ, پروتەزىمدى ۋاقىتىندا اۋىستىرىپ تۇر­دىم. 1958 جىلى ءبىر جولدا­سىممەن قاتارلاسىپ كەلە جاتقان­دا, كەنەت اياعىم تايىپ كەتىپ, ون­ىڭ قولى مەنىڭ ماڭدايىما تيگەنى بار. ەندى مىنا قىزىققا قا­راڭىز, سودان كەيىن مۇرنىمنان باياعى تيگەن نەمىس وعى تۇسە قال­عانى. ول كەزدەگى وكىنىشتى دۇش­پا­نىمنىڭ باسىنا بەرمەسىن. ءسوي­تىپ ءبىر كوز­دەن تەككە ايىرىل­عا­نىم­دى ارادا ون ءۇش جىل وتكەندە بىراق ءبىلىپ, اڭىرىپ قالدىم. امال نە, ءتى­رى قال­عانىمدى مەدەت تۇتىپ ءجۇ­رە بەر­دىم. ال 2005 جىلى ۇلى جە­ڭىس­تىڭ 60 جىل­دى­عىنا وراي وب­لىس­تىق مۋزەي قىز­مەتكەرلەرى ۇيگە كەلىپ, الگى وقتى مۇراجاي سورەسىنە قويدى. ءبىر كوزىمدى سوعىسقا قالدى­رىپ, ونىڭ زاردابىن كۇنى بۇگىنگە دەيىن تارتىپ كەلگەن ماعان بەرتىنگە دەيىن ونى اۋىستىرىپ تۇ­رۋ­دا پروبلەما بولعان جوق-تى. مەنى قىنجىلتقانى ۇكىمەتتىڭ ارنا­يى قاۋلىسىنا (№754, 2005 جىل­عى 20 شىلدە) كوز پروتەزىنىڭ كىرگىزىلمەگەندىگى بولىپ وتىر. مۇنىڭ سەبەبىن ماعان ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى دەنساۋلىق ساقتاۋ مي­نيسترلىگىنىڭ 2008 جىلعى 22 ما­مىر, №13-21-322/ ي حاتىنا ءسۇ­يە­نە وتىرىپ, كوز پروتەزىنىڭ كو­رۋگە پايداسى جوق ەكەنىن ايتادى. وندا پروتەز جاساپ نە كەرەك؟ وسىدان كەيىن پروتەز سالدىرۋ قيامەت-قايىمعا اينالدى. ءبىر ەسىك ءبىر ەسىككە سىلتەيدى. جۇيكەم دە جۇقارىپ ءبىتتى. اۋرە-سارساڭ كوبەيدى. قارتايعان, ءوزى مۇگەدەك جانعا بۇل ايتارلىقتاي اۋىر سالماق ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ءيا, مەن قارتايعان ادام­مىن. ءبىر اياعىم جەردە, ءبىر اياعىم كور­دە تۇر. قۇداي بەتىن ءارى قىلسىن, كەلەشەكتە ءبىزدىڭ ساربازدار جات­تىعۋ الاڭدا­رىن­دا, ءتارتىپ ساق­شى­لارى توتەنشە قىزمەتتەرىندە كوز جاراقاتىن السا نە بولماق؟ سوندا دا جو­عارىداعىداي كوز پروتەزىنىڭ قا­جەتى شامالى دەگەن جاۋاپتى الدارىنا جايىپ وتىرا بەرەمىز بە؟ مىنە, بۇل قاتتى وي­لاناتىن شارۋا. الداعى ۋاقىتتا ۇكىمەت مۇنى باقىلاۋعا الىپ, ارنايى قاۋلىعا ەنگىزبەسە, جاع­دايدىڭ قيىنى سوندا بولماق. عيزات توقتاباەۆ, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ 2-ءشى توپتاعى مۇگەدەگى. اقتوبە.