جاڭا جۇمىس ورىندارى – جاڭا مۇمكىندىكتەر

بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ ازامات­تارىن, سونىڭ ىشىندە, اۋىل تۇر­عىن­دارى مەن اۋىل جاستارىن تۇ­راقتى جۇمىس كوزدەرىمەن قامتۋ تۇيتكىلدى ماسەلە كۇيىندە قالىپ وتىر. ستاتيستيكا مالىمەتتەرىنە ءسۇ­يەنسەك, بۇگىنگى تاڭدا حالقى­مىزدىڭ 16,5 پايىزى «ءوز كۇنىن ءوزى كورىپ جۇرگەن ادامدار» قاتا­رىندا. ولار مال-جانىمەن ءوز كۇن­دەرىن كورىپ, كوبى اۋلاسىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن اۋىل تۇرعىن­دارى. بۇلار قالايشا مەملەكەت قامقورلىعىنان شەت قالۋى كەرەك؟! ولار دا ءبىزدىڭ مەملەكە­تى­مىزدىڭ ءبىر بولشەگى ەمەس پە؟! وسىنداي اتالمىش ولقىلىق­تاردىڭ ورنىن تولتىراتىن كۇن دە جەتتى. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ­تىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن ازىرلەن­گەن «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باع­دارلا­ما­سى ءوز جۇمىسىن باستاپ تا كەتتى. ءوز بەتىنشە قارەكەت ەتىپ جۇرگەن ادام­دار, جۇمىسسىزدار مەن از قام­تىلعان تۇرعىنداردى جۇمىسقا ور­نالاستىرۋدى قاراس­تى­راتىن اتال­­مىش باعدارلاما اياسىندا ەلىمىزدە جۇمىسسىز­دار­دىڭ سانى ازا­يىپ, اۋىل تۇرعىن­دارى مەن جاس­تارى­نا كومەك كور­سەتىلىپ, قالىپ­تاس­قان احۋالدى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ەلباسى ن.ءا. نازارباەۆ ءوزىنىڭ قا­زاقستان حالقىنا جولداۋىندا بيىل­عى «ەلىمىزدەگى جۇمىسسىز ادام­­­داردىڭ سانىن ازايتۋ – ءبۇ­گىنگى كۇننىڭ باستى تالابى. ۇكى­مەت وسى ماقساتتا حالىقتى جۇ­مىسپەن قام­تۋ­دىڭ تۇبەگەيلى جاڭا سترات­ە­گيا­سىن ازىرلەۋى قاجەت», دەگەن بولا­تىن. وسىلايشا, ەلباسى­نىڭ تاپ­سىر­ماسىمەن ازىرلەنگەن جوبا ءۇش كەزەڭ, ءۇش باعىت بو­يىن­شا جۇزەگە اسى­رى­لاتىن بولادى. باعدارلا­ما­نىڭ اتى ايتىپ تۇر­عان­داي, باعدار­لا­ما جوس­پار­لانعان ونداعان جىل­دار ىشىندە مىڭ­دا­عان جاڭا تۇراق­تى جۇمىس ورىن­­دارى اشىلىپ, وسىن­شاما ادام تۇراقتى جۇمىس كوز­دەرىمەن قام­­تى­لاتىن بولادى. باع­دارلا­ما­نىڭ ءبىرىنشى باعىتى ازا­­ماتتاردىڭ تۇر­عىلىقتى جەرى بو­يىنشا جۇمىس­قا ورنالاسۋىنا ءجار­دەمدەسۋ ارقى­لى ولاردىڭ جۇ­مىس­پەن تۇراقتى جانە ناتيجەلى قام­تىلۋىن قامتا­ما­سىز ەتۋدى كوز­دەي­دى. سونىمەن قا­تار, بۇل باعىت ءوز بەتىنشە جۇمىس­پەن اينالى­سۋ­شىلار, جۇ­مىسسىزدار ءجا­نە تابى­سى از ادام­داردى قام­تي­تىن بولا­دى. ال, ەكىنشى باعىت­تىڭ ماق­ساتى جەكە ءىسىن ۇيىم­داس­تىرۋ ار­قى­لى ازاماتتار­دىڭ ەكو­نو­ميكالىق بەلسەندىلىگىن ارت­تىرۋ بولىپ وتىر. بۇل رەتتە, جەكە ءىسىن ۇيىمداس­تىرۋ­دى قالاي­تىن جانە وعان مۇمكىندىگى بار ازاماتتار باع­دارلامانىڭ قا­تى­سۋش­ى­لارى بولا الادى. جەكە ءىسىن اۋىلدا ۇيىم­داستىرۋدى قالاي­تىن­دارعا دا ءمۇم­كىندىك بەرىلەدى. باع­دار­­لا­ما­نىڭ سوڭعى باعىتى – باع­دار­لا­ماعا قاتىسۋشىلاردىڭ جو­عا­رىدا اي­تىل­عان ەكى باعىتتان وتكەن سوڭ جالدامالى ەڭبەكپەن نەمەسە جەكە ىسپەن اينالىسۋعا ناق­تى ءمۇم­كىندىگى بولماعان جاع­دايعا ارنالعان. شىندىعىن ايتۋ كەرەك, ەلىمىزدە بۇرىن-سوڭدى مۇنداي اۋ­قىمدى جوبا بولماعان. تۇڭعىش رەت قولعا الىنىپ وتىر. مەملەكەتتىك باعدار­لا­مانىڭ ءبىر قۋان­تار­لىعى – اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءال-اۋقاتىن جاق­سار­تۋعا باسىم­دىق­تىڭ بەرىلۋى. بۇل رەتتە, كاسىپ­تىك ءبىلىم الۋعا قولجە­تىم­دىلىگى شەك­تەۋلى بولىپ, رەسمي ەڭبەك رى­نوگىندا ءىس جۇزىندە باسە­كەگە قا­بىلەتسىز بولىپ كەلگەن, وسى ار­قىلى الاڭداۋشىلىق تۋدىرعان اۋىل جاستارىنىڭ دا پروبلەماسى جولعا قويىلاتىن بولادى. اتالمىش باعدارلاما اياسىن­دا, جوعارىدا اتاپ كورسەتكەنى­مىز­دەي, ۇكى­مەت اۋىل ونەركاسىبىن جاڭ­عىر­تىپ, وعان جاڭا تىنىس بەرمەك. ءوز ءىسىن باستايمىن, بۇرىنعىسىن جال­عاس­تىرامىن دەۋشىلەر, ءتىپتى ديپ­لوم­سىز جۇرگەن ادامداردى بيۋد­جەت قارجىسىنا وقىتىپ, بىلىكتىلىگىن ارت­تىرامىن دەۋشىلەرگە قول ۇشىن سوزادى. مۇنىمەن قاتار, قارا­پايىم تۇرعىنداردى اي­ماق­تار­دىڭ ەكونو­مي­كالىق الەۋە­تى مەن مۇمكىن­دىگىن ەس­كەرىپ, اۋدان, ءتىپتى وبلىس دەڭ­گە­يىندە لايىقتى جۇمىس­پەن قام­تۋ ماق­ساتىندا كوشىرۋ دە قا­راس­تىرى­لىپ قويعان. جاڭا تۇر­عى­لىقتى جەر­گە قونىستانىپ, ورىن تەپكەن ازا­ماتتار جالدامالى تۇر­عىن ءۇي­مەن دە قامتىلادى. ول ءۇيدى ۋاقىت وتە سا­تىپ الۋعا دا قۇقىلى. تاعى ءبىر ەرەك­شە اتاپ وتەر ءجايت – ءبىر مەكەننەن ەكىنشى مەكەنگە كوشۋ, وقۋ كۋرس­تارى, جولاقى سىندى بارلىق شى­عىن­داردى ۇكىمەت ءوزى وتەيدى. قۇرىلىستاردى قارجىلان­دىرۋ نەمەسە بىركەلكى جالدامالى ءۇي الۋ 2011 جىلى بيۋدجەت نەسي­لەرىنىڭ ەسە­­بىنەن, ال الداعى جىل­دارى رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ماقساتتى ترانسفەرتتەرىنەن جۇزە­گە اسادى. ءۇي­­­دى وتەۋ قۇقىعىمەن جالداۋ ءار­كىم­­نىڭ ءوز ەركىندە. وعان قوسا, ەگەر باعدارلاماعا قاتىسۋ­شى­نىڭ جاڭا ورىنداعى كىرىسى كۇن­كورىس ميني­مۋمىنەن تومەن بول­سا, وندا جالعا الۋشىنىڭ جال­داما­لىق تولەم­دەرىن تولەۋ مەرزىمى 2 جىلعا دەيىن ۇزار­تىلاتىن بولىپ وتىر. حال­قى­مىزدا «الدىڭا اس قوي­دىم, ەكى قولىڭدى بوس قوي­دىم» دەگەن ماتەل بار. جۇ­مىسسىز جۇرگەن ادامدارعا جاڭا مۇمكىندىكتەر بەرىلدى. ەلباسى تاپ­سىر­ماسىمەن ازىرلەنگەن جاڭا باع­دار­لاما ءوز جۇمىسىن باستاپ تا كەتتى. ەندىگى كەزەك قاراپايىم حالىقتا. مۇحتار يبرايموۆ.