ۇلتاراقتاي جەردىڭ ۇلكەن داۋى

باسقا جۇرتتا قايدام, جەر داۋى ءبىزدىڭ قازاقتىڭ قانىنا بىتكەن قاسيەت سياقتى. ولاي دەيتىنىمىز, كەشەگى كۇندە, بۇگىنگى كۇن­دە وسى جەرگە قاتىستى داۋ-دا­ماي تولاستاماي-اق قويدى. ونىڭ ءتور­كىنىن ىزدەسەڭ, ءتۇرلى سەبەپ بار. ۇلتاراقتاي جەرگە تالاسقان ەكى جاقتىڭ دا, ولارعا ءبىر جەردى ءبولىپ بەرگەن اكىمدىك جانە باسقا دا ءتيىستى مەكەمەلەردىڭ دە, ءتىپتى, ەكى جاق جۇگىنگەن بيلەرى­مىزدىڭ دە كىنالارى بار ەكەنىن بايقاۋعا بولادى. جانە ءاۋ باستا باس­تالعان سول داۋدى شيەلەنىستىرمەي, كەرىسىنشە ەكى جاقتى ءباتۋا­لاستىرۋعا ءتيىس الگى ايتقان مەكەمەلەر بۇل ماسەلەگە كەلگەندە كوڭىلسىزدىك نەمەسە نەم­قۇراي­دىلىق, ءتىپتى جۇمسارتا ايت­قاندا جاۋاپسىزدىق تانىتات­ىن سياقتى. سودان كەلىپ اۋىلدا باس­تالعان داۋ-داماي اۋداندا جالعا­سىپ, كەيىن وبلىستى شۋلاتىپ, ودان ءارى ايعايى استاناعا جەتەدى. سونى­مەن داۋلاسۋشى ەكى جاق تا شارشايدى, باسقا جۇرتتىڭ دا جۇيكەسىن جۇقارتادى.  بۇگىنگى ماقالامىزعا ارقاۋ بولىپ وتىر­عان اڭگىمەنىڭ توركىنى دە ءدال وسىنداي داۋعا قاتىستى. الماتى وبلىسى, قاراساي اۋدانىنىڭ تۇرعىنى ەسەنجولوۆ جانامان «ەگەمەنگە» «ەڭىرەپ» وتىرىپ حات جازىپتى. «پرەزيدەنتىمىز ەلىمىزدە ورتا جانە شاعىن بيزنەستى وركەندەتۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىرعانىن ءبارىمىز دە جاقسى بىلەمىز. مەن دە وسىنداي ماقسات­پەن الماتى وبلىسىنىڭ سول كەزدەگى اكىمى س.ۇمبەتوۆكە ارىزدان­دىم. ماسەلە جەدەل شەشىلدى. وبلىس اكىمىنىڭ تاپسىرماسىمەن قاراساي اۋدانىنىڭ اكىمى (بۇگىن­دە مارقۇم) ب.قۇتپانوۆ مەنىڭ ارىزىمدى قاناعاتتاندىردى. ول ءوزىنىڭ ماعان جازعان حاتىندا «قا­راساي اۋدانى اكىمىنىڭ اپپا­راتى وبلىس اكىمى س.ۇمبەتوۆتىڭ اتىنا جازعان ءوتىنىشىڭىزدى قاراپ, مونشا, تويحانا, قۇرىلىس دۇكەنى جانە ستوليار تسەحىن سالۋ ءۇشىن شامالعان بەكەتى تولەبي كوشە­سىنەن 0,10 گا جەر تەلىمى بەرىلگەندىگىن, ءسىزدىڭ قولىڭىزعا 2006 جىلدىڭ 12 ساۋىرىندە جەر ۋچاس­كە­سىنىڭ جانە وبەكتىنىڭ ورنا­لاس­قان جەرىن انىقتاۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋگە رۇقسات بەرەتىن قاعاز­دىڭ بەرىلگەندىگىن حابارلايمىز» دەگەن ماتىندەگى حات الدىم. كوپ ۇزاماي 2006 جىلدىڭ 31 تامى­زىندا قۇتپانوۆتىڭ ماعان جەر بەرىلگەنى تۋرالى قاۋلىسى دا شىقتى. وسى جەردە ايتا كەتەيىن دەگە­نىم, مەن سول كەزدەگى وبلىس اكىمىنە دە, اۋدان اكىمىنە دە مەنىڭ وتىنىشىمە كوڭىل ءبولىپ, قاناعات­تان­دىرعانى ءۇشىن ريزاشى­لى­عىم­دى بىلدىرەمىن. كەيىن سول قاۋلىدا كورسەتىل­گەندەي, جەردى ساتىپ الۋ جونىندە كەلىسىم-شارت جاساپ, اقشاسىن ءتو­لە­دىم. قاراساي اۋدانىنىڭ سول كەز­دەگى باس ساۋلەتشىسى ت.يس­مايلوۆ­تىڭ باسشىلىعىندا كوميسسيا قۇرى­لىپ, بەس بىردەي مەكەمە باسشىسى قول قويعان كوميسسيانىڭ رۇقسات قاعازىن دا الدىم. اۋەل باستا ماعان بەرىلگەن جەردىڭ ءۇي ءنومىرى جوق بولاتىن. جۇگىرىپ ءجۇرىپ ءتو­لە­بي كوشەسىنىڭ ءنومىرى جوق ۇيىنە 18 ءنومىرىن بەلگىلەدى. كوميس­سياعا ارنالعان اۋە-فوتو كارتاسىنان كو­شىرمە دە قولىما ءتيدى. 2006 جىل­دىڭ 7 شىلدەسىندە مەنىڭ اتىما وسى جەر ۋچاسكەسىن بەرۋ جونىندە كوميسسيانىڭ شەشىمى شىقتى. سوڭىنان جەر ۋچاسكەسىنە جەكە مەنشىك قۇقىعىن بەرەتىن اكتىنى الىپ, ءتيىستى ورىندارعا تىركەتتىم. بىراق كەيىن «جەر استىنان جىك شىقتى, ەكى قۇلاعى تىك شىق­تى­نىڭ» كەرى كەلدى. مەنىڭ تولىق قۇجاتتاندىرىلعان جەرىمدى باسقا بىرەۋ يەلەنىپ كەتتى. ەگەر «ەگەمەن قازاقستان» مەنىڭ وسى ارىزىمدى تەكسەرىپ, جۋرناليستىك زەرتتەۋ جۇرگىزسە, كوپ ماسەلەنىڭ بەتى اشىلار ەدى...». ارىز يەسى ءوتىنىش ەتكەندەي ءبىز ونىمەن كەزدەستىك. ول ءبىزدى  ايى­رى­لىپ قالعان جەرىنە اپارىپ كور­سەتتى. ۇلكەنىرەك ءبىر ءۇي جانە اۋلا­سىندا ۇيشىك تۇرعىزىلعان ەكەن. – مەن بۇكىل قۇجاتتارىمدى دايىنداپ بولا بەرگەندە ەلدەگى ءبىر تۋىسىم قايتىس بولىپ, ءبىراز كۇنگە سوندا كەتتىم, – دەيدى جانامان ەسەنجولوۆ, – قايتىپ كەلسەم بەلگىسىز بىرەۋلەر مىنا كىشكەنە ۇيشىكتى تۇرعىزىپ قويعان ەكەن. زەرتتەپ قاراسام, سول جىلدارى  جاڭا-شامالعان اۋىلدىق وكرۋگىندە ساۋلەتشى بولىپ ىستەگەن ەلامانوۆ رۋسلاننىڭ ايەلى تىلەگەن اقتولقىن مەنىڭ جەر ۋچاسكەمە سىرتتان يەلىك ەتىپ الىپتى. – سوتقا جۇگىنبەدىڭىز بە؟ – مەنىڭ ارىزىمدا نەگىزگى ايتپاعىم دا وسى سوت جونىندە ەدى. قاراساي اۋداندىق سوتىنىڭ سۋديا­سى ۋ.قاسىموۆانىڭ سولاقاي شەشىمى وسى داۋدىڭ ۋشىعۋىنا نەگىزگى سەبەپشى دەپ ەسەپتەيمىن. مەن سوتقا الماتى وبلىسى­نىڭ جەر قاتىناستارى باسقارما­سى­نىڭ «تيلەگەن اكتولكىن اب­د­راح­مان­كىزى زەمەلنىي ۋچاس­توك پرينادلەجيت نا وسناۆاني رەشەنيا اكيما نوۆوشامالگانسكوگو سەلسكوگو وكرۋگا وت 23 اپرەليا 2004 گودا زا №4-18 ي اكت نا پراۆو چاستنوي سوبستۆەننوستي №031606 پلوششاديۋ 0,1 گا دليا ۆەدەنيا ليچنوگو پودسوبنوگو حوزيايستۆا, راس­پولو­جەن­نىي پو ادرەسۋ كاراسايسكي رايون, ستانتسيا شامالگان, پو ۋليتسە تولەبي دوم ب/ن. اكت نا پراۆو چاستنوي سوبستۆەننوستي №0316306, كاداستروۆوي  №03-047-533-777 يز­گوتوۆلەن كا­داس­ت­رو­ۆىم بيۋرو كاراسايسكوگو رايونا ۋچاستوك نە كووردينيروۆان. پلان ۋچاستكا پولنوستيۋ نالاگاەتسيا نا زەمەلنىي ۋچاستوك ۆىدەلەننىي گراجدانينۋ ەسەنجولوۆۋ ج.» دەگەن تايعا تاڭبا باسقانداي انىقتاماسىن دا ءوت­كىزدىم. بۇل انىقتاماعا سۋديا پىسقىرىپ تا قارامادى. وسى ارالىقتا داۋ-دامايعا نەگىز بولعان ۋچاسكەگە جاڭادان ءۇي تۇرعىزعان جىگىتپەن دە كەزدەسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. وعان بىرنەشە سۇراق قويدىق. – ءسىز جەردى كىمنەن ساتىپ الدىڭىز؟ – مەن 10 مىڭ اقش دول­لارىنا بۇل جەردى ساتىپ الدىم. جەردى ماعان ساتقان ادام ءالىم­باەۆا زاۋرەش. – ۋچاسكەڭىزدى قۇجاتتاستىر­دى­ڭىز با؟ – ءبىر جىلعا تاياۋ ۋاقىت بولدى ساتقان ادام ماعان ءالى بۇل جەردى قۇجاتتاستىرىپ بەرە الماي جا­تىر. – سوندا ءۇيدى نە ءۇشىن جانە قالاي تۇرعىزدىڭىز؟ – ول كىسى مەنەن اقشانى العان­نان كەيىن «قازىرشە نوتاريۋس ار­قىلى كەلىسىم-شارت جاسايىق, كەيىن بۇكىل قۇجاتتارىڭىزدى جاساپ بەرەمىن» دەپ انت-سۋ ىشكەندەي بولدى.  مەن سول سوزدەرگە سەنىپ, ماڭداي تەرىممەن تاپقان تابى­سىما وسى ءۇيدى تۇرعىزدىم. جەر­دىڭ داۋلى ەكەنىن بىلگەنىمدە ساتىپ الماعان بولار ەدىم... ءبىز سول كۇنى جەردى ساتۋشى زاۋرەش الىمباەۆامەن دە كەزدەستىك. ول كىسى بۇل ۋچاسكەگە قاتىستى بۇكىل قۇجاتتاردىڭ بار ەكەنىن, كوشىرمەسىن جەتكىزىپ بەرەتىنىن ايتتى. بىراق سول كۇنى دە, ەرتەسىنە دە ول كىسىدەن حابار بول­مادى. الدە قۇجاتتارى تولىق ەمەس نەمەسە بەلگىسىز بىرەۋلەرگە دەگەن ۇلكەن سەنىمى بار سياقتى. مۇمكىن ءجۋرناليستىڭ قولىنان نە كەلەر دەيسىڭ, دەگەندەي مەنسىنبەستىك تە بولۋى دا مۇمكىن. اتالعان داۋلى ۋچاسكەنىڭ تىركەلىمىن تەكسەرۋ ماقساتىندا ءبىز قاسكەلەڭ قالاسىنا كەلىپ, ال­ماتى وبلىستىق ادىلەت دەپارتا­مەنتىنىڭ قاراساي اۋدانىنداعى حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتا­لى­عىنا سۇراۋ سالدىق. ءبىزدىڭ سۇراعىمىزعا «قا­را­ساي اۋدانى, جاڭا-شامالعان اۋىل­دىق اۋما­عى, شامالعان ستان­ساسىنداعى تولەبي كوشەسى ءنومىرى 18-ءشى ءۇي ورنالاسقان ۋچاسكە ەسەنجولوۆ جولامانعا تيەسىلى» دەگەن انىق­تاما بەردى. ...ءبىز جوعارىدا ايتقانداي, مۇنداي داۋدىڭ توركىنىنە ءۇڭىلىپ قاراساق, ءتۇرلى سەبەپ بار. جۋرناليستىك زەرتتەۋ جۇرگىزگەن وسى داۋدىڭ دا سالدارى جەتكىلىكتى. ەندى داۋلاسۋشى ەكى جاق قانا ەمەس, وعان جاپا شەگۋى مۇمكىن ءۇشىنشى جاق قوسىلعالى تۇر. ول  – بۇگىندە سول ۋچاسكەگە بار تاپ­قان-تايان­عا­نىن سالىپ ءۇي تۇرعىز­عان قۇجا­ت­سىز قوجايىن. ۇلتا­راق­تاي جەردىڭ داۋى ۋشىعىپ-اق تۇر. ونىڭ اس­قىنباۋى ءۇشىن, وسى داۋعا ءاۋ باستا ءادىل شەشىم شىعارۋعا ءتيىس اۋدان­دىق سوتتىڭ سۋدياسى ۋ.قاسىموۆا­نىڭ ارەكەتى دە تەكسەرۋدى تالاپ ەتەتىن سياقتى. «مەن وسى داۋدان ابدەن شارشاپ, سوتتان كورگەن قورلىق­تان جۇيكەم جۇقارىپ, ءبا­رى­نە قولدى ءبىر سىلتەپ قويا قويسام دەپ ەدىم. جوعارعى سوتقا كەلگەن جاڭا توراعانىڭ ايتقان سوزدەرىن ەستىپ, ادىلدىككە دەگەن سەنىمىم قايتا ويانعانداي بولدى. «ەگەمەنگە» ارىز جازۋىمنىڭ سەبەبى دە سول ەدى», دەيدى جانامان ەسەنجولوۆ. ءبىز ارىز يەسى ەسەنجولوۆ جا­ناماننىڭ جانايقايى ءتيىستى ورىنداردىڭ قۇلاعىنا شالىنار ما ەكەن دەگەن ويمەن وسى ماقا­لانى جازدىق. شارافاددين ءامىر.