تاۋ تۇلعا

ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كوپكە تانىلعان كەمەل قاسيەتتەرى تۋرالى وي بۇل – 1991 جىلى قازاقستان رەس­­­پۋبليكاسى تۇڭعىش پرە­زي­دەنتى­­نىڭ سايلاۋىنان كەيىن ەلىمىزدە بۇرىن-سوڭدى بولىپ كور­مە­گەن يناۋ­گۋراتسيانىڭ وتكىزىلۋى كەزىندە بولعان وقيعا. يناۋگۋ­را­تسيانىڭ جۋان ورتاسىندا جۇرگەن ءارى ۇيىم­داستىرۋشىسى بولعان­دار­دىڭ ءبىرى بەلگىلى مەملەكەت ءجا­نە قوعام قاي­راتكەرى مىر­زا­تاي جولداسبەكوۆ باۋى­­­رىمىز بىلاي دەپ ەسكە الادى: «يناۋگۋراتسيا ءراسىمى اياق­تا­لىپ كەلە جاتتى. ءبارى دە جي­نال­عان جۇرتشىلىقتىڭ كوكەيىنەن شىق­قانداي بولدى. ءسويتىپ تۇر­عان­دا... سول ءساتتى ەسىمە السام, ءالى دە ءجۇ­رەگىم اتقاقتاپ سوعا ءجو­نە­لەدى. ءيا, ءسويتىپ تۇرعاندا ساحنا تورىندەگى مەملەكەتتىك تۋ كوز ال­دى­مىزدا قي­سايىپ بارا جا­تىر... كەنەت, و قۇدى­رەت, الگى قۇ­لاپ بارا جاتقان تۋدى پرەزيدەنت ءبىر قولى­مەن قاعىپ ال­عانى!.. تۋ سىرتىندا تۇرعان تۋ­دىڭ قۇلاپ بارا جات­قانىن قالاي كورىپ قال­عانى, سونى قالاي ۇستاپ ۇلگەر­گەنى تاڭعالا­ر­لىق. ال ەندى وسى جاي ادامنىڭ ءىسى مە؟ جوق, بۇل جاي ادامنىڭ ءىسى ەمەس. سول وقي­عانىڭ سيمۆولدىق ءمانى بار سياق­تى بولادى دا تۇ­رادى ماعان. نۇر­سۇل­تان نازارباەۆ, شىنىندا دا, قازاقتىڭ جى­عى­لا جازداعان تۋىن قايتا تىكتەگەن ازامات». اقيقاتىن ايتساق, قازاقتىڭ اتا تۋى بۇل قازاق قازاق بولعالى نە كورمەدى, نەشە رەت جىعىلا جازداپ بارىپ, نەشە رەت بويىن قايتا تىكتەمەدى دەسەڭىزشى. ءارى­رەك­تەن الساق, قازاق تۋى ۇلى با­با­مىز ابىلاي حاننىڭ تۇسىندا اسقاقتاي ءبىر كو­تەرىل­گەن شىعار. بىراق بۇكىل قازاق­تىڭ باسى قوسى­لىپ, قاسيەت قونعان ابىلايدىڭ اق تۋىنىڭ اسپانداي جەل­بىرەۋى­نىڭ عۇمىرى ءىش­كى-سىرتقى جاع­داي­­لارعا باي­لانىس­تى ونشا ۇزاق بولا المادى. بەرتىن كەلە «قۇداي قالاسا, بارلىق قازاق­تىڭ باسىن قوسىپ, ابىلاي حان ءداۋى­­رىن قاي­تا ورناتۋىمىز كەرەك» دەگەن ارمان ارقالاپ كەنەسارى حان تۋ كو­تەر­دى. حان كەنەنىڭ بۇل كوك­سە­گەنى قا­زاقتىڭ تالاي ۇرپا­عى­نىڭ كو­كە­يىن­دە ءپىسىپ جەتىلگەن اسىل ار­مانى ەدى. بۇل ارمان­نىڭ دا كوك­بايراق بولىپ, شىن ازات­تىق, تاۋەل­سىز­دىك تۋى بولىپ اسپا­نى­مىزدا جەلبىرەيتىن كۇنى ءالى تۋ­عان جوق ەدى. بىراق ارمانى اسىل ەل ەشقاشان اداسپاق ەمەس. قازاق قان­شا قيىن­دىق كورىپ قينال­عانى­مەن ارمان­داۋ­دان اداس­پا­عان, ار­ما­نىن الا­سارت­­پاعان حا­لىق. كەڭ دالاسى­نىڭ ەركە جەلىمەن ەر­تەڭىنە ۇمتى­لىپ, ءار­قاشان ەڭسە­سىن تىكتەي بىلگەن حا­لىق. ەڭسەسىن تىك ۇستاي بىلگەن ەلدىڭ ەڭسە ءتۇ­سىرتپەس ۇلان­دارى مەن اردا ازا­مات­تارى جار­قى­راي شى­عىپ, تاريح ساح­ناسىنا كو­تە­رىل­مەي قال­ما­سى حاق. سونداي ۇلىق تۇلعا­لاردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى ەل­با­­سى­مىز نۇر­سۇلتان نازارباەۆ بول­عا­نىن تا­ريح­تىڭ ءوزى كورسەتىپ بەردى. بيىلعى ءساۋىر ايىنىڭ ال­عاشقى كۇندەرىنىڭ بىرىندە ەلىمىز­دىڭ باس باسىلىمى «ەگەمەن قا­زاقستان» گازەتىنەن قازاق­ستان­نىڭ ەڭبەك ءسىڭىر­گەن قايراتكەرى, م.شو­لوحوۆ جانە ۆ.پيكۋل اتىن­داعى حالىقارالىق سىي­لىق­تاردىڭ لاۋ­رەاتى, جازۋشى ءسابيت دوسانوۆتىڭ «ەل باعىنا تۋ­عان ەر» دەپ اتالعان ءبىر بەتتىك سىر مەن جىرىن قىزىعا وقىپ شىق­تىم. تەبىرەنە شىققان ءسوز ەلبا­سى­مىز نۇرەكەڭ – نۇر­سۇلتان ءابىش­ ۇلى نازارباەۆ تۋرالى ەكەن. ارينە, اۆتور ەلباسى تۋرا­لى ايتىپ وتىر­عان­دىق­تان, ول كىسى ءجو­نىندەگى جان جا­دى­را­تار جاق­سى ءسوز­دەرى مەن ىستىق ىقى­لاستى ويلارىن اياماي-اق كەلتىرە ءبىلىپتى. بىراق سول سوزدەر مەن كەلەلى وي­لارىنىڭ ءبارى­نەن باسىم ءتۇسىپ جات­ق­ان ءبىر پىكىردى ۇلتقا ءبولىن­بەيتىن ۇلىلاردىڭ ساناتى­نا جاتا­تىن سەرگەي ۆلاديميروۆيچ ميحالكوۆ اي­ت­ىپ­تى. بالا جاسىمىز­دان قۇنىعا وقىپ كەلە جاتقان سۋرەتكەر بى­لاي دەپتى: «مەن قازاق­تارمەن قۇدا­مىن. بۇل – ءبىر. ەكىنشى – نۇر­سۇل­تان ءابىش­ ۇلىن جاقسى كورە­مىن. ول دانىش­پان. قۇداي ءوزى قالا­عان ساياساتكەر. نازارباەۆتاي پرەزيدەنتى بار ەل – باقىتتى». ورىس تۋرا ايتا­تىن حا­لىق جانە بۇل ءسوزدى ءوزىمىزدىڭ ەمەس, باسقا ەلدىڭ – رەسەي­دىڭ ورىسى اي­تىپ وتىر. ال ءوز ەلىندە ەشكىمگە كوپ يلىكپەيتىن قايسار كوممۋنيست, مەملەكەت قايراتكەرى گەننادي زيۋگانوۆ: «نازارباەۆ – كەمەل ويلى كە­مەڭگەر, – دەپ اعىنان جا­رىلا كەلىپ, – ول الدىنا قيىن اسۋ, ۇلى مىندەتتەر قويىپ, سونى ءجۇ­زە­گە اسىرا الا­تىن اسا تالانتتى ساياساتكەر» – دەپ باعالاپتى. رەسەي كوم­مۋنيس­تەرى­نىڭ جەتەكشىسى, مەملەكەتتىك دۋ­ما­نىڭ دە­پۋتاتى ازۋى التى قا­رىس گ.زيۋ­گانوۆقا بۇل ءسوزدى ەشكىم زورلاپ ايت­قىزباعان بولار. جوعارىدا ءبىز ءۇزىندى كەلتىرگەن «ەلدىك تۋى بەرىك قولدا» دەپ اتا­لاتىن سوزىندە مىرزاتاي جولداسبەكوۆ باۋىرىمىز قۇلاپ بارا جاتقان تۋدى پرەزيدەنتتىڭ ءبىر قولىمەن قاعىپ العانىن ءبىر جا­عىنان ءسۇي­سى­نە, ەكىنشى جاعىنان تاڭىرقاي اڭگى­مە­لەيدى. «ال ەندى وسى جاي ادام­نىڭ ءىسى مە؟ جوق, بۇل جاي ادامنىڭ ءىسى ەمەس», دەپ ءتۇيىن جاسايدى. راسىندا دا, بۇل جاي ادامنىڭ ءىسى ەمەس ەدى. ويتكەنى, ەلباسى­مىز­دىڭ ءوزى جاي ادام ەمەس قوي. جاي ادام, تە­گىن ادام قازىرگىدەي كۇر­دەلى كەزەڭ­دە جيىرما جىل بويى ۇزدىكسىز ەل باس­­قارا المايدى. 1991 جىلدىڭ جەل­­­­توقسان ايىن – العاش­قى بۇكىل- حا­­­لىقتىق سايلاۋدان كەيىن پرەزي­دەنتىمىزدىڭ حا­لىققا ادالدىعى تۋ­را­لى انت بەرىپ, بيلىككە كىرىسكەن ءسات­تەگى جاعدايدى ەسكە ءتۇسىرىپ كو­رەيىك­شى. ول كەزدە ەلىمىزدى قاۋما­لاعان كوپ سۇراق, شەشىمىن كۇتكەن كۇردەلى پروبلەمالار جان-جاقتان اندىز­داپ, سا­رى ماساداي بۋىپ تۇر ەدى. «ءبىز­دى, ءبىرىنشى كەزەكتە, حالىق­تى قايتسەك تا­ماق­تاندىرامىز دەگەن ماسە­لە­لەر تول­­­عاندىردى, دەپ اتاپ كور­سەت­تى ۇلت كوشباسشىسى ن.ءا.نا­زارباەۆ قا­­زاقستان رەسپۋ­ب­ليكا­سى­نىڭ پرەزيدەنتى قىزمەتىنە كىرىسۋ سالتانا­تىن­دا 2011 جىلعى 8 ءساۋىر­دە ءسوي­لەگەن ءسو­زىن­دە. – ءون­دىرىس­تىڭ قۇلدى­راۋىن, ينف­ليا­­تسيا­نى قالاي توقتاتۋ كەرەك؟ ادام­­­دارعا ەڭ­بەك­اقى مەن زەينەت­اقى­نى ۋاقتى­لى تولەۋ ءۇشىن اق­شا­نى قايدان تابۋ كەرەك؟ ءوز جەرىمىزدى قاۋىپ-قاتەرلەر مەن سىناق­تارعا تولى كۇردەلى الەم­دە قالاي ساق­تاي­مىز؟ بىزدە نە ءوزى­مىزدىڭ ۆاليۋ­تا­مىز, نە سترا­تە­گيا­لىق قور­لارى­مىز, نە ءوزى­مىز­دىڭ جالاڭاش قال­عان شەكارا­لارى­مىز­دى قورعاي­تىن ءاس­كەرىمىز بولعان جوق». سودان بەرى بار-جوعى 20 جىلعا تولار-تولماس قانا ۋاقىت ءوتتى. قازىر وسى ماسەلەلەردىڭ شەشىلمەي قالعا­نى بار ما؟ جوق! سونىڭ ءبارىن جان سىزداتىپ, قان توكپەي تىپ-تىنىش بەيبىت جولمەن شەشىپ بەرگەن كىم؟ ارينە, اردا ازامات, كەمەل باسشى­مىز ن.ءا.نازارباەۆ دەپ بىلەمىز. ەندەشە, ونداي باس­شى قالايشا جاي ادام بولادى؟ ن.ءا.نازارباەۆ ەلبا­سى بولعاننان بەرگى بار-جوعى 20 جىل­دىڭ ىشىندە ورىندالعان قي­ساپ­سىز كوپ مىندەتتەر, شەشىمىن تاپقان سان تاراۋ كۇردەلى دە قيىن پروبلەمالار جاي ادامنىڭ ءىسى دەپ قالاي ايتارسىڭ. بۇل جوعارىدا ەسىمى اتال­عان سەرگەي ميحالكوۆ ايت­قانداي, «قۇداي ءوزى قالاعان ساياساتكەردىڭ» ءىسى. ەندەشە, ن.ءا.نازارباەۆ ءبىزدىڭ قازاق ەلىنىڭ باعى ءۇشىن قۇداي ءوزى ەرەكشە قىلىپ جاراتقان ەرەكشە تۇل­­عا. ونداي ەرەكشە تۋعان تۇلعالار ۋاقىت ءۇنىن وزگەدەن بۇرىن ەستىپ, زامان اعىمىن باسقادان بۇرىن اڭعا­رىپ, سەزىپ وتىرادى. ونداي ەرەكشە جاراتىلعان جاندار مىنا تىلسىم دۇنيە كەڭىستىگىنىڭ ءاربىر ءلۇپىلىن, تا­مىر سوعىسىن ءوز جۇرە­گى­نىڭ ءلۇپى­لىن­دەي, ءوز تامىرىنىڭ سوعىسىنداي ءبىلىپ, وزىنە عانا ءتان وزگەشە ءبىر تۇيسىكپەن تۇسىنە الا­دى. مىرزاتاي جولداسبەكوۆ باۋى­رىمىز ايتقان­داي, ساحنا تورىندە, تۋ سىرتىندا تۇرعان تۋدىڭ قۇلاپ بارا جاتقانىن ەرەكشە جاراتىل­عان ەلباسىمىز, مىنە, وزىنە عانا ءتان سونداي ءبىر وزگەشە تۇيسىك, ءتۇسى­نىكپەن بىلە قويعانىنا كىم تالاسار! ول تۋدىڭ قيسايىپ بارا جات­قا­نىن ءوزى كورىپ تۇرماسا دا ول بۇكىل جان-دۇنيەسىمەن, بولمىس-ءبىتى­مىمەن سەزىپ قۇلاتپاي ۇستاپ قا­لىپ قايتا كوتەردى. باياعىدا وتكەن اتا-بابالارىمىز ەل باستاپ, تۋ ۇس­تاعان بايراقتى باتىر ۇل­دارى­نا «تۋىڭ ەڭكەيمەسىن, تۋىڭ جى­عىل­­ماسىن!»  دەپ باتا بەرەدى ەكەن. تۋى­­­مىزدى قايتا تىكتەپ, اس­پانى­مىزدا اسقاق جەلبىرەتە ۇستاپ كەلە جاتقان كەمەل باسشىمىزدىڭ ن.ءا.نا­زارباەۆ ەكەنىنە كىم تالاسار! وسىدان كوپ جىل بۇرىن بول­عان ءبىر وقيعا ەسكە تۇسەدى. ول كەزدە كورشى رەسەي ەلىنىڭ ۇكىمەتىن بىل­تىر عانا قايتىس بولعان كور­نەكتى مەملەكەت قايراتكەرى ۆيكتور ستەپانوۆيچ چەرنومىردين باس­قا­را­تىن. سول چەر­نو­مىردين بىردە بۇ­رىنعى كوكشەتاۋ وبلىسىنىڭ قى­زىلتۋ (قا­زىر ءۋالي­حانوۆ) اۋدا­نى ارقىلى كورشى ومبى قالاسىنا ءوتىپ بارا جاتىپتى. كۇزگى ۋاقىت بولسا كەرەك. قۇرمەتتى مەي­ماندى كوك­شە­تاۋ جەرىندە قارسى العان قا­زاقستان ەلىنىڭ باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆ وعان تىكەلەي ەگىن باسىندا – دالا قوسىندا قوناقاسى ۇيىمداستىر­تا­دى. ول جىلدارى قى­زىل­تۋدا اۋ­دان­دىق پارتيا كو­مي­تەتى­نىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ قازى­بەك اس­قاروۆ دەگەن ازامات ىستەۋشى ەدى. قازىر ول كوكشەتاۋ قا­لاسىندا تۇرادى, زەينەتكەر. بۇل اڭگىمەنى سول قوناقاسىنىڭ ىشىندە بولعان قازى­بەك اسقاروۆتىڭ ءوزى­نەن ەستىگەن ەدىم. ءسويتىپ, قوناق­قا قوي سو­يى­لادى. باس, ارينە, الىس­تان كەلگەن ۆ.س. چەر­نو­مىردينگە تار­تىلا­دى. ورىنبور جەرىنەن شىق­قان ۆ.س.چەرنومىردين قازاق ءداستۇرىن از دا بولسا بىلەدى ەكەن. باستىڭ قۇيقاسىنان كەسىپ جەپ, اۋىز تيگەننەن كەيىن: «وسى ەلدىڭ يەسى بول­عاندىقتان, ەندىگىسىن ءوزى­ڭىز رەت­تەڭىز», دەپ باستى نۇرە­كە­ڭە بەرەدى. سوندا ن.ءا.نازارباەۆ باس­تىڭ ەكى كوزىن ۇقىپتاپ ويىپ الىپ, ەكەۋىن دە ۆ.س.چەر­­نو­مىر­دين­گە ۇسى­نادى. ۆيكتور ستەپانوۆيچ مۇ­نىڭ ءمانى­سى­نە ونشا تۇسىنە الماسا دا كوپ سىر بىلدىرمەي: «قازاق اعايىن ادەتتە قۇرمەتتى قوناققا باستىڭ ءبىر كوزىن عانا بەرەدى دەۋشى ەدى عوي؟» دەپ قارسى سۇراق تاس­تايدى. نۇرەكەڭە كەرەگى­نىڭ ءوزى وسى بولسا كەرەك: «سولاي ەكەنى – سولاي. بىراق مەن رەسەي سياقتى الىپ كورشى مەملەكەت قا­زاقستانعا الدا­عى ۋا­قىتتا دا قي­عاش قارا­ماي, ەكى كوزى­مەن وڭ قارا­سىن دەگەن يگى نيەتپەن ۇسىنىپ وتىرمىن», دەپ ىلە جاۋاپ بەرىپتى. سوندا ۆ.س.چەر­نو­مىر­دين قۇ­شىر­لانا الا­­قان سو­عىپ: «بۇل الىسقا بارا­تىن, الىس الدا­عىنى ويلاپ وتى­راتىن باس­شىنىڭ ءسوزى عوي!»,  دەپ سۇيسىنە ريزا بول­عان ەكەن دەيدى. سودان بەرى تالاي سۋ اعىپ, تالاي-تالاي وزگەرىس بولدى. ءبى­راق مەم­­لەكەتىمىزدىڭ باسشىسى ن.ءا.نا­­زارباەۆتىڭ رەسەيمەن تاتۋ كورشىلىك قاتىناس جونىندەگى كوزقاراسى, بەرىك ۇستانىمى ەش­قاشان وزگەرگەن جوق. رەسەي بىزگە وڭ كوزىمەن قاراسا, ءبىز­دىڭ ەلىمىز دە وعان وڭ كوزىمەن دۇ­رىس قاراپ كەلەدى. قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حات­شىسى (سول كەزدە ءارى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى) قانات ساۋداباەۆ 2011 جىلعى 8 ءساۋىر كۇنى «روسسيسكايا گازەتاعا» بەرگەن سۇحبا­تىندا «قا­زاق­ستان مەن رە­سەي­دىڭ قارىم-قاتىناسى تەڭ قۇ­قىق­تى, شىنايى ارىپتەستەر مەن وداقتاس­تار­دىڭ قۇر­مەتتى جانە ءوزارا ءتيىمدى قا­رىم-قاتىناسىنىڭ جار­قىن ۇلگى­سى بولىپ تابىلادى, – دەپ اتاپ كورسەتكەن ەدى. – بۇگىندە ءبىز­دىڭ مەم­لەكەتتەرىمىز بەن حا­لىق­تارى­مىز مىڭداعان بەرىك جەلىمەن باي­لانعان. جانە مۇنداي بەكەم, ۋا­قىت سىنىنان وتكەن ارىپتەس­تىك­تىڭ نەگىزى نازار­باەۆ­تىڭ رەسەي مەم­لەكەتى باسشىلى­عى­مەن شى­نا­يى, ءوزارا سەنىمگە قۇرىلعان قا­رىم-قاتى­نا­سىندا جا­تىر دەۋىمىز كەرەك». قاي كورشى ەلمەن بولسا دا, اسىرەسە ۇلى كورشىلەرىمىز قى­تاي­مەن, رەسەيمەن جاقسى دوستىق قارىم-قاتىناس جاساۋ قازاقتىڭ ۇلى تۇلعالارىنىڭ ءبارىنىڭ دە كوكەي­كەستى مۇراتى بولعان. بۇل ءوزى ابى­لاي حاننان باستالىپ ۇردىسكە اي­نال­ع­ان سارا جول ەمەس پە ەدى! ەل بولاشاعىن ويلاعان قاي­راتكەر ەڭ اۋەلى كورشىسىن ساي­لايدى, تاتۋ كورشىلىكتىڭ سونى تەتىكتەرىن ىزدەستىرەدى. سول تەتىك­تەر­دىڭ تابىلۋى ءجا­نە ساقتالۋى كورشىنى قويىپ, جاتتى دا جاقىن قىلىپ جىبەرەدى. جاقىن كورشى­نىڭ باسىنا تۇسكەن ءىس ءوز باسىنا تۇسكەندەي قينالاتىن كور­شى بو­لا­دى. ونداي كورشى قينا­لىپ قا­نا قويماي, سول قينالىستان شى­عۋدىڭ دا جولىن بىرگە ىزدەستىرىپ, بايەك بولادى. اداسقاننىڭ الدى ءجون, ارتى سوقپاق بولا­تىنىن ءبىر­دەن باعامداپ, اداستىرماس اق جولدى تاۋىپ بەرەدى جانە سول جول­عا سالىپ جىبەرەدى. كەشەگى ءور­­شي ءتۇسىپ باسىلعان قىرعىز­ستان­داعى جاعداي ءبىزدىڭ نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى بولماسا قايتەر ەدى. ن.ءا. نا­زار­باەۆ­تىڭ ايبارى, اعا­يىن­عا جەتكەن اتالى ءسوزى قىرعىز باۋىرلارى­مىز­دى بىردەن سابا­سى­نا ءتۇسىرىپ, اقىلعا كەلتىردى ەمەس پە! بۇل نەنىڭ ارقا­سى؟ نۇرەكەڭنىڭ جاسامپازدىق قا­سيە­تى­­نىڭ ارقاسى. سول جاسام­پاز­دىق قاسيەت بۇل كۇندە جاھان تا­نىعان جاسامپازدىققا اينا­لىپ وتىر. ونى بۇكىل الەم قازاق ەلى­نىڭ جا­سام­پازدىعى دەپ مويىن­دايدى. حالقىمىزدىڭ ءبىرتۋار ۇلى ىبىراي ءالتىنساريننىڭ «ءساۋىر­دە كوتەرىلەر راحمەت تۋى» دەگەن ءبىر تاماشا ءسوزى بار. بيىلعى ءساۋىر ايىندا شىنىندا دا راحمەت تۋى كوتەرىلگەندەي بولدى. ءساۋىر ايى­نىڭ العاشقى كۇن­دەرىن­دە قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءوز قىزمەتىنە رەسمي كىرىسۋ ءراسىمى ءوتتى. سول سال­تاناتتى ساتتە ەلبا­سى­­مىز: «ەلىم­دى تورتكۇل دۇنيەدە تەرەزەسى تەڭ ەڭسەلى جۇرتقا, ابى­رويى اسقان ايبىندى ەلگە اينال­دىرۋ – مە­نىڭ ومىرلىك ءورشىل مۇرا­تىم», – دەپ ەلجىرەي سويلەپ, اق ءجۇ­رەكتەن اقتارىلا ايتقان ەدى. بۇل جاي ءسوز ەمەس, تاۋەلسىز­دىگى­مىزدىڭ 20 جىلى ىشىندە شىققان بيىگىمىزدى باعالاي وتىرىپ اي­تىل­عان سال­ماق­تى وي, كەلەر كۇنى­مىزدىڭ سىم­بات­تى سۋرەتى, شىن كەلبەتى دەپ ءبىلۋىمىز كەرەك. ءبىر عانا مىسال: جان باسى­نا شاق­قان­داعى جالپى ءونىمنىڭ كولەمى تاۋەلسىز­دىگى­مىز­دىڭ باستاپ­قى كەزىندە 700 دوللار عانا بولسا, قا­زىرگى كۇندەرى 9 مىڭ اقش دول­لارىنان اسىپ ءتۇ­سىپ­تى. جالپى ءونىم دەگەنىمىز مەملەكەتتىڭ ءىشما­يى, كۇش-قۋاتى. ال كۇش-قۋا­تى مول مەم­لەكەتتىڭ باسقا ەلدەرمەن تە­رەزەسى تەڭ بولىپ, ەڭسەسى بيىكتەپ, ابى­رويى اسىپ تۇرادى. جاتسا-تۇرسا ەلىم دەپ, ەلىم­نىڭ مەرەيى ءۇشىن, ەلىمنىڭ مارتە­بە-ابىرويى ءۇشىن دەپ بايەك بو­لىپ, كوپ مۇددەسىن عانا ويلاۋدى ءومى­رى­نىڭ ءورشىل مۇراتىنا اينال­دىرعان تاۋ تۇلعالى اردا ازا­ماتى­مىزدىڭ ەل الدىنداعى, ءبۇ­كىل الەم الدىن­داعى ابىروي-بە­دەلىنىڭ اقباس الاتاۋداي اسقاق­تاپ بارا جاتقانىن كورىپ-سەزىنۋ­دىڭ ءوزى زور قۋانىش, شىن باقىت ەمەس پە! ەسمۇحامبەت ايتماعامبەتوۆ, ەڭبەك ارداگەرى. الماتى.