08 شىلدە، 2011

جان مولدىرلىگى

200 رەت كورسەتىلدى
كوپىرتىپ كوپ جازسا دا كوزگە ىلىنە بەرمەيتىن قالامگەرلەر بولادى. ال سارا ويلاپ، سيرەك قالام تەربەۋىمەن-اق، كەيدە ءتىپتى بىرەر شىعارماسىمەن دە جانىڭا جاقىن تارتىپ كەتەتىندەرى قانشاما؟ سونداي تالعامپاز جاس جازۋشىنىڭ ءبىرى مالىك وتارباەۆ ەكەنىن ايتۋىمىز كەرەك. مىنە، سول سەبەپتى دە سوزىمىزگە دالەل رەتىندە ونىڭ «ان ارىس» باسپاسىنان شىق­قان «وي­قازان» كىتابىنىڭ ماڭىزىنا ءسال توقتالماقپىز. بۇرىن بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دارى ارقىلى مالىكتىڭ جازعان-سىز­عاندارىنا نازار اۋدارىپ جۇرەتىنبىز. ءبارى ەستە قالماعانىمەن، ونىڭ بىرسىدىرعى ادەبي-فيلوسوفيالىق وي-تولعامدارىنا تۇشىنعانبىز. مىنا كىتابىن دا قۇمارلىقپەن قولعا الىپ، وقىعانىمىزدا اۆتوردىڭ جۇرەگىنەن شىققانىنىڭ جۇرەككە جەتىپ جاتقانىنا كامىل سەنە تۇستىك. بۇل كىتاپقا قوعام، زامان، تاعدىر تۋرالى وي-تولعاۋلارى توپتاستىرىلىپتى. ناقتىراق ايتساق، ادەبي-فيلوسوفيالىق، پەداگوگيكالىق، پسيحولو­گيا­لىق جاعىنان اقىل-ساناعا شۋاق تۇسىرەتىن قىس­قا تولعاۋلار – وقىرماندارىنان لايىقتى باعاسىن الاتىنىنا سەنىمدىمىز. ءبىر اتاپ وتەرلىگى سول، ادامدار اراسىنداعى قارىم-قاتىناس، ومىرلىك قۇندىلىقتار، اسىل سەزىم، كوركەم مىنەز قالىپتاستىرۋ تاقىرىپتارىنداعى ءماندى وي-كوزقاراستار قىزعىلىقتى جازىلۋىمەن دە تارتىمدى وقىلادى. جەتەگە جەتە تۇسەدى. تەرەڭ ويلارعا باستايدى. كىتاپتىڭ ەرەكشەلىگى – رۋحاني الەمىمىزدى بايىتىپ، اقيقاتتى تانۋعا جەتەلەيتىندىگى بولسا كەرەك. اتالمىش ەڭبەك «ءومىردىڭ ءوزى – رامازان»، «اقيقاتتىڭ اجارى»، «جالعىزدىقتىڭ جولى»، «تا­بانعا كىرگەن شوگىر»، «وي نامىسى»، «ساراڭ ساداقا»، «ءومىرسىز ءولىم مەن ءولىمسىز ءومىر» جانە «ەسكەندىردىڭ جەڭىلىسى» دەگەن تاراۋلاردان تۇرادى. ارقايسىسىنىڭ كوتەرىپ تۇرعان جۇگى بار، ايتار ويى، سالماقتى پايىمى مول. ءبارى دە يماندىلىقتىڭ التىن شۋاعىنا ما­لىن­عان كوكىرەك تازارتار نۇرلى جازۋلار دارەجەسىنە كوتەرىلگەنى مار­حا­باتقا بولەيدى ەكەن. اۆتوردىڭ: «اق­ىل-ساناسىنا ءىلىم مەن عىلىم، كو­كى­رە­گىنە سەنىم مەن يماندىلىق قوندىر­عان ادام ومىرگە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىنى داۋسىز. سەبەبى، ول ءاربىر ءىس-قيمىلىنىڭ ەسەبىن ۇلى سوتتا بەرەتىنىنە كامىل سەنەدى»، دەۋىندە قان­شالىقتى ءمان جاتىر دەسەڭىزشى. سونداي-اق كىتاپتاعى: «ىسىراپ­شىل­دىق ىرىستى، اشقاراقتىق ازىق­تى ازايتادى»، «كۇنا مەن قاتەلىك. ەكەۋى ۇقساس، ءارتۇرلى ۇعىمدار. وسى ۇعىمداردى تولىق ۇقپاعاندار يمان­دىلىق جولىمەن جۇرۋدەن تارتىنادى»، «رۋحاني كەمەلدىلىك جانە ۇرپاق تاربيەسى اۋىزعا تۇسكەن ادال ازىقتان باستالادى. ازىقتىڭ ادالدىعى وزىندە عانا ەمەس، قاي جولمەن كەلگەندىگىنە دە باي­لانىستى»، «كەيبىر جاندار اينەك ىسپەتتەس... ءوز­گە­نى كورسەتەدى، بىراق ءوزىن بايقاتپايدى»، «سۇلۋ ايەل – گاۋھار تاس، يبالى ايەل – قازىنا»، «عىلىم مەن ءىلىم جۇرەككە قونباسا، سەنىم-نانىمنىڭ قا­لىپ­تاسۋى ەكىتالاي... جۇرەككە قونعان ءىلىم امال ءجۇ­زىن­دە كورىنبەك»، ت.ب. وسى تەكتەس وي سۇزگىسىنەن وتكەن ماتىندەر وقىرمانىن تولعانىسقا تۇسىرەرى حاق. مالىكتىڭ ءمولدىر شىقتاي وي ورامدارىنىڭ ءبارى دە تۇجىرىمدى تاقىرىپشالارمەن بەرىلىپ، وقىر­ما­نىنا بىردەن ءدامىن تاتتىرىپ تۇراتىنداي. ال ونداي تالعامپازدىقپەن ەكشەلگەن سۋىرتپاق سىر­لاردى تامسانىپ وقىپ وي ءتۇيۋ، ساباق الۋ، ومىرلىك كادەگە جاراتۋ اركىمنىڭ جۇرەك قالاۋىنىڭ ءىسى بولسا كەرەك. قورىتا ايتقاندا، «ويقازان» تاعىلىمدارى اۆتوردىڭ اقىندىعىمەن دە ارلەنگەن جان ءمول­دىرلىگىنىڭ تامشىلارى بەلگىسىندەي، كوڭىلگە جاتا قويادى. ءلاززاتتاندىرادى. جازارىڭ كوپ بولسىن، شابىتىڭنىڭ تايقازانى مارجان سوزدەرگە ءدوپ تولسىن، ءىنىم! قايسار ءالىم. استانا.
سوڭعى جاڭالىقتار

پاگانيني

ونەر • كەشە

وتىز جىلدىققا وي قورىتقان

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار