قىزىلجار وڭىرىندە اسكەري ماماندار دايارلايتىن جوعارى وقۋ ورنى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى قونىس تەۋىپ, ەل ومىرىندەگى اسا ماڭىزدى وقيعالاردىڭ ءبىرى بولدى. سودان بەرگى 14 جىلدىڭ ىشىندە ونىڭ قابىرعاسىنان مىڭداعان بىلىكتى كادرلار تۇلەپ ۇشىپ, وتان الدىنداعى جاۋىنگەرلىك مىندەتتەرىن ابىرويمەن ورىنداپ كەلەدى. ءبىز اسكەري ينستيتۋتتىڭ باستىعى, ىشكى ىستەر پولكوۆنيگى, اسكەري عىلىمدار دوكتورى جۇمابەك احمەتوۆكە جولىعىپ, وقۋ ورنىنىڭ قازىرگى تىنىس-تىرشىلىگى جايلى اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– جۇمابەك حاتيوللا ۇلى, ءاسكەري وقۋ ورنىن ورنالاستىرۋعا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تاڭداپ الىنۋى كەزدەيسوق بولماسا كەرەك.
– ارينە. مۇنداي شەشىمگە كەلەر الدىندا ساياسي, ەكونوميكالىق جاعدايلاردىڭ ستراتەگيالىق ءمان-ماڭىزى جان-جاقتى ەسكەرىلگەنى انىق. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى كۇنىنەن مەملەكەت تىنىشتىعىن ساقتاۋعا, دەربەس اسكەرىمىزدى قۇرۋعا, قورعانىس سالاسىن نىعايتۋعا ەرەكشە ءمان بەرىپ كەلەدى. جاسىراتىنى جوق, وداق ىدىراعاننان كەيىن كوپتەگەن تاجىريبەلى اسكەري ماماندار مەن كومانديرلەر تاريحي وتاندارىنا ورالدى, باسقا سالالارعا اۋىستى. سول سەبەپتى قارۋلى كۇشتەردە اسكەري بورىشىن وتەپ جۇرگەن ساربازداردىڭ جوعارى جاۋىنگەرلىك ازىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋ, قىراعىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى وفيتسەرلەر كورپۋسىن جاساقتاۋ وزەكتى ماسەلەگە اينالدى. ەكىنشىدەن, توعىز جولدىڭ تورابى سانالاتىن پەتروپاۆل قالاسى رەسەيگە جاقىن جاتقاندىقتان, شەكارانى نىعايتۋ ەلدىك مۇددەنى ويلاستىرعان قادامداردىڭ ءبىرى بولدى.
1997 جىلى 18 ناۋرىزدا ىشكى ءاسكەرلەر ءۇشىن وفيتسەر كادرلار دايارلاۋ ماقساتىمەن اسكەري وقۋ ورنىن قۇرۋ تۋرالى ۇكىمەت قاۋلىسىنان كەيىن ىلە-شالا ازىرلىك جۇمىستارى باستالىپ كەتتى. يەسىز قالعان مەحانيكالىق تەحنيكۋمنىڭ عيماراتتارى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, قالپىنا كەلتىرىلدى. اسكەري قىزمەتكەرلەرگە ارناپ تۇرعىن ءۇي سالىندى. بۇل تۇرعىدان العاندا, مەملەكەتتىڭ قارجىلىق كومەگى ءىستىڭ جىلدام شەشىلۋىنە وڭ ىقپال ەتتى. وسى جىلى العاشقى تۇلەكتەر قابىلدانىپ, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 10 جىلدىعى قارساڭىندا ءبىتىرىپ شىقتى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى, قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى ن.ءا. نازارباەۆ ۋچيليششەگە ارنايى كەلىپ, جاۋىنگەرلىك تۋدى سالتاناتتى جاعدايدا تابىس ەتكەنىن ءبارىمىز دە ماقتانىش تۇتامىز. وقۋ ورداسىن ءار جىلدارى گەنەرال-مايورلار امانگەلدى دۇيكەنوۆ, راشيد فاتكۋللين, پولكوۆنيكتەر مۇرات قاراعويشيەۆ, ءسابيت احمەتوۆ باسقارىپ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانىڭ نىعايۋىنا, ءتاجىريبەلى ماماندارمەن قامتۋدا ۇلكەن ۇلەس قوستى.
– بولاشاق وفيتسەرلەردى قانداي ماماندىقتارعا باۋليسىزدار؟
– ءسوز اراسىندا 2009 جىلى ۋچيليششەگە اسكەري ينستيتۋت ءمارتەبەسى بەرىلىپ, ىشكى اسكەر قۇرامىنا وفيتسەرلەر ازىرلەيتىن بىردەن-ءبىر ىرگەلى وقۋ ورنى ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. بۇگىنگە دەيىن 1892 ساردار دايىنداپ شىعاردىق. ولاردىڭ 185-ءى وقۋ ورنىن ۇزدىك ءتامامدادى. كۋرسانتتار 4 جىل وقۋ بارىسىندا كوماندالىق-تاكتيكالىق, ءتاربيە ءجانە الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق, راكەتا-ارتيللەريالىق, ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ سالالارى بويىنشا ازاماتتىق ماماندىق الىپ شىعادى. اسكەري كادرلار دايارلاۋدا حالىقارالىق ءتاجىريبەمىز دە جيناقتالىپ كەلەدى. ماسەلەن, قىرعىزستان مەن تاجىكستاننىڭ وكىلدەرى وقيدى. وفيتسەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ فاكۋلتەتىندە 900-گە جۋىق ادام ءوز بىلىمدەرىن جەتىلدىردى. عىلىمي ءجانە عىلىمي-پەداگوگيكالىق كادرلاردى ءوز كاسىبىنە باۋلۋ ءىسى دە ءجۇيەلى جۇرگىزىلەدى. ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى مەن رەسەيدىڭ ءىىم ىشكى اسكەرلەرىنىڭ ماماندارىمەن عىلىمي-تەوريالىق جانە تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيالار ءوتكىزۋ داستۇرگە اينالعان.
ەل اسكەرلەرىندەگى باتالوندار قۇرامىنداعى وفيتسەرلەردىڭ 90 پايىزى – ءبىزدىڭ تۇلەكتەرىمىز. ولار سونىمەن قاتار قورعانىس, توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىكتەرىندە, ۇقك شەكارا كوميتەتىندە ابىرويلى قىزمەت اتقارۋدا.
– كۋرسانتتاردى وقۋعا قابىلداۋ, ادالدىققا انت بەرۋ ءراسىمدەرى, ءتۇرلى تاكتيكالىق-وقۋ جاتتىعۋلارى ناقتى پاتريوتيزمنىڭ ءۇردىس ۇلگىسىنە اينالعانىن, جاس بالعىنداردىڭ وي-ساناسىنا, ماماندىق تاڭداۋىنا وڭ ىقپال ەتىپ جۇرگەنىن جۇرتشىلىق اۋزىنان ءجيى ەستيمىز.
– «جاستا بەرگەن تاربيە جاس قايىڭدى يگەندەي» دەپ بەكەر ايتىلماعان. ال ەلگە, جەرگە دەگەن پەرزەنتتىك ماحاببات, وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك پەن قۇرمەت وتباسىنان, بالاباقشادان, مەكتەپتەن باستاۋ الاتىنىن ەشكىم دە جوققا شىعارماسا كەرەك. بىزدە «قازاقستان – مەنىڭ وتانىم!» تاقىرىبى اياسىندا ءىس-شارالار ءجيى ءوتكىزىلەدى. بۇل اكتسيا ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا كەڭ قانات جايا ءتۇستى. ونداعى ماقسات – وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بويىندا ازاماتتىق پارىز سەزىمى مەن مىندەت ۇعىمىن قالىپتاستىرۋ. پرەزيدەنتىمىز ءوز جولداۋىندا «وتاندى قالتقىسىز ءسۇيۋ ونىڭ سۋىعىنا شىداپ, ىستىعىنا كۇيۋدى تالاپ ەتەدى» دەپ اتاپ وتكەنى ءمالىم. پاتريوتتىق تاربيەنىڭ قاينار كوزىنىڭ, سارقىلماس قاينار بۇلاعىنىڭ بىرقاتار مىندەتتەرىن قوستانايدا بولىپ وتكەن «مەنىڭ قازاقستانىم!» اتتى رەسپۋبليكالىق پاتريوتتار فورۋمى بەلگىلەپ بەردى. شىنىندا دا ەل رامىزدەرىن قاستەرلەۋ, ۇلتتىق, تاريحي قۇندىلىقتاردى باعالاۋ, ەگەمەندىكتىڭ قادىر-قاسيەتىن جەتە ۇعىنۋ سەزىمدەرى ناقتى ىستەردە كورىنىس تاۋىپ جاتسا, تاعىلىمى وتە زور. تاياۋدا ينستيتۋتتىڭ 11-ءشى ءتۇلەكتەرىن شىعارىپ سالدىق. وسىنداعى قوشتاسۋ, انت قابىلداۋ كورىنىستەرىنىڭ, ۇلكەن شەبەرلىك پەن ەپتىلىكتى, كۇشتىلىكتى تالاپ ەتەتىن اسكەري-تاكتيكالىق جاتتىعۋلاردىڭ اسەرى مول بولدى. سالتاناتتى شاراعا وبلىس اكىمى سەرىك ءبىلالوۆ, ىشكى اسكەرلەر قولباسشىسىنىڭ ورىنباسارى, گەنەرال-مايور البەرت ماتكارىموۆ, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرى, اتا-انالار قاتىسىپ, «لەيتەنەنت» شەنى مەن ديپلومداردى تابىس ەتتى. اقجول تىلەدى. جۇرتشىلىق كۋرسانتتاردىڭ ءتۇرلى ءاسكەري ونەرلەرىن تاماشالادى. ساپ تۇزەگەن كۇيى «العا, قازاق جىگىتتەرى!» ءانىن شىرقاپ ءوتكەندە ەل قورعانىنان ارتىق ەشقانداي قۇدىرەت, مارتەبە جوق ەكەنىن ىشتەي باعامداعانداي بولاسىڭ. جىل وتكەن سايىن ينستيتۋتتا وقۋعا تىلەك بىلدىرۋشىلەر قاتارى ارتىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءوزى ءاسكەري ماماندىقتى جۇرەك قالاۋىمەن تاڭداعان جاس ساربازداردىڭ – ەرتەڭگى ساردارلاردىڭ ازاماتتىق تۇلعاسىن, انىق بايلامىن تانىتسا كەرەك.
ينستيتۋتتا وفيتسەرلەر كلۋبى, ارداگەرلەر كەڭەسى, جاستاردىڭ باستاماشىل ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. ال, اسكەري وركەستر مەن ونىڭ ءانشىلەرى رەسپۋبليكالىق كونكۋرستاردىڭ لاۋرەاتى بولىپ تابىلادى. جەكە قۇرام قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اسكەري شەرۋىنە ۇزبەي قاتىسىپ كەلەدى. سپورتتىق جەتىستىكتەرىمىز ءوز الدىنا ءبىر توبە. سەرجانت ايبەك قىرىقباي دجيۋ-دجيتسۋدەن, كاپيتان ميراس ءبىرىمجانوۆ كيكبوكسينگتەن, كىشى سەرجانت دەنيس كولەسنيكوۆ گىر كوتەرۋدەن جاسوسپىرىمدەر اراسىندا الەم چەمپيونى اتاندى. اعا لەيتەنانت ماقسات ءنۇسىپوۆ قازاق كۇرەسىنەن ەۋروپا جەڭىمپازى بولدى. ايتا بەرسە, مۇنداي تابىستارىمىز كوپ. كوڭىلدىلەر مەن تاپقىرلار كومانداسى دا جاقسى قىرىنان كورىنىپ ءجۇر. وسىلايشا ورتاق ءىس جولىنا جۇمىلا كىرىسسەك, زايا كەتپەسى, ءتۇپتەپ كەلگەندە, ءار قازاقستاندىقتىڭ وتانشىلدىق رۋحىن اسقاقتاتىپ, ءبىرلىككە, ىنتىماققا قىزمەت ەتەرى انىق.
مىنە, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ مەرەيلى تويى دا جاقىنداپ كەلەدى. ول «بەيبىتشىلىك پەن جاسامپازدىقتىڭ 20 جىلى» رەتىندە كەڭىنەن اتاپ ءوتىلمەك. وتكەن جىلدارىمىز بوسقا كەتكەن جوق. بوستاندىق, بىرلىك, تۇراقتىلىق, ءوركەندەۋ سەكىلدى اسىل قۇندىلىقتارىمىز قالىپتاستى. ەل تاريحىنداعى ەرەكشە بەلەستەن ءمۇدىرمەي وتكەن اسكەري ينستيتۋت ۇجىمى تاۋەلسىزدىكتى ودان ءارى نىعايتۋ, مەملەكەتتى ورنىقتىرۋ جولىندا ايانباي قىزمەت ەتە بەرەتىن بولادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن ءومىر ەسقالي.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
