كوشى-قونعا باقىلاۋ كۇشەيتىلەدى

ەلىمىزگە كەلەم دەۋشىلەردىڭ سانى كۇن ساناپ كوبەيە تۇسۋدە. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 5 ايىندا عانا 430 مىڭنان استام شەتەلدىك تىركەلدى. الايدا, جاسىراتىنى جوق قازىر كوشى-قون سالاسىنداعى جاعداي مەملەكەت تارا­پى­نان قابىلدانىپ وتىرعان وراسان شارالارعا قاراماستان شيەلەنىسكەن كۇيىندە قالىپ وتىر. سوعان وراي جىل سايىن قازاقستانعا با­­عىتتالاتىن كوشى-قون تاسقىنى ەشۋاقىتتا تولاستامايتىنى دا بەلگىلى. قۇزىرلى مەكەمەلەر جۇرگىزگەن تەكسە­رۋ­لەردىڭ ناتيجەلەرىنە كوز جۇگىرتسەك شەتەلدىكتەر الشاڭداي كىرگەنىمەن ايتقانعا كون­بەيدى ەكەن. ولار ءتىپتى قازاقستاننىڭ زاڭى بار-اۋ دەپ كوشى-قون پوليتسياسىنا تىركەلۋدى قاجەت قىلمايدى. تىركەلسە دە, تىركەلگەن ور­ىندا بولۋدى ءجون سانامايدى. ەلدە ءجۇرۋ مەر­زىمىن ساقتامايدى. «ءاي» دەيتىن اجا, «قوي» دەيتىن قوجا بولماعان سوڭ ەڭبەك قىز­مەتىن زاڭسىز جۇزەگە اسىرادى. ءتىپتى مۇنى ايتاسىز, ولار ەلدەن شىعارىپ جىبەرۋ تۋرالى سوت شەشىمىن دە ورىندامايدى ەكەن. سوندا بۇل نەعىلعان با­سىنعاندىق؟ مىنە, شەتەل­دىك­تەردىڭ قازاق­ستان­دا زاڭسىز بولۋىنىڭ وسىن­داي ورەسكەل كوپ­تەگەن فاكتىلەرى انىقتال­عان­دىعىن قۇزىر­لى ورگاندار دا جاسىرماي حابارلادى. ماسەلەن, الماتى قالاسىندا, اقتوبە, ال­ماتى, جامبىل, باتىس قازاقستان, قوستا­ناي, ماڭعىستاۋ جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا جەكە ىستەرى بويىنشا كەلگەندەرىنە قاراماستان تۇراقتى كاسىپپەن اينا­لىسىپ, زاڭ بۇزعان 400 شەتەلدىك انىقتالعان. الماتى قالاسىندا, اقتوبە, قىزىلوردا, ماڭ­عىستاۋ جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىس­تارىندا ىشكى ىستەر ورگاندارىندا تولقۇ­جات­تارىن تىركەمەستەن وڭىرلەردە جۇرگەن 60-تان استام شەتەلدىك, سونداي-اق تىركەلگەن كەزدە كورسەتىلگەن مەكەن-جايلاردا ولاردىڭ بول­ماۋىنىڭ 35-تەن استام دەرەگى انىقتالعان. مۇنداي زاڭسىز كوشى-قوننىڭ تەرىس سالدارى الەۋمەتتىك جاعدايدى ۋشىقتىرىپ, قىل­مىس­تى تۋىنداتاتىنى جانە مەملەكەت تىنىس-تىرشىلىگىنىڭ بارلىق سالاسىنا اسەر ەتەتىنى انىق. مىسالى, اعىمداعى جىلدىڭ 5 ايىندا عانا شەتەلدىكتەر 726 قىلمىس جانە 60 مىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعان. سوعان وراي 2009 جىلدان باستاپ بۇگىنگە دەيىن باس پروكۋراتۋرا ءتۇرلى قىلمىستار جاساعاندارى ءۇشىن 338 شەتەلدىكتى ەكستراديتسيالادى. بىراق وسى كەلۋگە ناقتى تىيىم سالۋ تۋرالى سوت شەشىمدەرى شىعارىلعان ادام­داردىڭ ءوزى قايىرا قازاقستاندىق شەكارانى كەدەرگىسىز وتكەندىگىنىڭ كوپتەگەن فاكتىلەرى انىقتالدى. وسىعان بايلانىستى, ۇيلەستىرۋ كەڭەسى وسى ساناتتاعى شەتەلدىك ازاماتتارعا قاتىستى كوشى-قون باقىلاۋىن كۇشەيتۋگە ءۋا­كىلەتتى ورگانداردىڭ نازارىن اۋداردى. سو­نى­مەن قاتار, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, شەتەلدىكتەردى قازاقستاننان شىعارىپ جىبەرۋ تۋرالى سوت شەشىمىن ورىنداۋدان جالتارۋ ماسەلەلەرى وزەكتى كۇيىندە قالىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ وتىرىسى ەلەكتروندى سپۋتنيكتىك قاداعالاۋ ەنگىزۋ جونىندەگى پيلوتتىق جوبانى ىسكە اسىرۋدى ەل ۇكىمەتى الدىندا باستاماشىلىق جاساۋ تۋرالى باس پروكۋراتۋرانىڭ ۇسىنى­سىن ماقۇلدادى. بۇل جوبا ەلىمىزگە كەلۋگە 5 جىلعا دەيىن تىيىم سالا وتىرىپ, ولاردىڭ قازاقستاننان ناقتى شىعارىلىپ جىبەرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ىقپال ەتەتىن بولادى. ۇيلەستىرۋ كەڭەسى شەتەلدىكتەردىڭ ەل اۋما­عىنا كەلۋىن باقىلاۋدى قاتاڭداتۋ بويىنشا بىرقاتار ءبىرىنشى كەزەكتەگى شارالاردى ۇس­ىندى. اتاپ ايتقاندا, سىرتقى كوشى-قون اع­ىمدارىن ەسەپكە الۋعا ارنالعان «بۇركىت» بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسىنىڭ مۇمكىن­دىك­تەرىن جەتىلدىرۋ جانە بارىنشا پايدالانۋ, زاڭسىز كوشى-قوننىڭ جولىن كەسۋ بويىنشا ءتيىستى ءوزارا ارەكەتتى قامتاماسىز ەتۋ, شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋ ءتارتىبىن وزىق شەتەلدىك تاجىريبە نەگىزىندە جەتىلدىرۋ, سونداي-اق كوشى-قون زاڭنامالارىن قولدانۋ سالا­سىن­داعى قاداعالاۋ قىزمەتىن كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن كورسەتتى. الەكساندر تاسبولاتوۆ.