ونەگەلى ءومىر

وزەن كەن ورنىن يگەرۋگە سول كەزدەگى وداقتىڭ ءار جەرىنەن كوپتەگەن ماماندار كەلىپ, تۇڭعىش سكۆاجينالاردى قازىپ, توپتىق قوندىرعىلاردى تۇرعىزدى, مۇ­ناي, سۋ قۇبىرلارىن تارتتى. سولار­دىڭ ىشىندە, كورشىلەس اتىراۋ وبلىسى مەن تۇرىكمەن­ستاننان كەلگەندەردىڭ قىزمەتى قۇرمەتپەن اتالادى. سونىڭ ءبىرى – «نەبيتتاۋ» مۇناي ءبىر­لەستىگىندە جەتى جىل شەبەر بولىپ جۇ­مىس جاساعان قۋا­نىش­نياز توقبانوۆ ەدى. توقبانوۆتار اۋلەتى اتاجۇرت, كيەلى ولكەگە 1964 جىلدىڭ قاراشا ايىندا ورالدى. ماڭعىستاۋدان «مۇناي شىقتى» دەگەن حاباردى ەستىگەن بويدا قۋانىش­نياز قازىنالى تۇبەككە جول تارتتى. جال­عىز ەمەس, قاسىنا ءوزى قاتارلى ءناسىر ءاجى­باەۆ, نۇرجاۋ امانوۆ جانە تۇگەل بەلىباەۆ سىندى تۋعان جەردى اڭساعان جىگىتتەردى ەرتە كەلىپ, وزەنگە اتباسىن تىرەدى. جاڭادان اشىلىپ جاتقان كەن ور­نىن­دا قانداي جاعداي بولسىن, ءۇي جوق, ادام­داردىڭ كوبى قولدان قازعان جەرتو­لە­لەردە تۇرادى. ۆاگون ۇيلەر دە جوق­تىڭ قا­سى. اۋىز سۋ 130-150 شاقىرىم­نان تاسى­لا­دى. كولىك تە تاپشى, جۇ­مىس­قا تراكتور ءسۇي­رەت­كەن شانامەن قاتى­نا­عان كەزدەر دە بول­دى. بۇل قيىندىقتار جىگىتتەردىڭ جىگەرىن جاسىتقان جوق, قايتا بابالار مەكەنىنە تاباندارى تيگەن سوڭ, بويلارىنا كۇش-قۋات پايدا بول­دى. مۇنىڭ بارلىعى ۋاقىتشا قيىن­دىق ەكەندىگىن ىشتەي سەزىنىپ, بولاشاققا زور سەنىممەن قارادى. ولار جالعىز ەمەس ەدى. وسىنىڭ ال­دىن­دا ءبىر توپ ورىمدەي قىز-جىگىت­تەر­دىڭ كو­شىن باستاپ, اتىراۋدان بايىرعى مۇناي­شى ۇرپاعى راحمەت وتەسىنوۆ كەلگەن بو­لاتىن. قازاق ەلىنىڭ «قارا التىن» قازى­ناسىن وتان قاجەتىنە جاراتقان اتاقتى بال­عىمباەۆتار, بالجانوۆتار ءىسىن جال­عاس­تىرۋشى راحمەت اعا كەلىسىمەن باسشى­لىق تىزگىنىن قولعا الىپ, جاڭا مۇناي الاڭىن «قالاي, قايتىپ يگەرەمىز, كەلۋ­شىلەردىڭ ەڭبەگى مەن الەۋ­مەت­تىك ماسە­لە­لەرىن قالاي شەشەمىز» دەگەن ساۋال ءتوڭى­رە­گىندە تول­عاندى. تابيعاتىندا زيا­لى, ىسىنە زور جاۋاپكەرشىلىكپەن قا­راي­تىن ازامات جان-جاقتان كەلىپ جات­قان ازامات­تار­دىڭ كوبى­مەن اۋىزبا-اۋىز سويلەسىپ, اقى­لى­مەن ءبولىسىپ, پىكىرلەرىن تىڭدادى. سو­لار­دىڭ ءبىرى ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان ق.توقبانوۆ ەدى. ر.وتەسىنوۆپەن اڭگىمەدەن العان اسە­رىن قۋەكەڭ بۇگىن بىلايشا بايان­دايدى. – «باراق ءۇيدىڭ ءبىر بولمەسىن كابينەت ەتىپ وتىرعان اقسارى كىسىنىڭ ارايلى ءجۇزىن العاش كورگەندە, جۇرەگىم جىلىپ سالا بەر­دى. امان-ساۋلىقتان كەيىن قۇ­جات­تا­رىمدى مۇقيات قاراپ, مۇنايشى ەكەنسىڭ عوي, وزدەرىڭىزدەي ازاماتتار بىزگە اۋاداي قاجەت, كەلگەنىڭ قانداي جاقسى بولعان, ەرتەڭنەن باستاپ ىسكە كىرىس» دەگەنى. – باسشىنىڭ الدىنان قاناتتانىپ شىق­قاننان كەيىن جىگىتتەرىمنىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, №5 سكۆاجينانى قابىلداپ ال­دىم – دەدى ءسوزىن ودان ءارى جالعاس­تى­رىپ, – وسى ارادا ايتا كەتەر ءبىر ءجايت, باس­تاپقى كەزدە كەن ورنىندا بار بول­عانى ءۇش-اق سكۆاجينا بولعان. № 1,3 ۇڭ­عىلاردى باسقا بريگادا ال­دى دا, بىزگە سوڭعىسى ءتيدى. جاڭا تاپسى­رىلعان سكۆا­جي­نانىڭ جۇمى­سى كوپ بولا­تى­نى بەلگىلى, بارلىعىن ءوزىمىز جاساپ ابات­تان­­دى­رىپ, ازعانا كۇن ىشىندە رەتكە كەلتىردىك. كەلگەن تەحنيكانى ءتيىمدى پايدالانىپ, جالعانعان باس قۇ­بىرلار مەن ارالىق قۇ­بىرلاردى مۇناي ولشەگىش قوندىر­عى­لار­دى­ تولىقتاي, جاب­دىقتاپ, ىسكە قوس­تىق. كەيىننەن توپتىق قون­دىرعىلار تۇرعىزى­لىپ, سكۆاجينا سا­نى كوبەيدى. ەڭ باستىسى ۇجىمدا بىرلىك پەن بەرەكە جانە جۇمىسقا دە­گەن ىنتا جوعارى بول­دى. سول سەبەپتەن دە, اي سايىنعى تاپ­سىر­ما اسىرا ورىن­دالدى. كەيىننەن جا­ڭا ادامدار الىندى. بار­لى­عى بىردەي مۇ­نايشى ەمەس, ارينە. وقى­­تىپ, مامان­دىق­قا باۋلىپ, قامقورلىق كورسەتۋ ار­قا­­سىندا سول ازاماتتاردىڭ كو­بى شە­بەر, ينجەنەر, تسەح باستىعى سياقتى جاۋاپ­­تى جۇمىستاردى اتقاردى. ماسەلەن, بريگادا شەبەرى بولعان ماقسات بورانباەۆ اۋەلى كاسىپشىلىككە جەتەكشىلىك ەتىپ, ءبىراز جىل وزەن مۇناي, گاز ءوندىرۋ باسقار­ماسىن باسقاردى. سودان كەيىن جامبىل وبلىسى­نىڭ اۋماعىنداعى ەلىمىزدەگى ءىرى «امانكەلدى» گاز كەن ورنىن يگەرۋگە باسشىلىق ەتتى. بريگادانىڭ قاراپايىم وپەراتورى مان­سۇر وماروۆ وندىرىستە العان ءتاجىري­بەسىن عىلىممەن ۇشتاستى­رىپ, تەحنيكا عىلىم­دارى­نىڭ دوكتورى اتاندى. وسى­نىڭ بار­لى­عى ۇجىمدا ىسكەر دە, ىزدەنىمپاز ازاما­ت­تار­دىڭ بول­عان­دىعىن ايقىن­داي­دى, – دەيدى ارداگەر. راسىندا دا سولاي. سايدىڭ تاسىن­داي ىرىكتەلگەن جىگىتتەردەن قۇرالعان بريگادا اتى ءبۇتىن ەلگە جايىلدى. ق.توقبانوۆتىڭ ءوزى دەلەگاتسيا قۇرامىندا بىرنەشە شەت ەلدەردە بولىپ, تاجىريبە­سىمەن ءبولىستى. سول كەزدەگى قازاق ەلىنىڭ باسشىسى د.قوناەۆ جاڭاوزەن قالاسىنا كەلگەن ساپارى كەزىندە وسى بريگادادا بولدى. كەن ورنىنان ءار جىل­دارى ءوندى­رىل­گەن 100, 200 جانە 300 ملن. توننا «قارا التىنعا» بۇلار دا قو­ماق­تى ۇلەس قوستى. سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى سماعۇل جالعاسباەۆ, قر مەملەكەتتىك سىي­لى­عى­نىڭ لاۋرەاتى ءسابيت ابەنوۆ, قار­جاۋ­­باي سەڭگىرالين سياقتى بەلگىلى مۇناي­شى­لارمەن ءبىر بريگادادا جۇمىس جاسادى. كاسىپشىلىكتەگى قىزمەتتەن كەيىن «وزەن­مۇنايگازدىڭ» بىرقاتار بولىمشە­لە­رىندە تەحنولوگيالىق بولىمدەردى باس­قا­رىپ, تسنيپر-دا باسشى بولدى. عى­لى­مي-تەح­نولوگيالىق ورتالىقتا باس ين­جەنەرلىكتى ات­قارىپ, سول جەردەن ەڭ­بەك دەمالىسىنا كەت­تى. وسىنداي قىز­مەت­تەردە جۇرگەندە وزەن كەن ورنىن يگەرۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ مەن مامان­دارىن تاربيەلەۋ ىسىندە قالىپ­تاس­­تىر­عان ءوزىنىڭ ادىستەمەلىك مەكتەبى بار. ءارى, مۇناي ءوندىرۋدى مولايتۋ ماقساتىندا وندىرىسكە وڭعا تارتا ونەرتاپقىشتىق جا­ڭا­لىق ەنگىزدى. كوبى قازىر وندىرىستە قول­دا­نىلىپ, جەمىسىن بەرۋدە. قالانىڭ قوعام­دىق ومىرىنە دە بەلسەندى ارالاس­تى. الدە­نە­شە رەت جاڭاوزەن قالالىق ءماسليحاتتىڭ دە­پۋتاتتىعىنا سايلانىپ, تۇرعىن­داردىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايىنىڭ جاق­­سارۋىنا, دەنساۋلىق پەن ءبىلىم سالاسىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوستى. وسىنداي ەرەن ەڭبەگى ارقا­سىندا مۇناي ءوندىرىسى سالا­سىن­داعى ماراپاتتارىن ايتپاعان­د­ا, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن وردەن, مەدالدارىن ومىراۋىنا تاقتى. وزەندەگى العاشقى كومسومول-جاستار بريگاداسىنىڭ بريگاديرى رەتىندە دە ەل ەسىندە ءجۇر. جەتپىستىڭ بەلەسىنە كوتەرىلگەن ارداگەر: – «قازىرگى مۇناي سالاسىنا مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلىپ جاتقان قام­قور­لىق­تارعا كوڭىل سۇيسىنەدى. جاڭا تەحنيكامەن, بىلىكتى ماماندارمەن تولىعۋ­دا. مۇناي­شى­لاردىڭ الەۋمەتتىك جاع­دايى دا جاقساردى, ەڭبەكاقىلارى ءوستى. قىسقاسى, جۇمىس جا­ساۋ­عا نە قاجەت­تەر­دىڭ بارلىعى بار. بۇل ءبىز­دەرگە سوناۋ وتكەن عاسىردىڭ 60-جىل­دارىندا ارمان بولعان. بىراق, كەلەشەكتە وسىنداي بو­لا­رىنا, ءومىردىڭ وزگەرەرىنە سەندىك. سول سەنىمدى دەمەۋ ەتىپ جۇمىس جاسادىق. جاستار ەندى اۋىزبىرلىكتى ساقتاي وتى­رىپ, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ قۋاتىن ارتتى­را بەرسە دەگەن تىلەگىم بار» – دەيتىن ەدى. اسىل ازامات, ارداگەر مۇنايشى ءوت­كەن اپ­تادا ومىردەن وزدى. وكىنىشتى. دەگەنمەن, كو­ڭىلگە دەمەۋ بولاتىنى سەگىز بالا­سى ەسەيىپ, ەر­جەتتى, بارلىعى جو­عارى ءبىلىم الدى. اكە جو­لىن جالعاس­تىرىپ ءجۇر­گەندەرى دە از ەمەس. زاكاريا يساعۇلوۆ, قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى. جاڭاوزەن قالاسى.