05 شىلدە، 2011

ونەگەلى ءومىر

225 رەت كورسەتىلدى
وزەن كەن ورنىن يگەرۋگە سول كەزدەگى وداقتىڭ ءار جەرىنەن كوپتەگەن ماماندار كەلىپ، تۇڭعىش سكۆاجينالاردى قازىپ، توپتىق قوندىرعىلاردى تۇرعىزدى، مۇ­ناي، سۋ قۇبىرلارىن تارتتى. سولار­دىڭ ىشىندە، كورشىلەس اتىراۋ وبلىسى مەن تۇرىكمەن­ستاننان كەلگەندەردىڭ قىزمەتى قۇرمەتپەن اتالادى. سونىڭ ءبىرى – «نەبيتتاۋ» مۇناي ءبىر­لەستىگىندە جەتى جىل شەبەر بولىپ جۇ­مىس جاساعان قۋا­نىش­نياز توقبانوۆ ەدى. توقبانوۆتار اۋلەتى اتاجۇرت، كيەلى ولكەگە 1964 جىلدىڭ قاراشا ايىندا ورالدى. ماڭعىستاۋدان «مۇناي شىقتى» دەگەن حاباردى ەستىگەن بويدا قۋانىش­نياز قازىنالى تۇبەككە جول تارتتى. جال­عىز ەمەس، قاسىنا ءوزى قاتارلى ءناسىر ءاجى­باەۆ، نۇرجاۋ امانوۆ جانە تۇگەل بەلىباەۆ سىندى تۋعان جەردى اڭساعان جىگىتتەردى ەرتە كەلىپ، وزەنگە اتباسىن تىرەدى. جاڭادان اشىلىپ جاتقان كەن ور­نىن­دا قانداي جاعداي بولسىن، ءۇي جوق، ادام­داردىڭ كوبى قولدان قازعان جەرتو­لە­لەردە تۇرادى. ۆاگون ۇيلەر دە جوق­تىڭ قا­سى. اۋىز سۋ 130-150 شاقىرىم­نان تاسى­لا­دى. كولىك تە تاپشى، جۇ­مىس­قا تراكتور ءسۇي­رەت­كەن شانامەن قاتى­نا­عان كەزدەر دە بول­دى. بۇل قيىندىقتار جىگىتتەردىڭ جىگەرىن جاسىتقان جوق، قايتا بابالار مەكەنىنە تاباندارى تيگەن سوڭ، بويلارىنا كۇش-قۋات پايدا بول­دى. مۇنىڭ بارلىعى ۋاقىتشا قيىن­دىق ەكەندىگىن ىشتەي سەزىنىپ، بولاشاققا زور سەنىممەن قارادى. ولار جالعىز ەمەس ەدى. وسىنىڭ ال­دىن­دا ءبىر توپ ورىمدەي قىز-جىگىت­تەر­دىڭ كو­شىن باستاپ، اتىراۋدان بايىرعى مۇناي­شى ۇرپاعى راحمەت وتەسىنوۆ كەلگەن بو­لاتىن. قازاق ەلىنىڭ «قارا التىن» قازى­ناسىن وتان قاجەتىنە جاراتقان اتاقتى بال­عىمباەۆتار، بالجانوۆتار ءىسىن جال­عاس­تىرۋشى راحمەت اعا كەلىسىمەن باسشى­لىق تىزگىنىن قولعا الىپ، جاڭا مۇناي الاڭىن «قالاي، قايتىپ يگەرەمىز، كەلۋ­شىلەردىڭ ەڭبەگى مەن الەۋ­مەت­تىك ماسە­لە­لەرىن قالاي شەشەمىز» دەگەن ساۋال ءتوڭى­رە­گىندە تول­عاندى. تابيعاتىندا زيا­لى، ىسىنە زور جاۋاپكەرشىلىكپەن قا­راي­تىن ازامات جان-جاقتان كەلىپ جات­قان ازامات­تار­دىڭ كوبى­مەن اۋىزبا-اۋىز سويلەسىپ، اقى­لى­مەن ءبولىسىپ، پىكىرلەرىن تىڭدادى. سو­لار­دىڭ ءبىرى ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان ق.توقبانوۆ ەدى. ر.وتەسىنوۆپەن اڭگىمەدەن العان اسە­رىن قۋەكەڭ بۇگىن بىلايشا بايان­دايدى. – «باراق ءۇيدىڭ ءبىر بولمەسىن كابينەت ەتىپ وتىرعان اقسارى كىسىنىڭ ارايلى ءجۇزىن العاش كورگەندە، جۇرەگىم جىلىپ سالا بەر­دى. امان-ساۋلىقتان كەيىن قۇ­جات­تا­رىمدى مۇقيات قاراپ، مۇنايشى ەكەنسىڭ عوي، وزدەرىڭىزدەي ازاماتتار بىزگە اۋاداي قاجەت، كەلگەنىڭ قانداي جاقسى بولعان، ەرتەڭنەن باستاپ ىسكە كىرىس» دەگەنى. – باسشىنىڭ الدىنان قاناتتانىپ شىق­قاننان كەيىن جىگىتتەرىمنىڭ باسىن بىرىكتىرىپ، №5 سكۆاجينانى قابىلداپ ال­دىم – دەدى ءسوزىن ودان ءارى جالعاس­تى­رىپ، – وسى ارادا ايتا كەتەر ءبىر ءجايت، باس­تاپقى كەزدە كەن ورنىندا بار بول­عانى ءۇش-اق سكۆاجينا بولعان. № 1،3 ۇڭ­عىلاردى باسقا بريگادا ال­دى دا، بىزگە سوڭعىسى ءتيدى. جاڭا تاپسى­رىلعان سكۆا­جي­نانىڭ جۇمى­سى كوپ بولا­تى­نى بەلگىلى، بارلىعىن ءوزىمىز جاساپ ابات­تان­­دى­رىپ، ازعانا كۇن ىشىندە رەتكە كەلتىردىك. كەلگەن تەحنيكانى ءتيىمدى پايدالانىپ، جالعانعان باس قۇ­بىرلار مەن ارالىق قۇ­بىرلاردى مۇناي ولشەگىش قوندىر­عى­لار­دى­ تولىقتاي، جاب­دىقتاپ، ىسكە قوس­تىق. كەيىننەن توپتىق قون­دىرعىلار تۇرعىزى­لىپ، سكۆاجينا سا­نى كوبەيدى. ەڭ باستىسى ۇجىمدا بىرلىك پەن بەرەكە جانە جۇمىسقا دە­گەن ىنتا جوعارى بول­دى. سول سەبەپتەن دە، اي سايىنعى تاپ­سىر­ما اسىرا ورىن­دالدى. كەيىننەن جا­ڭا ادامدار الىندى. بار­لى­عى بىردەي مۇ­نايشى ەمەس، ارينە. وقى­­تىپ، مامان­دىق­قا باۋلىپ، قامقورلىق كورسەتۋ ار­قا­­سىندا سول ازاماتتاردىڭ كو­بى شە­بەر، ينجەنەر، تسەح باستىعى سياقتى جاۋاپ­­تى جۇمىستاردى اتقاردى. ماسەلەن، بريگادا شەبەرى بولعان ماقسات بورانباەۆ اۋەلى كاسىپشىلىككە جەتەكشىلىك ەتىپ، ءبىراز جىل وزەن مۇناي، گاز ءوندىرۋ باسقار­ماسىن باسقاردى. سودان كەيىن جامبىل وبلىسى­نىڭ اۋماعىنداعى ەلىمىزدەگى ءىرى «امانكەلدى» گاز كەن ورنىن يگەرۋگە باسشىلىق ەتتى. بريگادانىڭ قاراپايىم وپەراتورى مان­سۇر وماروۆ وندىرىستە العان ءتاجىري­بەسىن عىلىممەن ۇشتاستى­رىپ، تەحنيكا عىلىم­دارى­نىڭ دوكتورى اتاندى. وسى­نىڭ بار­لى­عى ۇجىمدا ىسكەر دە، ىزدەنىمپاز ازاما­ت­تار­دىڭ بول­عان­دىعىن ايقىن­داي­دى، – دەيدى ارداگەر. راسىندا دا سولاي. سايدىڭ تاسىن­داي ىرىكتەلگەن جىگىتتەردەن قۇرالعان بريگادا اتى ءبۇتىن ەلگە جايىلدى. ق.توقبانوۆتىڭ ءوزى دەلەگاتسيا قۇرامىندا بىرنەشە شەت ەلدەردە بولىپ، تاجىريبە­سىمەن ءبولىستى. سول كەزدەگى قازاق ەلىنىڭ باسشىسى د.قوناەۆ جاڭاوزەن قالاسىنا كەلگەن ساپارى كەزىندە وسى بريگادادا بولدى. كەن ورنىنان ءار جىل­دارى ءوندى­رىل­گەن 100، 200 جانە 300 ملن. توننا «قارا التىنعا» بۇلار دا قو­ماق­تى ۇلەس قوستى. سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى سماعۇل جالعاسباەۆ، قر مەملەكەتتىك سىي­لى­عى­نىڭ لاۋرەاتى ءسابيت ابەنوۆ، قار­جاۋ­­باي سەڭگىرالين سياقتى بەلگىلى مۇناي­شى­لارمەن ءبىر بريگادادا جۇمىس جاسادى. كاسىپشىلىكتەگى قىزمەتتەن كەيىن «وزەن­مۇنايگازدىڭ» بىرقاتار بولىمشە­لە­رىندە تەحنولوگيالىق بولىمدەردى باس­قا­رىپ، تسنيپر-دا باسشى بولدى. عى­لى­مي-تەح­نولوگيالىق ورتالىقتا باس ين­جەنەرلىكتى ات­قارىپ، سول جەردەن ەڭ­بەك دەمالىسىنا كەت­تى. وسىنداي قىز­مەت­تەردە جۇرگەندە وزەن كەن ورنىن يگەرۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ مەن مامان­دارىن تاربيەلەۋ ىسىندە قالىپ­تاس­­تىر­عان ءوزىنىڭ ادىستەمەلىك مەكتەبى بار. ءارى، مۇناي ءوندىرۋدى مولايتۋ ماقساتىندا وندىرىسكە وڭعا تارتا ونەرتاپقىشتىق جا­ڭا­لىق ەنگىزدى. كوبى قازىر وندىرىستە قول­دا­نىلىپ، جەمىسىن بەرۋدە. قالانىڭ قوعام­دىق ومىرىنە دە بەلسەندى ارالاس­تى. الدە­نە­شە رەت جاڭاوزەن قالالىق ءماسليحاتتىڭ دە­پۋتاتتىعىنا سايلانىپ، تۇرعىن­داردىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايىنىڭ جاق­­سارۋىنا، دەنساۋلىق پەن ءبىلىم سالاسىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوستى. وسىنداي ەرەن ەڭبەگى ارقا­سىندا مۇناي ءوندىرىسى سالا­سىن­داعى ماراپاتتارىن ايتپاعان­د­ا، تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن وردەن، مەدالدارىن ومىراۋىنا تاقتى. وزەندەگى العاشقى كومسومول-جاستار بريگاداسىنىڭ بريگاديرى رەتىندە دە ەل ەسىندە ءجۇر. جەتپىستىڭ بەلەسىنە كوتەرىلگەن ارداگەر: – «قازىرگى مۇناي سالاسىنا مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلىپ جاتقان قام­قور­لىق­تارعا كوڭىل سۇيسىنەدى. جاڭا تەحنيكامەن، بىلىكتى ماماندارمەن تولىعۋ­دا. مۇناي­شى­لاردىڭ الەۋمەتتىك جاع­دايى دا جاقساردى، ەڭبەكاقىلارى ءوستى. قىسقاسى، جۇمىس جا­ساۋ­عا نە قاجەت­تەر­دىڭ بارلىعى بار. بۇل ءبىز­دەرگە سوناۋ وتكەن عاسىردىڭ 60-جىل­دارىندا ارمان بولعان. بىراق، كەلەشەكتە وسىنداي بو­لا­رىنا، ءومىردىڭ وزگەرەرىنە سەندىك. سول سەنىمدى دەمەۋ ەتىپ جۇمىس جاسادىق. جاستار ەندى اۋىزبىرلىكتى ساقتاي وتى­رىپ، تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ قۋاتىن ارتتى­را بەرسە دەگەن تىلەگىم بار» – دەيتىن ەدى. اسىل ازامات، ارداگەر مۇنايشى ءوت­كەن اپ­تادا ومىردەن وزدى. وكىنىشتى. دەگەنمەن، كو­ڭىلگە دەمەۋ بولاتىنى سەگىز بالا­سى ەسەيىپ، ەر­جەتتى، بارلىعى جو­عارى ءبىلىم الدى. اكە جو­لىن جالعاس­تىرىپ ءجۇر­گەندەرى دە از ەمەس. زاكاريا يساعۇلوۆ، قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى. جاڭاوزەن قالاسى.
سوڭعى جاڭالىقتار

پرەزيدەنت الماتى اكىمىن قابىلدادى

پرەزيدەنت • بۇگىن، 14:07

وتكەن تاۋلىكتە 187 ادام ىندەت جۇقتىردى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:40

ۇقساس جاڭالىقتار