«مانون لەسكو» – ەلوردادا

جاقىندا ك.بايسەيىتوۆا اتىن­دا­عى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا اتا­ق­­تى يتاليان كومپوزيتورى دج. پۋچ­چينيدىڭ دۇنيە جۇزىنە ايگىلى «مانون لەسكو» وپەراسىنىڭ پرەم­ە­راسى  بولدى. وعان مادەنيەت ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد قاتىستى. ەكى كۇن بويى ونەرسۇيەر قاۋ­ىم­دى ەرەكشە ءتانتى ەتكەن بۇل تۋىندى اببات پرەۆونىڭ «دە گريە مەن مانون لەسكو كاۆالەرىنىڭ تاريحى» ات­تى رومانىنىڭ جەلىسىندە جازىلعان. سىن ساعاتتارى كەلگەندە ەكى جاستىڭ ادال ءارى پاك سەزىمدەرى قالاي سىنا­لاتىنىن, سونداي-اق ەڭ سوڭىندا بارلىق قيىندىقتارعا ماحاببات دەگەن ۇلى سەزىمنىڭ تورەشىلىك ەتەتىنىن كورسەتەتىن بۇل قويىلىمدا نەگىزگى بەينەلەردى قازاقستان, رەسەي, يتاليا ارتىستەرى سومدادى. دج.پۋچ­چي­ني­دىڭ تۋىندىسى ءۇش بولىمنەن تۇ­رادى. ولار: «العاشقى ماحاببات», «التىن تور» جانە «الاستاۋ» دەپ اتالدى. اتالعان وپەرانىڭ قويۋشى-رە­جيسسەرى – رەسەيدىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى, قازاقستان مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, «دوستىق» وردەنىنىڭ يەگەرى يۋري الەكساندروۆ (سانكت-پەتەربۋرگ). يۋري الەكساندروۆتىڭ ەسىمى وسى­عان دەيىن بىزگە ەلوردادا پۋچچي­ني­دىڭ «توسكا», «مادام باتتەرفلياي» سىندى وپەرالارىن ساحناعا شىعار­عانىمەن بەلگىلى. «مانون لەسكو» وپەراسى «توسكا» جانە «بوگەما» وپەرالارى سەكىلدى دج.ءپۋچچينيدىڭ سۇبەلى ەڭبەكتەرىنىڭ قاتارىنا جاتا­دى. وسى  تۋىندىلاردى جازعاندا ءاي­گىلى كومپوزيتوردىڭ مۋزىكالىق درامادا ەرەكشە اشىلا تۇسكەن كەزى ەدى.  ءسوز ەتىپ وتىرعان وپەرانىڭ ەڭ العاشقى قويىلىمى 1893 جىلدىڭ 1 اقپانىندا تۋرين قالاسىندا وتكەن ەكەن. استاناداعى «مانون لەسكونىڭ» قويۋشى-ديريجەرى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى ابزال مۇحيتدينوۆ. قويۋشى-سۋرەتشىسى – رەسەيدىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن سۋرەتشىسى, «دوستىق» وردەنىنىڭ يەگەرى ۆياچەسلاۆ وكۋنەۆ. ال قويۋشى-بالەت­مەيس­تەرى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى تۇرسىنبەك نۇرقاليەۆ. ۆوكال بويىنشا كونسۋلتانت قىزمەتىن تبيليسي كون­سەر­ۆاتورياسىنىڭ پروفەسسورى,  يتا­ليا­نىڭ وزيمو قالاسىنداعى وپەرا ونەرىنىڭ حالىقارالىق اكادەميا­سىنىڭ دوتسەنتى اللا سيمپونيشۆيلي ءساتتى ورىنداپ شىقتى. وپەرانىڭ قويۋشى-رەجيسسەرى يۋري الەكساندروۆ بۇل وپەرانى استانادا قويۋ جونىندەگى ۇسىنىستى مادەنيەت ءمينيسترى م. قۇل-مۇ­حام­مەد جاساعاندىعىن اتاپ ءوتتى. سون­داي-اق پرەمەرانى دايىنداۋعا ءبىر ايدان استام ۋاقىت كەتىپتى. رە­جيس­سەردىڭ سوزىنە قاراعاندا, «مانون لەسكو» ارقىلى ەلىمىزگە زاماناۋي باعىتتاعى وپەرا قويىلىمىن اكەلۋ ەكەن. «وپەرانىڭ تاقىرىبى بۇگىن وتە وزەكتى دەپ سانايمىن. سەبەبى, قا­زىرگى ۋاقىتتا ايەل مەن ەركەك ارا­سىنداعى سەزىم تىم قارا­پاي­ىم­دا­نىپ  كەتكەن. بۇرىنعىداي ايەل مەن ەركەك اراسىندا بولاتىن ماڭگىلىك ۇنقاتىسۋعا جان-تانىمەن بەرىلگەن جىلى قارىم-قاتىناس جەتپەي جا­تا­دى. مىنا تۋىندى ارقىلى ادامنىڭ ماحاببات ءۇشىن ءومىرىن قۇرباندىققا شالا الاتىنىن كورەسىڭ. بۇل ادام­دىقتىڭ ماڭگىلىك ەكەنىن ايعاقتاۋعا باعىتتالىپ وتىر», – دەيدى ول. كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ديرەك­تورى تولەۋبەك الپيەۆ بولسا اتال­عان قويىلىم تۋرالى: «كورەر­مەن­دەر­گە, اسىرەسە, جاستارعا جاقىن بول­سىن دەپ ءبىز 18 عاسىردىڭ وقيعاسىن 21 عاسىرعا اۋىستىردىق. بۇل وپە­را­د­اعى بەينەلەردى شىعارۋ ارقىلى ءبىزدىڭ جاس انشىلەرىمىز دە شىڭ­دا­لادى. وزدەرىنىڭ كاسىبي دەڭگەيىن كوتەرەدى. سوندىقتان بۇل وپەرا ءبىز­دىڭ تەاتردا كوپ جىلدار بويى جۇرە بەرەتىنىنە كامىل سەنەمىن», – دەگەن ويىن ورتاعا سالدى. اراي ۇيرەنىشبەكقىزى.