جۇرەكتىڭ ءسوزى – ءومىردىڭ ءوزى

جۋىردا بەلگىلى كوسەمسوزشى, باق سالاسىنداعى پرەزيدەنت سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ايتباي ساۋلەبەكتىڭ استاناداعى «فوليانت» باسپاسىنان شىققان «ءتاۋ­ەلسىزدىك نۇرى» اتتى كىتا­بى قو­لى­مىزعا ءتيدى. ارىپتە­سى­مىزدىڭ جي­ناقتاعى ەڭ ءبىرىنشى ما­قالاسى «ەلباسى ءۇنىن ءوشىر­گەن پوليگون» دەپ اتالىپتى. كوپ ايتىلىپ, كوپ زەرتتەلگەن پو­ليگون عوي, 1998 جى­لى جا­زىل­عان ماقالادا اي­تىل­عان ءدۇ­نيە قازىر وزەكتىلىگىن جويعان شى­عار دەگەن ويمەن سال­عىرت قاراپ شىقپاق ەدىك. قاي­داعى... قالامگەردىڭ جۇرەك ءتۇ­بى­نەن شىققان جولدار ادامدى بىردەن تارتىپ اكەتەدى ەكەن. «رادياتسيادان ەسەڭگىرەپ قالعان جۇرت­تىڭ ۇلتتىق نامىسقا شاۋىپ, وزىنە جاسالعان قاستاندىقپەن كۇ­رەسۋگە شاماسى جەتپەگەن-ءدى. ال­دى­مەن ادامداردى جالماعان اتوم بىرتىندەپ جەر-انانى اۋ­رۋعا شالدىقتىردى», دەيدى ايتباي. ودان ءارى كۇرسىنىسى كوبەيىپ, كۇڭىرەنگەن جەر-انانىڭ بوي­ىن­داعى كەيبىر پەندەلەردىڭ ادام­دىقتان جۇرداي بولىپ, ازىپ بارا جاتقانىن جولاي تۇيرەي كەتەدى. ماسەلەن, اتومنىڭ زاردا­بى­نان ەكى قولسىز تۋسا دا ومىردەن ءۇمىتىن ۇزبەگەن قايسارلىعىمەن داڭققا بولەنگەن, دارىندى سۋ­رەت­­شى, پوليگوننىڭ سۇمدىعىن ول­­­جاس سۇلەيمەنوۆتىڭ قاتارىن­دا تۇ­­رىپ بۇكىل الەمگە جەتكىزۋشى كا­رىپبەك كۇيىكوۆتىڭ وزىنەن كو­مى­رىن جەتكىزىپ الۋعا كولىك سۇرا­عان­دا 40 مىڭ تەڭگە تالاپ ەتكەن اۋدان اكىمى سوندايلاردىڭ «سوي­ى­نان» ەكەنى انادايدان كورىنىپ تۇر... ايتباي ساۋلەبەكتىڭ قاي ما­قالاسىن وقىساڭ دا ىشكى سە­زى­مىڭە اسەر ەتىپ, توسىن وي, وزگە­شە كۇي تۋدىراتىنىن بارلاي­سىڭ. ماسەلەن, ول پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ مەتاللۋرگ ما­ماندىعىن العان دنەپرودزەرجينسك قالاسىندا بولعانى تۋ­رالى جازادى. بۇل قالادا ءبىز دە بولعانبىز, سوندىقتان جاڭا­لى­عى بولا قويماس دەپ ويلاعان ەدىك. بىراق اۆتور ءبىز بىلسەك تە كوڭىل اۋدارماعان ءبىر فاكتىنى جول-جونەكەي ايتا كەتىپتى. ول – ۋكراينادا, اسىرەسە دنەپر وزە­نى­نىڭ بويىنداعى جەر-سۋ اتاۋ­لا­رىندا قىپشاق سوزدەرىنىڭ كوپ­تىگى ەدى. وسىنىڭ وزىمەن-اق ول ۋكراينا دالاسىندا ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىزدىڭ ءىزى قالعانىن مەگزەي كەتەدى. جەمقورلىق تۋرالى جازىل­عان ماقالاسىندا ايتباي ونىڭ جەتى اعايىندى ەكەنىن ايتادى: 1.جەمقور. 2. دۇنيەقور. 3. پاي­دا­كۇنەم. 4. سۇعاناق. 5. قو­ما­عاي. 6. قاناعاتسىز. 7. پاراقور. ءاري­نە, وسىنداي كەسپىرلەردىڭ ءبى­رىنە شىرمالعان ادام قالاي جەمقور بولماسىن؟ ادام ءوز باسىنداعى وسىنداي لاستىقپەن كۇرەسە بىلسە, بالكي جەمقور بولماقتان ادالانار ەدى دەگەندى ايتادى ول. جاسىراتىنى جوق, وسى كۇنى كەيبىر جەرلەردە, اسىرەسە ءادى­لەت­سىز, ادامگەرشىلىگى جوق ينۆەس­تورلار وندىرىستەردى ساتىپ الىپ, ەل مەن جەردى بيلەپ العان اي­ماقتاردا قازاق دالاسى قايعىدان كۇڭىرەنىپ كەتتى. الپاۋىتتار قا­زاق زاڭىن ساقتامايدى, ال سا­تىم­ساق سوتتار مەن پاسىق پروكۋرورلار ولارعا زاڭ تالابىن ور­ىنداتۋدىڭ ورنىنا پارا الىپ, سولاردىڭ ءسوزىن سويلەيدى. سوندايدا تەك ءباسپاسوز عانا شى­رىل­داپ ارا ءتۇسىپ, شىج-بىج بولىپ جاتادى. ايتباي ساۋلەبەك تە ءادى­لەتكە ارا تۇسەتىن سونداي لەكتىڭ الدىڭعى شەبىندە جۇرەدى. ءما­سە­لەن, ءبىر بالاسى «قازاقمىستىڭ» رۋدنيگىندەگى اپاتتان قازا بو­لىپ, ەكىنشىسى سونىڭ كارەرىندەگى وپاتتان ءولىپ قالا جازداعان انانىڭ كورگەن قۇقايىن, زاڭعا ءتيىس بەرىلۋگە ءتيىستى جاردەم­اقى­نى الا الماي باسىن تاۋعا دا, تاسقا سوققانىن بوياماسىز ج­ا­زادى. الدىنا بارعان جوعارعى سوتتىڭ ءبىر سۋدياسىنىڭ: «ءبىر بالام ءولدى دەپ شاپقىلاپ ءجۇرسىڭ, باياعىدا سوعىستا قازاقتىڭ بەس بالاسى بىردەي ولگەن», دەگەن سوزدەرى ابدەن تويىنىپ, ادامگەرشىلىكتەن جۇرداي بولعان سۋديا, ياعني ادىلەتتىڭ «ءادىل تا­را­زىشىسىنىڭ» قانداي كۇيگە جەتكەنىن دە كورسەتەدى. جالپى كىتاپ بارىنشا تار­تىم­دى, وقىرمانىن سەلقوس قال­دىرمايتىن دۇنيە. جاقسىباي سامرات.