اسقارالى اسۋلارعا – ءادىل باعا

بيىلدان باستاپ ەلىمىز الداعى نەگىزگى باعىتتارىن ايقىنداپ الدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 3 ساۋىردە وتكەن كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋداعى ايقىن جەڭىسى مەملەكەتىمىزدىڭ قارقىندى دامۋىنىڭ ايقىن كورىنىسى بولدى. ساي­لاۋ­شىلاردىڭ 90 پايىزعا جۋىعىنىڭ سايلاۋعا قاتىسىپ, ولاردىڭ 95,55 پايىزىنىڭ تۇڭ­عىش پرەزيدەنتكە داۋىس بەرۋىنىڭ ءوزى ەلىمىزدىڭ ودان ءارى جاسامپازدىقپەن دامۋىنا العىشارت جاساپ, قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگىن, جاراسىم تاپقان كەلىسىمىن كورسەتە ءبىلدى. بۇل سايلاۋداعى جەڭىس – تاۋەلسىز ەلدىڭ 20 جىل ىشىندە العان اسقارالى اسۋلارىنا بەرىلگەن ءادىل باعا. اتا زاڭىمىزعا سايكەس ەلباسى قىزمەتكە كىرىسكەن سوڭ, قازاقستاننىڭ جاڭا ۇكىمەتى تاعايىندالدى. 17 ءساۋىر, جەكسەنبى كۇنى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇكى­مەت­تىڭ كەڭەيتىلگەن ءماجىلىسىن وتكىزدى. بۇل ءمانى وتە زور باسقوسۋ بولدى. ول جينالىسقا پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسىنىڭ دەپۋتات­تا­رى, ۇكىمەت مۇشەلەرى, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار, «نۇر وتان» حدپ, «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق باسشىلارى, وب­لىس اكىمدەرى قاتىستى. ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتى­رىسىندا ەل­با­سى بايانداما جا­سادى. ۇكىمەتكە, سالالىق مينيسترلىكتەرگە ناقتى تاپسىرمالار بەردى. ايقىندالعان مىندەت­تەر­دىڭ ورىندالۋى ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننو­ۆا­تسيا­لىق باع­دار­لامانى ورىنداۋ ۇكىمەتتىڭ الدىنداعى باستى مىندەت بولىپ قالا بەرەتىندىگىن ايتا كەلىپ, ونى قالاي جۇزەگە اسىرۋدىڭ جول­دا­رىن ناقتىلاپ بەردى. ەلىمىز ءۇشىن قوعامدى العا باستىراتىن يننوۆاتسيالىق باعدارلامالاردىڭ ءرولى اي­رىقشا. وسى ورايدا نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇكىمەتكە وسى جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىن يننو­ۆاتسيالاردى قولداۋعا قاتىستى ماسە­لە­لەر بويىنشا جەدەل ۇسىنىستار ازىرلەۋ مىندەتىن جۇكتەدى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان دا, الەمنىڭ باسقا ەلدەرى دە يننوۆاتسياعا, جاڭا تەحنولوگيالارعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىر. ەل كەلەشەگىن ويلايتىن بولساق, يننوۆا­تسيا­لىق تەحنولوگيانى مەڭگەرۋىمىز قاجەت. ەلباسى وسى باعىتتاعى ىلگەرىلەۋدىڭ نەگىزگى نۇكتەلەرى رەتىندە الماتى جانىنداعى اقپاراتتىق تەحنولوگيالار پاركى مەن جاڭا ۋنيۆەرسيتەتتى اتادى. وسى ويىن جالعاس­تىر­عان مەملەكەت باسشىسى «سامۇرىق-قازىنا» قورى بارلىق ۇلتتىق كومپانيالار الدىنا يننوۆاتسيالىق جوبالاردى ەنگىزۋ جۇمىستا­رى­مەن اينالىسۋ مىندەتىن قويۋى كەرەكتىگىن, ءاربىر مينيسترلىك پەن ۆەدومستۆودا يننوۆا­تسيالىق باعىت بويىنشا كەلەشەك دامۋلارى تۋرالى جوسپارلارى بولۋى شارت ەكەنىن ايتتى. مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە قولعا الىنعان يندۋس­تريا­لىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءىسىن بەلسەندى تۇردە جالعاستىرۋدى, ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋدى, كوكتەمگى ەگىستى دۇرىس جۇرگىزۋدى ەسكەرتە وتىرىپ, اتقارۋشى بيلىكتىڭ الەۋمەتتىك سالا ماسەلەلەرىنە ەرەكشە ءمان بەرۋى ءتيىس ەكەنىن جەتكىزدى. ەلدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا ىقپال ەتەتىن سالانىڭ ءبىرى – ينۆەستيتسيا تارتۋ. ول ەل باي­لىعىن ارتتىرۋعا, حالىقتىڭ ءال-اۋ­قاتىن جاقسارتۋعا جاعداي جاسايدى. سونى­مەن بىرگە, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەدى. ەلباسى مەملەكەتىمىزدىڭ ەكو­نوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگىن رەسپۋب­لي­كامىزداعى بار­لىق مينيسترلىكتەردىڭ جۇ­مىس­­تا­رىن ۇيلەستىرەتىن ورتالىق رەتىندە قاراستىرىلۋى كەرەكتىگىن ايتتى. سوندىقتان ەكونو­ميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگىنە ورتا بيزنەسپەن اينالىساتىن «دامۋ» قورى بەرىلەتىنىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار, ەكونوميكا سالاسىندا كوپ­تەگەن جوبالار بار. بيىلعى جىل­دان باستاپ بۇرىننان جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان كاسىپ­ورىن­دار­دى مودەرنيزاتسيالاۋ تۇرعىسىنان قاي­تا جاڭ­عىرتۋ ءىسى قولعا الىنا­تىن بولدى. ەلباسى ءوز سوزىندە بۇگىنگى تاڭدا الەمدە, اسىرەسە, ازىق-ت ۇلىك با­عا­سىنىڭ ءوسىپ وتىرعانىن ايتا كەلىپ, ءوز ەلىمىزدە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىمەن حا­لىق­تى تولىق قامتاماسىز ەتە الاتى­نى­مىزدى ايتتى. وسى سالاعا ينۆەستيتسيالار تارتۋ ار­قى­لى دامۋ جولىنا شىعۋىمىزعا انىق بولادى. بۇعان قازاقستاننىڭ بارلىق مۇمكىندىگى بار. حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ودان سايىن جاق­سارتا تۇسەتىن جاعداي جاسالۋى كەرەك. ول ءۇشىن ۇلكەن جۇمىستار اتقارىلماق. پرەزيدەنت وسى جولعى سوزىندە جاقسى ءبىر جاڭا­لىقتى جاريا ەتتى. ەلباسى: «تاياۋ بەس جىل­دا قازاقستان ازاماتتارىنىڭ تابىسى جوعارى ەلدەر توبىنا ەنۋى قاجەت. 2016 جىلعا قاراي ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جان باسىنا شاققان­داعى كولەمى كەمىندە 15 مىڭ اقش دوللارى­نا جەتۋى ءتيىس. بۇل ءۇشىن ەكونوميكامىز جىل سايىن كەمىندە 7 پايىزدىق ءوسىم كورسەت­كى­شىمەن دامىپ وتىرۋى قاجەت ەتىلەدى», – دەدى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى جەر بايلىعىن ءتيىمدى پايدالانۋ, جاڭا كەن ورىن­دارىن اشۋ, گەولوگيالىق جۇمىستاردى ءجۇر­گىزۋ ماسەلەلەرىنە كوڭىل اۋداردى. مىسالى, ءبىزدىڭ قازىر ءار وڭىردە شىعارىپ جاتقان ونىمدەرىمىز كەڭەس وداعى كەزىندە تابىلعان كەن ورىندارىنان الىنۋدا. سوندىقتان قازىر جاڭا ۇلتتىق كومپانيا قۇرىپ, جەر بايلى­عىن بارلاۋ جۇمىستارىن جۇزەگە اسىرعان ءجون. ەلباسى يادرولىق تەحنولوگياعا ەرەكشە توقتالىپ ءوتتى. بىزگە اتوم سالاسىنىڭ جوعا­رى تەحنولوگيالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اتوم ەنەرگەتيكاسى اگەنتتىگىن قۇرۋ قاجەتتىگىن ايتتى. ارينە, قاۋىپسىزدىك شاراسى ءبىرىنشى ورىندا تۇرۋ كەرەك. ەلىمىزگە, حال­قىمىزعا, دالامىزعا ەشقانداي زيانى كەلمەۋى ءتيىس. اۋەلى مۇنىڭ عىلىمي جاعىن تەرەڭ زەردەلەپ العان ءجون. وسى كەزگە دەيىن عى­لىم­نىڭ دامۋى كەشەۋىلدەپ قالدى. الداعى ۋاقىتتا بۇل ىسكە عالىمداردى بەلسەندى تۇردە تارتۋ كەرەك. قاي ۋاقىتتا دا عىلىم­نىڭ جەتىستىگى مەن ءوندىرىستىڭ ءونىم شىعارۋى قاتار دامىپ وتىرسا, ونىڭ ءوزارا ۇيلەسىم تاۋىپ, تيىمدىلىك جاعى دا مول بولماق. مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقى ءۇشىن ەنەرگيا ساقتاۋشى تەحنولوگيانى پاي­دا­لانۋدىڭ ماڭىزدى قادام ەكەنىن ءمالىم­دەدى. بۇگىنگى تاڭدا وزىق ەلدەر ەنەرگيا ۇنەم­دەۋمەن اينالىسىپ, ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتۋدە. جاڭا تەحنولوگيانىڭ ارقاسىندا جىلۋ ۇستايتىن اينەكتەر, ىشتەگى جىلۋدى جىبەرمەيتىن عيماراتتاردىڭ قابىرعالارى ساپالى ەكەندىگىن دالەلدەپ وتىر. ەۋروپا مەن ازيا ەلدەرىنىڭ اراسىندا قا­زاقستاننىڭ قولايلى گەوگرافيا­لىق ورنا­لا­سۋى جاڭا عاسىردا ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋە­تىن ارتتىرىپ وتىر. ەندى سونىڭ مول مۇمكىندىكتەرىن ءتيىمدى پايدالانا الساق, قول جەتكىزەر جەتىستىكتەرىمىز اناعۇرلىم كوپ بول­ماق. باتىس پەن شى­عىس­تىڭ اراسىن جال­عاپ جاتقان ەجەلگى جىبەك جولىن قازىرگى زامان تالا­بى­نا سايكەس قايتا جاڭعىرتۋ, سول ارقىلى ەلىمىزدى حالىقارالىق ەكو­نو­ميكالىق ساۋدا جولىنىڭ ۇلكەن دالىزدەرىنىڭ بىرىنە اينالدىرۋ – ەل­باسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇستانعان ماڭىزدى ستراتە­گيا­لىق ماقساتتارى­نىڭ ءبىرى. پرەزيدەنت كولىك دالىزدەرىن دامىتۋ بويىنشا وڭىرلىك, مەملە­كەتارالىق ىنتىماقتاستىقتى, اسىرەسە, ينتە­گراتسيالىق كەلىسىم اياسىندا بەلسەندى دامىتۋ جولدارىن نۇسقادى. مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ ورتا جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ءىسىن دامىتۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە ءمان بەردى. استانادا اشىلعان نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى قازىردىڭ وزىندە ۇلگى بولىپ وتىر. قازاق جاستارى شەتەلگە بار­ماي-اق, ءوز وتانىمىزدا الەمدىك ءبىلىم قاي­نارىنان سۋسىنداۋعا مۇمكىندىك الدى. ەلىمىزدە ءبىلىم سالاسىنا باسا كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. جينالىستا «بولاشاق» باع­دار­لا­ماسىمەن شەتەلدە وقىپ كەلگەن جاس­تارىمىزدى لايىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى قوزعالدى. بۇگىنگى تاڭدا كاسىپتىك-تەحنيكالىق كوللەدجدەرگە ۇلكەن ماڭىز بەرىلۋدە. جاستارى­مىز ءبىر-ءبىر ماماندىقتىڭ يەسى بولىپ, نا­رىق زامانىندا لايىقتى جۇمىس ورنىن تاۋىپ, ءبىر كىرپىش بولىپ قالانۋى قاجەت. ول ءۇشىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق وقۋ ورىندارى­نىڭ ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيىن اناعۇرلىم جوعارى كوتەرۋىمىز كەرەك. بيىلعى 28 قاڭتاردا جاريا ەتكەن جول­داۋىندا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ ءوزىنىڭ جارلىعىمەن 2011 جىل تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى دەپ جاريالانعانىن ايتا كەلىپ, جالپىۇلتتىق جوسپاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۇكىمەتكە ين­ۆەستورلاردىڭ, بيزنەس-قاۋىم­داستىقتارى­نىڭ, قازاقستاندىقتاردىڭ كۇ­شىن بىرىكتىرۋدى تاپسىردى. ەلباسى: «بەيبىتشىلىك پەن جاسام­پاز­دىقتىڭ 20 جىلى» – ءبىزدىڭ مەرەيتويىمىزدىڭ ۇرانى وسى. تاۋەل­سىزدىك جىلدارىندا قازاقستان جولىنىڭ – بوستاندىق, بىرلىك, تۇ­راقتىلىق, وركەندەۋ سەكىلدى ار­قاۋ­لىق قۇندىلىقتارى قالىپتاس­تى­رىل­دى», – دەپ ءوز ويىن تۇيىندەگەن بولاتىن. الدىمىزدا ۇلكەن مىندەتتەر تۇر. وعان بىرلىگى مەن كەلىسىمى ساقتالعان, ىنتىماعى جاراسقان ەل عانا جەتەدى! باۋىرجان سمايىلوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, «نۇر وتان» حدپ فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.